Падземная вайна

• Віктар Ягун
• 8.03.2026, 6:00

Навошта рэжым Лукашэнкі рыць тунэлі.

У сучасных канфліктах усё большую ролю адыгрывае так званая «падземная вайна» — выкарыстанне тунэляў, тэхнічных камунікацый і падземных збудаванняў для схаванага перамяшчэння людзей, зброі і правядзення дыверсій. Калі яшчэ 20 гадоў таму такія метады асацыяваліся пераважна з крымінальнымі сеткамі або кантрабандай, то сёння яны сталі паўнавартасным элементам асіметрычнай і гібрыднай вайны.

Найбольш вядомы прыклад — тунэльныя сістэмы групоўкі ХАМАС у Сектары Газа. На працягу многіх гадоў яны будавалі складаную сетку падземных калідораў пад гарадамі і памежнымі раёнамі. Гэтыя тунэлі выкарыстоўваліся для перамяшчэння баявікоў, захоўвання зброі, размяшчэння камандных пунктаў і нават для раптоўных нападаў на ізраільскія пазіцыі. Паводле ацэнак ізраільскіх вайскоўцаў, ішлося пра сотні кіламетраў падземнай інфраструктуры, якая фактычна стварыла «другі ўзровень» поля бою.

Падобную практыку прымяняе і Хезбала на поўдні Лівана. Там падземныя ўмацаванні выкарыстоўваюцца не толькі як сховішчы або лагістычныя калідоры, але і як сістэма размеркаванага кіравання і выжывання падчас авіяўдараў. У некаторых выпадках гаворка ідзе ўжо не пра простыя тунэлі, а пра ўмацаваныя падземныя комплексы з вентыляцыяй, электразабеспячэннем і запасамі ўзбраення.

Асобны аспект гэтай тэмы — інжынерная падтрымка з боку дзяржаў, якія маюць значны досвед падземнага будаўніцтва. У розных расследаваннях неаднаразова ўзгадваўся ўдзел спецыялістаў з Паўночнай Карэі, якія маюць шматгадовы досвед стварэння ваенных тунэляў — як на Карэйскім паўвостраве, так і ў межах супрацоўніцтва з саюзнікамі. Паўночнакарэйская ваенная дактрына традыцыйна робіць стаўку на маштабную сістэму падземных сховішчаў, складаў і тунэляў, якая дазваляе хаваць войскі і тэхніку ад высокадакладнай зброі.

Гэты досвед уважліва вывучаецца і ў Маскве. Для Расіі падземныя маршруты могуць быць карысным інструментам гібрыдных аперацый — асабліва на межах або ў зонах з насычанай памежнай інфраструктурай. Тунэлі, тэхнічныя каналы, старыя камунікацыйныя трубы або дрэнажныя сістэмы могуць выкарыстоўвацца для:

схаванага пранікнення дыверсійна-выведвальных груп;

перамяшчэння зброі або выбухоўкі;

арганізацыі каналаў нелегальнай міграцыі як элемента палітычнага ціску;

падрыхтоўкі дыверсій супраць памежнай інфраструктуры.

Менавіта таму выяўленне падземных тунэляў на мяжы паміж Беларуссю і Польшчай прыцягвае павышаную ўвагу спецслужбаў. Беларусь фактычна стала ваенна-лагістычным пляцдармам Расіі, і любыя нетыповыя інжынерныя збудаванні ля мяжы могуць разглядацца як патэнцыйны элемент гібрыдных аперацый.

Для Украіны гэтая тэма таксама мае практычнае значэнне. Расійская ваенная дактрына традыцыйна надае ўвагу інжынернаму забеспячэнню аперацый, а падземныя маршруты могуць быць выкарыстаныя як дапаможны інструмент дыверсійнай дзейнасці. Менавіта таму сучасная сістэма памежнай бяспекі павінна ўлічваць не толькі паветраную і зямную прастору, але і падземныя камунікацыі — ад старых трубаправодаў да дрэнажных калектараў.

Фактычна гаворка ідзе пра новае вымярэнне бяспекі: у XXI стагоддзі поле бою можа праходзіць не толькі па зямлі або ў небе, але і пад зямлёй. І дзяржавы, якія ігнаруюць гэтае вымярэнне, рызыкуюць прапусціць пагрозу там, дзе яе найменш чакаюць.

Віктар Ягун, «Фэйсбук»