Украінскія ракеты, расійскія пенсіі і Церашкова

• Юрый Кірпічоў
• 7.03.2026, 19:04

Тры, нібыта, не звязаныя паміж сабой рэчы.

Падштурхнулі мяне да гэтага артыкула тры, нібыта, не звязаныя паміж сабой рэчы. Па-першае, удар украінскай крыладай ракеты «Фламінга» па Воткінскім ракетным жа заводзе; па-другое, абвяшчэнне 27 лютага ракетнай трывогі адразу ў 13 рэгіёнах РФ, прычым у васьмі — упершыню. Гэта Башкартастан, Татарстан, Удмурцыя, Чувашыя, Свердлоўская вобласць, Пермскі край і інш. Ну а па-трэцяе, — навіны ад Валянціны Церашковай.

Украінскія ракеты

Пра іх асабліва распаўсюджвацца не буду — і без мяне вакол іх шмат шуму. З аднаго боку, гэта нядрэнна — чым гусцей туман вайны і воблакі дэзінфармацыі, тым карысней і бяспечней для справы. Праўда, ёсць пэўныя пабочныя наступствы.

Вось адзін мой амерыканскі рускамоўны фрэнд у «Фейсбуку» з паўгода таму проста есці не мог — усё даказваў, што ракета «Фламінга» — фікцыя для распілу бюджэтных сродкаў і прыкрыцця карупцыі ў атачэнні Зяленскага. Цягнулася гэта да таго часу, пакуль адмаўленне яе існавання не стала выклікаць смех аўдыторыі і шкодзіць рэпутацыі вядомага ФБ-блогера. Тады ён пераключыўся на ачарненне ракеты: маўляў, і дакладнасць у яе нікуды, і выпуск прыдатных «вырабаў» складае ўсяго 30%, а велізарная дзіра ў даху цэха Воткінскага завода зробленая ўнутраным выбухам лакаў і фарбаў — маўляў, цэх гальвана-фарбавальны.

Насамрэч фрэнд проста ненавідзіць Зяленскага, шукае да чога прычапіцца і рады любой магчымасці зняславіць яго. Карацей, выдаліў я яго з фрэндаў. Але тыя ж э… наратывы папулярныя і ў многіх ва Украіне.

Павінен між іншым адзначыць, што і аўтарытэтны палкоўнік Грабскі спачатку скептычна ставіўся да неўмеркаваных захапленняў гэтай ракетай. Але ў апошніх стрымах прызнаў, што гэта «выраб ваеннага часу», зроблены па прынцыпе танна і сардэчна, падобна, усё ж паставілі на крыло, і пры масіраваных пусках у спалучэнні з БПЛА ён здольны прарываць СПА і дакладна паражаць мэты. Чакаем масавай вытворчасці і прымянення ўкраінскай балістыкі!

Ракеты маладосці

Маё дзяцінства і юнацтва прайшлі пад знакам ракет. Мне было пяць гадоў, калі паляцеў першы спадарожнік, дзевяць — калі Гагарын, ну а ў дзесяць я з трывогай сачыў за ракетнай авантурай Хрушчова — ён уладкаваў Карыбскі крызіс. Справа ў тым, што пакуль Мікіта распавядаў пра савецкія заводы, якія «пякуць ракеты, як сасіскі», у ЗША казка стала быллю!

Яны зрабілі высновы з поспехаў савецкай ракетнай праграмы, і восенню 1962 г. СССР ледзь не нарваўся на знішчальны ядзерны ўдар. Яго ракеты сярэдняй дальнасці на Кубе стаялі без боегаловак, Кенэдзі абвясціў блакаду выспы, амерыканскі флот разгарнуў дадому савецкія караблі з баязарядамі, хутка вылоўіў нашыя падлодкі і з ганьбай іх выгнаў.

