У Беларусі наспявае новы паваротны момант
- 7.03.2026, 12:32
З-за сітуацыі з эканомікай і заробкамі.
Пасля нядоўгага «паскарэння» эканоміка Беларусі вяртаецца да росту на 1–2%. Такая стагнацыя ўдарыць па даходах і настроі насельніцтва. Пра гэта піша эканаміст Дзмітрый Крук у калонцы для «Банка ідэй».
Час «паскоранага росту» аказаўся нядоўгім
Пасля двух з паловай гадоў паскоранага росту ў 2025-м тэмпы запаволіліся да 1,3%. Паводле ацэнак міжнародных фінансавых структур і беларускіх аналітыкаў, у бліжэйшыя гады рост ВУП не зможа перавысіць 2% у год.
Дзмітрый Крук падкрэслівае, што эканоміка Беларусі па-ранейшаму сутыкаецца з праблемамі: захоўваецца інфляцыйны ціск, у кампаній няпростае фінансавае становішча, а знешні гандаль застаецца слабым. Пры гэтым высокі попыт з боку РФ, які раней падтрымліваў наш ВУП, верагодна, ужо вычарпаны, бо рост расійскай эканомікі чакаецца толькі на ўзроўні 1−1,5%. Беларускія чыноўнікі, верагодна, будуць вымушаныя скараціць меры, што падтрымліваюць унутраны попыт.
Паводле доўгатэрміновых прагнозаў, эканоміка нашай краіны і далей будзе расці павольна — прыблізна на 1−2% у год да канца стагоддзя. Такі вынік паказваюць эканамічныя мадэлі пры дзвюх умовах: прадукцыйнасць будзе расці слаба, як і за апошнія 20 гадоў, а колькасць насельніцтва будзе змяняцца.
Такія перспектывы азначаюць для Беларусі змрочную будучыню. «Гэта не што іншае, як стагнацыя. Фактычна такая траекторыя росту дазволіць Беларусі дасягнуць узроўню даходаў, якім ужо сёння валодаюць самыя багатыя краіны свету, толькі праз 75 гадоў. Аднак, улічваючы, што іншыя краіны таксама будуць працягваць расці, такая траекторыя азначае далейшае адноснае збядненне Беларусі. Напрыклад, у параўнанні з Польшчай Беларусь будзе станавіцца ўсё бядней. Пытанне толькі ў тым, як хутка і наколькі».
Час «хуткага росту» заробкаў таксама скончыўся
У 2022—2025 гадах заробкі і даходы беларусаў павялічваліся значна хутчэй за эканоміку. Да 2025 года ВУП быў прыкладна на 5% вышэйшы, чым у 2021-м, а рэальная сярэдняя зарплата вырасла прыкладна на 37%. Гэты вялікі разрыў тлумачыцца недахопам работнікаў, які ўзмацніўся праз дэмаграфічныя праблемы і масавую эміграцыю.
Аднак ужо ў 2026 годзе беларускія сем'і, верагодна, пачнуць адчуваць сур'ёзныя абмежаванні эканамічнага росту праз свае даходы, лічыць Дзмітрый Крук. Справа ў тым, што кампаніі, якія на шкоду сабе былі вымушаныя павышаць заробкі, з гэтага года будуць мець абмежаваныя магчымасці працягваць у тым жа духу — асабліва на фоне запаволення эканамічнага росту. «Адпаведна, рост даходаў і спажывецкі аптымізм, верагодна, аслабнуць ужо ў 2026 годзе. Па меры паглыблення стагнацыі гэтая тэндэнцыя будзе ўзмацняцца», — адзначае эканаміст.
Як сітуацыя ў эканоміцы можа паўплываць на грамадскія настроі
Аслабленне тэмпаў росту даходаў і зніжэнне спажывецкага аптымізму ў спалучэнні з усё больш выяўленым адчуваннем адноснай беднасці ў параўнанні з заходнімі суседзямі амаль напэўна зменяць сацыяльны клімат і перавагі беларускіх сем'яў, працягвае аналітык. У прыклад ён прыводзіць сітуацыю ў 2012—2020 гадах, калі эканамічная стагнацыя нарадзіла грамадскі запыт на пашырэнне эканамічных і палітычных свабод, што ў выніку прывяло да спробы дэмакратычнай рэвалюцыі ў 2020-м.
Паводле эканаміста, цяпер абстаноўка іншая: улады амаль цалкам ліквідавалі прастору для грамадзянскай актыўнасці, ізалявалі краіну ад развітага свету і абралі поўную залежнасць ад Расіі. Хоць прыватны сектар застаецца значным па маштабе, яго залежнасць ад палітычных уладаў і падпарадкаванне ім істотна ўзраслі.
Беларусь знаходзіцца ў складанай і няпэўнай сітуацыі, таму цяжка вылучыць адзін найбольш верагодны сцэнар развіцця. Аднак ёсць верагоднасць, што краіна пройдзе праз новы паваротны момант — галоўнае пытанне ў тым, якім будзе далейшы шлях развіцця пасля яго.