Як у Беларусі законна паменшыць падатковыя адлічэнні з заробку
- 17.04.2026, 9:17
І павялічыць штомесячную суму «да выдачы».
Атрымліваем разліковы лісток, бачым графу «Налічана» і радуемся, бачым «Да выдачы» — засмучаемся. Сёння разбяромся, куды сыходзяць значныя сумы з графы «Утрымана», чаму менавіта столькі і як (законна!) можна паменшыць выплаты. Адразу скажам: гэта рэальна. А пакуль адкрывайце калькулятары, будзем сачыць за ходам думкі вашай бухгалтэрыі. Падзелімся лайфхакамі і на канкрэтных прыкладах палічым, колькі вы можаце зэканоміць на падатковых выліках, піша Onlíner.
Куды ідуць нашы грошы
Гэтая публікацыя ўжо выходзіла на Onlíner. Яе абнавілі, каб зноў падзяліцца актуальнай прававой інфармацыяй — растлумачэннямі законаў, карыснымі інструкцыямі і рэкамендацыямі.
Навошта нам увогуле ведаць, колькі налічана
Па-першае, на гэтую суму глядзяць у банку, калі вырашаюць пытанне аб прадастаўленні крэдыту. У даведцы аб даходах наймальнік пакажа і ўтрыманні, якія банк палічыць як выдаткі, і гэта таксама паўплывае на суму крэдыту.
Па-другое, справаздачы Белстата аб сярэднім заробку па краіне — таксама пра яе, налічаную. Бо пры аднолькавым налічаным заробку два работнікі могуць атрымаць розныя сумы на рукі.
Разабрацца складанавата, але, калі гаворка пра свае кроўныя, гэта нікога не спыніць. А Onlíner папрасіў растлумачыць усё па-людску фінансавага эксперта Таццяну Войніч і эксперта ў галіне бухгалтарскага ўліку і разліку падаткаў Алену Ігнатовіч.
Якія падаткі з заробку ў нас ёсць
1. Адлічэнні ў «Белдзяржстрах» або па абавязковым страхаванні ад няшчасных выпадкаў на вытворчасці і прафесійных захворванняў (звычайна 0,6% ад налічанага работніку заробку).
Іх плаціць наймальнік. Калі на працы адбываецца няшчасны выпадак, менавіта за кошт гэтых сродкаў работніку выплацяць кампенсацыю — напрыклад, пры страце здароўя з-за няшчаснага выпадку.
2. Адлічэнні па абавязковых страхавых узносах у бюджэт дзяржаўнага пазабюджэтнага Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва. Карацей, гэта ўзносы ў ФСАН.
Іх плацяць і работнік, і наймальнік, але ёсць розніца ў сумах. Узносы з боку наймальніка складаюць 28% (на пенсійнае страхаванне) і 6% (на сацыяльнае страхаванне) ад налічанага заробку, а работнік са сваёй зарплаты адлічвае толькі 1% (ўзносы на пенсійнае страхаванне).
За кошт узносаў на пенсійнае страхаванне фарміруюцца страхавы стаж работніка і яго пенсія, а за кошт узносаў на сацыяльнае страхаванне выплачваюцца бальнічныя і розныя дапамогі сем’ям (дэкрэтныя выплаты і іншае).
Страхавы стаж патрэбны для таго, каб атрымліваць працоўную пенсію, а не мінімальную сацыяльную, таму, калі наймальнік не будзе рабіць за вас узносы ў ФСАН, вы рызыкуеце трапіць у пенсійную пастку.
3. Падаходны падатак па стаўцы 13%.
Яго плаціць работнік, але ў бюджэт пералічвае наймальнік.
Як падлічыць падаткі са свайго заробку
Падлічым падаткі з заробку на канкрэтным прыкладзе. Прадпалажым, што ў работніка ў кантракце або працоўнай дамове пазначаны заробак 1500 рублёў. Прадпалажым, што ў яго няма льгот, якія дазваляюць паменшыць сумы падаткаў і збораў.
Вось што атрымліваецца:
Адлічэнні ў «Белдзяржстрах» — 9 рублёў (1500 × 0,6 ÷ 100).