І чым цяпер пагражаць Амерыцы? Двума палкамі Р-16 (звыш дваццаці ракет) і чатырма штукамі Р-7? Барыс Чарток, паплечнік Каралёва, успамінае, як здымалі са старта ракету, накіраваную на Марс, і рыхтавалі да пуску баявую «сямёрку». Гэта і ўсе козыры, што былі на руках, не лічачы авіяцыі, у якой, будзем шчырымі, не было ніводнага шанцу даляцець да мэты.

У адказ ЗША, акрамя тысячы бамбардзіроўшчыкаў, прывялі ў баявую гатоўнасць 180 МБР «Атлас» і «Тытан», у Англіі — 60 «Тораў», у Італіі — 30 і ў Турцыі — 15 «Юпітэраў». І яшчэ 144 «Поларысы» на атамных падлодках! Па праўдзе, мы павінны маліцца на Джона Кенэдзі — толькі мудрасць і вытрымка вялікага прэзідэнта выратавалі нашы гарады ад долі Хірасімы і Нагасакі. Будзь прэзідэнтам Трумэн або Рэйган…

Дарэчы, ужо пераехаўшы ў Амерыку, я не толькі пабываў у Александрыі, на магіле вялікага ракетчыка Вернера фон Браўна, але і даведаўся яшчэ пра адну нітачку, што звязвала мяне з ракетамі. Пэўны час я даволі часта ездзіў праз гарадок Платтсбург на поўначы штата Нью-Ёрк — ён вядомы як месца гістарычных бітваў з англічанамі, а ў пачатку 60-х у лясах вакол яго «пасвіліся» ракеты «Атлас», коні Апакаліпсіса. Каля дзясятка ШПУ, ракетных шахтаў. Падчас Карыбскага крызісу іх прывялі ў баявую гатоўнасць, прычым яны былі нацэлены на поўдзень еўрапейскай часткі СССР. Баюся, адна з боегаловак прызначалася маему Данецку…

Маючы пераважную перавагу і мала чым рызыкуючы, Америка не раз магла сцерці нас з твару зямлі. Замест гэтага яна за пяць гадоў — з 1962 па 1966 — пабудавала больш за тысячу ШПУ стратэгічных ракет. Часам штодня ўводзілі па адной шахце! Па кошце 10 млн долараў кожная. Хоць нашы ракеты не мелі той дакладнасці, каб пагражаць амерыканскім ракетным пазіцыям, іх мэтай былі вялікія гарады. Напрыклад, Р-7, пра якую піша Чарток, нацэльвалі на Нью-Ёрк.

Але да 1971 года, калі я пайшоў у армію, сітуацыя змянілася. Ужо да 1968 г. на зямельных працах па будаўніцтве нашых ШПУ «выдалі на-гора» 120 млн кубаметраў! Для параўнання: на Краснаярскай ГЭС — 5 млн кубоў, на Дняпрагэсе — каля 3 млн. У будаўніцтве і ўводзе ў эксплуатацыю ракетных комплексаў былі занятыя 650 тысяч рабочых, навукоўцаў, вайскоўцаў, і да 1969 года пабудавалі 940 шахтаў для «сотак». Пры мне дадалося яшчэ пяцьдзясят «кропак». Таму мы так бедна і жылі ў СССР.

Служыў я ў падмаскоўным гарадку Шчолкава, і аддзяленні нашай часці праводзілі электрычнасць да ШПУ — шахтных пускавых установак для МБР, міжкантынентальных балістычных ракет. Яны працавалі ў Кастраме, Цейкаве і Балагім, Яраслаўлі і Растове Вялікім, ва Уладзіміры і іншых гарадах па Залатым кальцы Расіі. Але і ў сіберскай тайзе стаяла наша падраздзяленне — у Хакасіі вакол Ужура абсталёўвалі шахты для велізарных Р-36. Гэта бабуля знакамітай «Сатаны»!

