ISW: Войскі РФ «сточыліся» аб бастыён абароны Украіны
- 15.04.2026, 13:15
Чатыры гарады Данбаса, якія Крэмль так хоча, але не здолее захапіць у 2026 годзе.
Пояс гарадоў-крэпасцей Данбаса, у які ўваходзяць Канстанцінаўка, Дружкаўка, Славянск і Краматорск, з'яўляецца найбольш жаданай мэтай Расіі, якую яна патрабуе здаць без бою. Аднак менавіта гэтая лінія з'яўляецца асновай абароны Украіны на ўсходзе, і захапіць усю Данецкую вобласць ваенным шляхам у 2026 годзе Расія фактычна не можа, канстатуе Інстытут вывучэння вайны.
Такія высновы спецыялісты ISW агучваюць у сваім спецыяльным аналітычным дакладзе пра важнасць пояса крэпасцей Данбаса для абароны Украіны і пра рызыкі яго захопу расіянамі. Даклад быў апублікаваны 14 сакавіка (у ноч на 15 сакавіка па мінскім часе).
Аналітыкі падкрэсліваюць, што 19% тэрыторыі Данецкай вобласці, якія цяпер кантралюе Украіна, застаюцца асновай яе абароны на ўсходзе і з'яўляюцца для гэтага крытычна важнымі.
ISW нагадвае, што пад тэрмінам «пояс крэпасцей» Данбаса маецца на ўвазе сукупнасць чатырох буйных гарадоў Данецкай вобласці (Канстанцінаўка, Дружкаўка, Славянск, Краматорск) і населеных пунктаў-спадарожнікаў, якія цягнуцца з поўначы на поўдзень уздоўж аўтамагістралі H-20 Канстанцінаўка-Славянск. Даўжыня гэтага пояса — 50 км, да поўнамаштабнага ўварвання яго сумарнае насельніцтва складала больш за 380 000 чалавек. «Украіна патраціла апошнія 11 гадоў, укладваючы час, грошы і намаганні ў ўмацаванне пояса крэпасцей і стварэнне значнай абароннай інфраструктуры ў гэтых гарадах і вакол іх», — падкрэслівае Інстытут вывучэння вайны.
Спецыялісты дадаюць, што з ваеннага пункта гледжання гэты «пояс крэпасцей» з'яўляецца аптымальным для абароны амаль па ўсіх неабходных тапаграфічных і геаграфічных характарыстыках, ад пераваг гарадской забудовы для абаронцаў да асаблівасцяў прыроднага рэльефу мясцовасці.
Як паказаў досвед папярэдніх гадоў поўнамаштабнага ўварвання, для расіян спробы захапіць гарадскую забудову з'яўляюцца найбольш затратнымі і маруднымі. «Высокія страты, якія Расія панесла ў бітве за Бахмут або ў кампаніі па захопе Пакроўска, збляднеюць у параўнанні з тымі, якія ёй давядзецца панесці, каб захапіць гарады-крэпасці — калі наогул дапусціць, што расійскія сілы дасягнуць поспеху», — канстатуе ISW. Там нагадваюць, што тэрыторыя гарадской забудовы чатырох найбуйнейшых неакупаваных гарадоў Данбаса больш як у чатыры разы перавышае плошчу Бахмута і больш як у сем разоў — плошчу Пакроўска.
Прыродныя водныя перашкоды таксама маюць істотную ролю ў гэтай лініі абароны, бо паўночны фланг пояса крэпасцей абаронены рэкамі Сіверскі Данец і Аскол. У прыватнасці, выгін Сіверскага Данца пакідае акупантам толькі лобавы варыянт атакі з усходу на абарончыя фартыфікацыі гэтага ўчастка.
Рэльеф мясцовасці таксама спрыяе Сілам абароны Украіны на гэтых участках фронту. У ISW нагадваюць, што ўсходняя частка Украіны ў цэлым пераважна раўнінная, аднак пояс гарадоў-крэпасцей размешчаны на мясцовасці з больш стромкімі схіламі, што забяспечвае ўкраінскім абаронцам магчымасць абапірацца на тактычныя вышыні, якія спрыяюць абароне. Гэта таксама надзвычай важна ва ўмовах сучаснай беспілотнай вайны, паколькі радыёкіраваныя беспілотнікі абапіраюцца на камунікацыйнае абсталяванне, размешчанае на ўзвышшах, для максімізацыі сігналу.
Украінскія палявыя ўмацаванні на гэтых участках, пабудаваныя на працягу апошніх 11 гадоў, уяўляюць сабой зручную для абароны шматкіламетровую і разветвлёную сетку баявых пазіцый, супрацьтранспартных рвоў, радоў «зубоў дракона», калючага дроту і мінных палёў, якія ўзмацняюць вышэйзгаданыя прыродныя перавагі мясцовасці.