Адлічэнні ў ФСАН з боку наймальніка — 510 рублёў (1500 × (28 + 6) ÷ 100).
Адлічэнні ў ФСАН з боку работніка — 15 рублёў (1500 × 1 ÷ 100).
Падаходны падатак — 195 рублёў (1500 × 13 ÷ 100).
Бухгалтар выплаціць работніку заработную плату ў памеры 1290 рублёў (то бок ад 1500 адніме 15 рублёў узносаў у ФСАН і 195 рублёў падаходнага падатку, якія ўплачваюцца работнікам).
Пры гэтым бухгалтар наймальніка павінен заплаціць падаткі і зборы з заробку гэтага работніка ў памеры 729 рублёў. Гэта ўтрыманая ў работніка сума (1% у ФСАН на пенсійнае страхаванне і 13% падаходнага падатку — 210 рублёў) і дадаткова налічаныя сумы з боку наймальніка (0,6% адлічэнняў у «Белдзяржстрах» і 34% адлічэнняў у ФСАН — 519 рублёў).
Такім чынам, каб работнік атрымаў 1290 рублёў заробку за месяц, трэба дадаткова пералічыць у бюджэтныя і пазабюджэтныя фонды 729 рублёў, гэта значыць падаткі і зборы ў дачыненні да заработнай платы складаюць 56,51%.
— Таму работнікам трэба ведаць, што, па сутнасці, іх заработная плата з падаткамі і адлічаннямі для наймальніка ў прыведзеным прыкладзе складае 2019 рублёў, з якіх 1290 ідзе непасрэдна на рукі работніку, астатнія ж сумы апасродкавана залічваюцца ў бюджэтныя і пазабюджэтныя фонды на розныя патрэбы, — тлумачыць Алена Ігнатовіч. — Гэта пенсійнае, сацыяльнае страхаванне і страхаванне ад няшчасных выпадкаў на вытворчасці і прафесійных захворванняў, а таксама прамы падатак у бюджэт — падаходны падатак — з заробку работніка.
У некаторых наймальнікаў ёсць спакуса паменшыць выплаты ў ФСАН, «Белдзяржстрах» і падаходны падатак. Афіцыйна як заробак работніка яны заяўляюць меншую суму, з якой уплачваюцца падаткі і зборы, а частка заробку ідзе ў канверце. Але кантралюючыя органы (падатковыя, ДФР, Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы Мінпрацы і іншыя) пастаянна правяраюць, ці не выкарыстоўваюць наймальнікі такія схемы ўхілення ад падаткаў.
Самы галоўны і вялікі падатак
Першае і самае сумнае ўтрыманне ў адпаведнай графе ў большасці работнікаў — падаходны падатак.
— Падаткі з даходаў павінны плаціць усе фізічныя асобы, але не заўсёды гэта падаходны падатак і ўплачваецца ён не з усіх даходаў, — інтрыгуе фінансавы эксперт Таццяна Войніч. — Калі вы наёмны работнік, то наймальнік налічвае вам заробак, утрымлівае з яго падаходны падатак, пералічвае яго ў бюджэт, а заработную плату залічвае на картку чыстай, без падатку.
Ітак, па месцы вашай асноўнай працы падаходны падатак часцей за ўсё складае 13% ад сумы ўсіх даходаў за вылікам льгот і падатковых вылікаў. Калі вы яшчэ падпрацоўваеце ў іншых месцах, то толькі 259 рублёў у год ад кожнай арганізацыі не падлягае падаткаабкладанню. Усё, што звыш гэтага, — зноў мінус 13%.
Чаму 13% мы плацім «часцей за ўсё»? Рупа ў тым, што з 1 студзеня ў краіне з’явіўся падатак на звышдаходы. Калі за год вы атрымалі больш за 350 тыс. рублёў, то давядзецца заплаціць дзяржаве чвэрць з сумы перавышэння, а калі больш за 600 тыс. — 30%. Пра тое, як гэты падатак лічаць у 2026 годзе, Onlíner пісаў падрабязна.
А што там з камандзіровачнымі?
