Неплацяжы ў расійскай эканоміцы выраслі да максімуму з 2008 года
- 11.04.2026, 20:11
У кампаній усё часцей не хапае грошай на разлікі з пастаўшчыкамі.
Рэзкае запаволенне эканомікі і высокія працэнтныя стаўкі пагоршылі фінансавае становішча расійскіх прадпрыемстваў і прывялі да істотнага росту неплацяжоў. За мінулы год агульная дэбіторская запазычанасць кампаній амаль не змянілася — 123,8 трлн руб. супраць 123 трлн (0,6%), а пратэрмінаваная падскочыла на чвэрць — з 6,1 да 7,7 трлн руб., паведаміла The Moscow Times са спасылкай на Расстат.
У выніку частка пратэрмінаванай дэбіторскай запазычанасці павялічылася да 10,3% у параўнанні з 8,5% у 2024 г. Гэта максімум з 2008 г., калі свет накрыў фінансавы крызіс (на наступны год расійскі ВУП упаў на 7,9%), вынікае з звестак Расстата. З тых часоў частка пратэрмінаванай дэбіторкі дасягала 10% толькі ў 2009-м, а таксама ў крызісныя 2014 і 2015 гг.
Неплацяжы пачалі расці, калі эканоміка пачала запавольвацца. Паскарэнне росту пратэрмінаванай запазычанасці прадпрыемстваў намецілася з сярэдзіны 2024 г., адзначаў блізкі да Крамля аналітычны цэнтр ЦМАКП. Ён разглядаў і крэдыторскую запазычанасць, якая таксама вырасла: перад пастаўшчыкамі і падрадчыкамі — з 48,9 да 50,1 трлн руб., паводле даных Расстата, а частка прасрочкі ў ёй — з 6,9% да 8,2%. Цэнтрабанк ужо напрыканцы 2024 г. звярнуў увагу на тое, што бізнес вяртаецца да перадаплаты. «Падчас аператыўных апытанняў кампаніі адзначаюць пэўны рост затрымак плацяжоў і, як вынік, скарачэнне паставак з адтэрміноўкай аплаты і рост паставак па перадаплаце», — гаварылася ў рэзюмэ снежаньскага абмеркавання ключавой стаўкі.
Адна з прычын неплацяжоў — пагаршэнне фінансавага становішча кампаній. Іх прыбыткі падаюць, а страты растуць — у выніку сукупны фінансавы вынік змяншаецца. Летась ён склаў 27,1 трлн руб. — на 4% менш, чым годам раней, а з улікам інфляцыі рэальнае скарачэнне прыбыткаў складае амаль 13%.
Адбіваюцца і высокія працэнтныя стаўкі. Нагрузка ад працэнтных плацяжоў на даходы кампаній — на запрадзельна высокім узроўні, канстатуе ЦМАКП. Паводле яго разлікаў, рэнтабельнасць у большасці галін прамысловасці яшчэ год таму апусцілася ніжэй за стаўкі па крэдытах і даходнасць бязрызыковага размяшчэння сродкаў. Гэта не толькі зніжае прыбыткі, але і стварае стымулы затрымліваць плацяжы, нават калі грошы ёсць: іх выгадней змясціць на кароткатэрміновых дэпазітах. «Кампаніі, забяспечаныя грашовымі сродкамі, перанакіроўваюць іх з вытворчага абароту на тэрміновыя дэпазіты, адначасова наращваючы крэдыторскую запазычанасць перад пастаўшчыкамі», — меркаваў ЦМАКП. «Лепш крыху патрымаць і нават штрафы заплаціць, але ўсё перакрывае стаўка», — казаў кіраўнік РСПП Аляксандр Шохін.
Паводле яго слоў, ад гэтага найперш пакутуюць малыя і сярэднія пастаўшчыкі. «Вялікія кампаніі могуць змяняць умовы ўзаемаразлікаў і павялічваць тэрміны аплаты, што можа ствараць праблемы для малога бізнесу, які несвоечасова атрымлівае аплату за выкананыя працы», — адзначаў Цэнтрабанк.
Вынік: амаль траціна (31%) кампаній малога і сярэдняга бізнесу (МСБ) скончылі летась з вялікімі неплацяжамі з боку кантрагентаў; пры гэтым за год павялічыліся як колькасць, так і памер неплацяжоў. Амаль у кожнага пятага МСБ (19%) ёсць рахункі, не аплачаныя больш за паўгода. «Падаўжыліся тэрміны абарачальнасці, павялічылася частка пратэрмінаванай дэбіторскай запазычанасці», — канстатавалі кіраўнікі ЦБ, абмяркоўваючы ключавую стаўку ў кастрычніку 2025 г.
Да канца года неплацяжы сталі галоўнай праблемай бізнесу, паказала апытанне РСПП: 42,3% кампаній назвалі іх галоўным абмежаваннем дзейнасці. У I і II кварталах на іх скардзіліся 27%, у III квартале — на 10 п. п. больш, і з гэтага моманту неплацяжы з боку кантрагентаў занялі першае месца сярод ключавых фактараў, якія перашкаджаюць працы расійскіх кампаній.