Затое мясцовасць далей на захад — тэрыторыя, якая стала б новай лініяй фронту, калі б Украіна страціла пояс крэпасцей Данбаса, — значна горш прыдатная для выстройвання лініі абароны. Па-першае, такая страта патрабавала б ад Украіны абсталёўваць новыя ўмацаванні на поўдні Харкаўскай і на ўсходзе Днепрапятроўскай вобласці, аднак фізічныя характарыстыкі гэтай мясцовасці і спецыфіка яе засялення дрэнна прыдатныя для абароны. Вось шэраг прычын, якія агучваюць аналітыкі ISW:
Мясцовасць на захад ад пояса крэпасцей, у прыватнасці на поўдні Харкаўшчыны, маланаселеная. Тут менш населеных пунктаў, здольных служыць апорай для замацавання ўкраінскай абарончай лініі, і менш дарог для падтрымкі ўкраінскай лагістыкі. Большасць населеных пунктаў у гэтым раёне — гэта невялікія сельскагаспадарчыя хутары і вёскі. У межах 100 кіламетраў ад пояса крэпасцей ёсць толькі 18 гарадоў сярэдняга памеру, кантраляваных Украінай. Найбольшы з іх — Лазавая на поўдні ад Харкава (насельніцтва да вайны 53 000 чалавек), аднак яна размешчаная на адлегласці больш як 80 км ад крэпасцей Данбаса, да таго ж ізаляваная і далёка ад іншых гарадоў, з якімі магла б утварыць лінію абароны.
Шчыльнасць насельніцтва і размяшчэнне гарадоў у раёнах на захад ствараюць геаграфічна ўразлівы прамежак, які расійскім войскам было б лягчэй выкарыстаць, калі б Расія кантралявала пояс крэпасцей Данецкай вобласці. У прыватнасці, найбольш уразлівым з'яўляецца «калідор» паміж Лазавай і лесам каля Ізюма, мяркуюць аналітыкі ISW.
Гэта мясцовасць таксама мае значна менш водных перашкод, якія маглі б дапамагчы Сілам абароны Украіны. Таму расіяне атрымалі б большую свабоду перамяшчэння і апынуліся б на заходнім беразе ракі Сіверскі Данец і некалькіх яе прытокаў, што было б аптымальным для далейшага прасоўвання акупантаў на захад.
На захад ад пояса крэпасцей тэрыторыя Украіны ў асноўным спадзістая і вядзе да Прыдняпроўскай нізіны — раўніннай адкрытай стэпу і поймаў, ідэальных для хуткага перамяшчэння вялікіх сіл. Калі б расійскія войскі захапілі ўсю Данецкую вобласць, Украіне давялося б абараняцца з гэтай нізіны, што забяспечыла б расіянам перавагу па вышынях.
Такім чынам, пояс крэпасцей Данбаса надае Украіне ўнікальнае спалучэнне фактараў, якія спрыяюць абароне, — рэзюмуюць аналітыкі ISW. Калі б Расія атрымала кантроль над гэтым участкам, акупацыйная армія заняла б выгадныя пазіцыі для правядзення далейшых наступальных дзеянняў на ўразлівую мясцовасць, што значна садзейнічала б арміі РФ і яе перавазе над абаронцамі. Менавіта з гэтых прычын перагаворная стратэгія Крамля скіраваная на тое, каб Украіна здала без бою крытычна важную тэрыторыю пояса гарадоў-крэпасцей Данбаса, адзначае Інстытут вывучэння вайны.
У той жа час, зыходзячы з бягучых рэалій на полі бою, ISW прагназуе, што ваенным шляхам Расія наўрад ці захопіць пояс крэпасцей у бліжэйшы час. Хоць сітуацыя на фронце складаная, яна не з'яўляецца крытычнай для Украіны, а яе абарончыя лініі працягваюць утрымлівацца, і іх калапс становіцца ўсё менш верагодным, лічаць спецыялісты. Таму найлепшыя перспектывы расійскіх войскаў на 2026 год — гэта працяг нязначных паўзучых заваёў, Расія не захопіць астатнюю частку Данецкай вобласці ў гэтым годзе, перакананыя аналітыкі ISW. Нават калі дапусціць, што абставіны будуць спрыяць Расіі, гэта можа адбыцца хіба што ў канцы 2027-га або ў пачатку 2028 года, калі міжнародныя партнёры Украіны будуць працягваць падтрымліваць Украіну. Але нават гэты прагноз — пры спрыяльных для Расіі ўмовах — не з'яўляецца канчатковым, падкрэслівае Інстытут вывучэння вайны. Там нагадваюць, што ў лютым Украіна ўпершыню з 2023 года вызваліла больш тэрыторыі, чым захапіла Расія. Калі гэта тэндэнцыя будзе працягвацца і ўзмацняцца, то здольнасць Расіі захапіць пояс крэпасцей Данбаса ўвогуле можа апынуцца пад сумневам. У 2025 годзе расійскія войскі захоплівалі ў сярэднім 15 кв. км у дзень, тады як на працягу першых трох месяцаў 2026 года прасоўваліся ў сярэднім толькі на 5,5 кв. км (год таму ў той жа перыяд — на 11,06 кв. км у суткі).
Таму здача без бою пояса крэпасцей Данбаса была б стратэгічнай памылкай і падарвала б мэту дасягнення трывалага і доўгатэрміновага спакою ва Украіне, адзначаюць у ISW. Там рэзюмуюць, што акупацыя гэтага ўчастка фронту расіянамі не з'яўляецца непазбежным фактарам, бо пакуль не ясна, ці змогуць эканоміка, абаронна-прамысловы комплекс і сістэма набору ў шэрагі арміі ў РФ вытрымаць яшчэ некалькі гадоў дадатковых кампаній, неабходных для захопу пояса крэпасцей. Затое для Украіны ён і надалей павінен служыць краевугольным каменем будучай абароны і геаметрыі поля бою, — рэзюмуюць аналітыкі. ой групы па пытаннях абароны Украіны на гэтым тыдні.