— Выдаткі на камандзіроўку — гэта затраты арганізацыі на вытворчасць тавараў або аказанне паслуг. Гэта не даход работніка. Сумы камандзіровачных выдаткаў у межах нормаў уключаюцца ў сабекошт прадукцыі, звыш нормаў — аплачваюцца з прыбытку арганізацыі. Прасьцей кажучы, з іх падаходны падатак мы не плацім.
У якіх выпадках падаходны падатак будзе меншы
Памятайце, што падаходны лічыцца ад налічанага заробку? Дык вось, калі ў вас ёсць права на вылік, з заробку спачатку вылічаць гэты кавалачак, а ўжо на астатнюю частку палічаць падатак. І сума падатку, натуральна, будзе меншая. Увага: самі вылікі ад заробку да выдачы не аднімаюцца, — нагадвае Таццяна Войніч.
— Падатковыя вылікі вам лічаць толькі па асноўным месцы працы. Дзейнічаюць наступныя «зніжкі» ў месяц (прыклады разлікаў пад адпаведнымі нумарамі размешчаны ніжэй гэтага спісу):
860 рублёў маладым спецыялістам (прыклад 1).
216 рублёў, калі ўвесь даход не перавышае 1308 рублёў у месяц (прыклад 2).
63 рублі на дзіця да 18 гадоў і кожнага ўтрыманца для абодвух бацькоў (прыклад 3).
120 рублёў у месяц на кожнага непаўналетняга і ўтрыманца прыёмным бацькам, апекунам і папячыцелям, адзінокім бацькам.
120 рублёў на кожнае дзіця, калі ў сям’і двое і больш дзяцей (прыклад 4).
120 рублёў, калі дзяцей трое і адзін з іх — дзіця-інвалід, на кожнае дзіця.
306 рублёў інвалідам, удзельнікам вайны, ліквідатарам наступстваў катастрофы на ЧАЭС, героям працы і некаторым іншым катэгорыям фізасоб (прыклад 2).
Калі работнік адносіцца да некалькіх катэгорый, вылік прадастаўляецца толькі адзін — у памеры 306 рублёў.
Разбіраемся з вылікамі на прыкладах
Прыклад 1. Заробак маладога спецыяліста — 1600 рублёў.
Падатковы вылік — 860 рублёў. Падаходны падатак у памеры 13% лічыцца з сумы 1600 − 860 = 740 і роўны 96,2 рубля. То бок заробак без падаходнага — 1503,8 рубля.
Прыклад 2. Ліквідатар наступстваў на ЧАЭС, інвалід II групы.
Штомесячны даход па месцы асноўнай працы складае 1200 рублёў. За кожны месяц года яму прадастаўляюцца стандартныя падатковыя вылікі ў памеры 216 (бо 1200 рублёў менш за 1308 рублёў) + 306 (бо ліквідатар і інвалід II групы) = 522 рублёў. Падаткаабкладаемы даход будзе 1200 − 522 = 678 рублёў. Сума падатку складзе 678 × 13% = 88,14 рубля.
Заробак без падатку: 1200 − 88,14 = 1111,86 рубля.
Прыклад 3. У работніка двайня ва ўзросце 2 гады і жонка ў дэкрэтным адпачынку.
Налічаны заробак — 2300 рублёў. Вылік 216 рублёў не прадастаўляецца, бо даход большы за 1308. На двух дзяцей да 18 гадоў вылік складае 120 × 2 = 240 рублёў. Жонка работніка — утрыманка, бо знаходзіцца ў водпуску па доглядзе дзіцяці да 3 гадоў, на яе вылік — 63 рублі.
Разам вылікаў: 240 + 63 = 303 рублі. Палічым падаходны падатак: (2300 − 303) × 13% = 259,61 рубля. Заробак без падатку: 2300 − 259,61 = 2040,39 рубля.
Прыклад 4. У работніка двое дзяцей: 13 і 17 гадоў. Старэйшаму дзіцяці 12 сакавіка споўнілася 18 гадоў, ён вучыцца на дзённым аддзяленні ў БДУ.
Работніку па месцы асноўнай працы налічана за сакавік: заробак — 1800 рублёў, прэмія — 300 рублёў, разам 2100 рублёў. Уручаны падарунак ад прафсаюза да 8 Сакавіка на 120 рублёў.