Увогуле, кавалі мы ці то шчыт, ці то меч радзімы, ставілі насамрэч залатое, калі ведаць, у колькі яно абышлося краіне, кальцо ракет. Якраз тады, напачатку 70-х, мы даганялі Амерыку па колькасці боегаловак, але вялікага гонару, узгадваючы тую працу, я неяк не адчуваю. Бяскрайняя змрочная Расія — і бясконцыя траншэі; экскаватары, бульдозеры і забітыя грузавікі; апоры ЛЭП тонуць у зялёным моры тайгі, салдацікі ў замызганых ватоўках тонуць у бяздонным брудзе — ад Масквы да самых ускраін мы ставілі баявыя ракеты УР-100 («сотка») і Р-36. З імі мы і дагналі Амерыку.

Чаму я не люблю Церашкову?

Гм, усё гэта пазнавальна, скажаце вы, але да чаго тут Церашкова? Таму, што нядаўна яна выказала жаданне перавыбірацца ў Дзярждуму РФ (6 сакавіка ёй споўніцца 89!) — і прапанавала зноў падняць узрост выхаду на пенсію дарагіх расіян. І таму, што побач са Шчолкавам размешчаны Зорны гарадок, у якім і знаходзілася наша губа (гаўптвахта).

І вось якосьці летам 1972 года паехаў я з нарадам забіраць Васю-цыгана. Яго прозвішча ніхто не памятаў, абыходзіліся мянушкай. Гэты надзвычай недалёкі Вася (цыгане звычайна не аддаюць сыноў у армію, адмазваюць, але наш здолеў) ні да якой працы не быў прыстасаваны, затое віртуозна выбіваў чечатку, чаму яго і трымалі ў цэнтральнай частцы. Ён быў зоркай нашага ансамбля, разнастайваў яго даволі змрочны рэпертуар запальнымі танцамі — і таму вабіў сэрцы туземных дзяўчат. Наш ансамбль гастраляваў па суседніх в/ч, па раённых клубах, але асабліва мы любілі выступаць у жаночых інтэрнатах. Вакол Шчолкава іх шмат, і летнімі вечарамі дамы часта гасцявалі ў нас на КПП, а ўначы многія байцы беглі ў самаволку.

На губу Вася трапіў праз дурноту камандзіра часці. Той, не падумаўшы, даў яму адпачынак на дзесяць дзён. А Вася не вярнуўся і праз месяц — загуляў на радзіме і забыўся пра доўг перад ёй. Давялося пасылаць па яго афіцэра і, сама сабой, даць месяц губы.

І вось забралі мы, значыцца, яго, вывелі, старшы нараду затрымаўся, падпісваў на КПП адпаведную паперу, але тут Васю пацягнула па малой патрэбе. І паколькі хлопец ён быў вельмі просты, дык і справіў яе проста ля ганка КПП. І трэба ж было так супасці — міма якраз праходзіла Церашкова.

Не ў форме (яна тады, здаецца, лічылася інжынер-палкоўнікам), у сукенцы, але хто ж у Зорным не ведае Церашкову! Н-дас. Разаралася страшна. Выклікала камандзіра губы і запатрабавала пасадзіць Васю зноў, а заадно і ўвесь нарад, што прыбыў па яго. Выскачыў наш начальнік нараду, бледны, губы трасуцца, пачаў жаласна апраўдвацца, але мегера грукатала на ўвесь гарадок, так што Васю тут жа ўпаквалі назад, хоць начальнік губы быў супраць — сваёй простатой Вася і яго дапёк. Мы ўжо таксама былі гатовыя здымаць паясы, але яксьці бог памілаваў. Абышлося.

Але Церашкову я з тых часоў не люблю. Гэтае пачуццё я пранёс праз усё жыццё, і яно толькі мацнее.

Для даведкі. У 2024 годзе на пенсію ў РФ выходзілі жанчыны ва ўзросце 58 гадоў (1966 года нараджэння) і мужчыны ва ўзросце 63 гадоў (1961 года нараджэння). Жанчыны 1967 года нараджэння і мужчыны 1962 года нараджэння (якія дасягнулі ўзросту 59 і 64 гадоў адпаведна) змогуць выйсці на пенсію ў наступным 2026 годзе.

Неабходнае ўдакладненне: палова мужчын у Расіі не дажывае да пенсіі.

Юрый Кірпічоў, «Обозреватель»