Падарунак ад прафсаюза будзе льгатавацца, бо яго сума складае менш за 1662 рублі. Калі ў студзені і лютым работніку былі падарункі або матдапамога ад прафсаюза, мы сумуем іх з падарункам да 8 Сакавіка і глядзім, ці не перавышаны ліміт у 1662 рублі. У сакавіку работнік прадставіў дакументы аб аплаце кошту навучання старэйшага дзіцяці ў БДУ ў суме 2150 рублёў.
Вылік 216 рублёў не прадастаўляецца, бо даход у сакавіку — большы за 1308 рублёў. Вылік на двух дзяцей да 18 гадоў: 120 × 2 = 240 рублёў. Старэйшае дзіця ў сакавіку яшчэ лічыцца дзіцём да 18 гадоў.
Сацыяльны вылік за навучанне дзіцяці ў установе адукацыі Беларусі — 2150 рублёў. Падатковая база для разліку падаходнага падатку: 2100 − 240 − 2150 = −290 рублёў. Гэта астатак нявыкарыстанага сацыяльнага выліку, які пераносіцца на наступны месяц. За сакавік падаходны падатак складзе 0 рублёў.
У красавіку заробак — 1800 рублёў, прэмія — 250 рублёў, разам 2050 рублёў. Аказана матдапамога ад арганізацыі ў памеры 500 рублёў.
Матдапамога будзе льгатавацца, бо яе сума складае менш за 3910 рублёў. Зноў глядзім, ці былі раней выплаты, не звязаныя з аплатай працы, і ці не перавысілі яны сумарна гэты парог.
Вылік 216 рублёў зноў не прадастаўляецца, бо даход у красавіку перавышае 1308 рублёў.
Вылік на дзіця 13 гадоў — 63 рублі, бо яно засталося адно да 18, старэйшае дзіця з красавіка становіцца ўтрыманцам, бо навучаецца на дзённым аддзяленні. На яго вылік таксама складае 63 рублі. Разам вылікі на дзяцей — 126 рублёў.
І ў нас застаўся сацыяльны вылік з мінулага месяца — 290 рублёў. Падатковая база красавіка: 2050 − 126 − 290 = 1634 рублі. Падаходны падатак: 1634 × 13% = 212,42 рубля. Заробак без падатку: 2050 − 212,42 = 1837,58 рубля.
Прыклад 5. Работнік з заробкам 1500 рублёў атрымлівае першую вышэйшую адукацыю ў БНТУ і заключыў дагавор добраахвотнага страхавання жыцця на 5 гадоў.
У чэрвені 2024 года сума аплаты навучання склала 500 рублёў, узнос па дагаворы добраахвотнага страхавання жыцця быў 100 рублёў. Адпаведна, база для налічэння падаходнага падатку ў чэрвені паменшыцца на 600 рублёў. Падаходны падатак у такім выпадку складзе 117 рублёў, без сацыяльных вылікаў давялося б заплаціць 195.
Якія вылікі прадастаўляюцца аўтаматычна
— Загляніце ў артыкул 208 Падатковага кодэкса, — раіць эксперт. — Там прыведзены даходы, якія не абкладаюцца падаходным падаткам.
1. Незалежна ад сумы не абкладаюцца падаходным падаткам:
сумы, выплачаныя наймальнікам у сувязі са смерцю блізкіх сваякоў;
аплачаныя наймальнікам пуцёўкі ў санаторна-курортныя і аздараўленчыя арганізацыі;
матэрыяльная дапамога ў сувязі з надзвычайнымі сітуацыямі.
2. У межах 6695 рублёў у год не абкладаецца падаходным падаткам аплата наймальнікам страхавых паслуг для работніка.
3. У межах 3910 рублёў у год не абкладаюцца падаходным падаткам астатнія выплаты, не звязаныя з аплатай працы, у выглядзе матэрыяльнай дапамогі, прызоў, падарункаў, аплаты кошту пуцёвак для самога работніка. Калі работнік атрымлівае такія выплаты не па месцы асноўнай працы, то не абкладаецца падаткам толькі сума 259 рублёў у год ад кожнай арганізацыі.
Калі пра вылік трэба паклапаціцца самому
Бываюць выпадкі, калі эканомія — клопат самога эканома, кажа Таццяна Войніч.
— Калі ў вас ёсць дагавор добраахвотнага страхавання жыцця і дадатковай пенсіі на тэрмін больш за 3 гады, можна атрымаць вылік на суму ўзносаў. Трэба прынесці бухгалтару квітанцыі аб уплаце страхавых узносаў. Гэта той выпадак, калі пра вылік трэба ведаць, аўтаматычна ён не прадастаўляецца (прыклад 5).
Калі вы або ваш блізкі сваяк атрымліваеце першую адукацыю платна ў Беларусі, збірайце чэкі: на ўсю суму належыць сацыяльны вылік (прыклад 4). Аформілі дагавор добраахвотнага страхавання медыцынскіх выдаткаў — таксама патурбуйце бухгалтэрыю.
— Калі работнік або члены яго сям’і неслі выдаткі на будаўніцтва або набыццё кватэры, жылога дома, а таксама на пагашэнне крэдыту банка, атрыманага на будаўніцтва, маёмаснаму выліку падлягаюць і крэдыт, і працэнты па крэдыце. Але трэба стаяць на ўліку тых, хто мае патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў, — папярэджвае Таццяна.
Вылікі прадастаўляе бухгалтэрыя на падставе дакументаў, якія пацвярджаюць падставу іх прадастаўлення. Няма дакументаў — няма вылікаў.
Як знізіць іншыя выплаты
Падатковыя і непадатковыя выплаты можна скараціць, але не заўсёды такая магчымасць наўпрост залежыць ад наймальніка і работніка. Напрыклад, «Белдзяржстрах» можа знізіць або павялічыць адлічэнні на пэўны год.
У некаторых выпадках для наймальніка могуць быць зніжаны ўзносы на пенсійнае страхаванне. Напрыклад, калі ў наймальніка больш за 50% у аб’ёмах вытворчасці складае сельгаспрадукцыя, то ўзносы на пенсійнае страхаванне для яго складаюць 24%. Для некаторых наймальнікаў, напрыклад аб’яднанняў інвалідаў, спажывецкіх кааператываў (акрамя спажывецкіх таварыстваў), таварыстваў уласнікаў, садоўніцкіх таварыстваў, узносы на пенсійнае страхаванне складуць 5%.
Прафесійныя падатковыя вылікі могуць атрымаць аўтары аб’ектаў інтэлектуальнай уласнасці і (ці) тыя, каму належаць маёмасныя правы на такія аб’екты. Памер выліку — гэта выдаткі на стварэнне, выкарыстанне, адчужэнне аб’ектаў інтэлектуальнай уласнасці або пэўны працэнт ад даходу (20, 30, 40%) у залежнасці ад віду інтэлектуальнай уласнасці.
А ІП могуць атрымаць вылік?
Канечне, бо індывідуальны прадпрымальнік таксама з’яўляецца фізічнай асобай.
Так, стандартныя падатковыя вылікі прадастаўляюцца ІП, у якога ў справаздачным перыядзе не было месца асноўнай працы. Пры гэтым стандартны падатковы вылік у 216 рублёў прымяняецца, калі даходы за вылікам выдаткаў у адпаведным квартале не перавышаюць 3930 беларускіх рублёў.
Напрыклад, за I квартал вы атрымалі даход у памеры 5000 рублёў, а выдаткі на прадпрымальніцкую дзейнасць склалі 4000 рублёў і ў вас няма месца асноўнай працы. Ваша розніца паміж даходамі і выдаткамі за I квартал — менш за 3930 рублёў.
Значыць, вы можаце прымяніць стандартны падатковы вылік у памеры 648 рублёў (216 рублёў за кожны з трох месяцаў). Калі ў вас ёсць непаўналетняе дзіця, то незалежна ад даходу на працягу I квартала таксама можна прымяніць стандартны падатковы вылік — 168 рублёў (56 рублёў за кожны з трох месяцаў).
Маёмасныя і сацыяльныя вылікі таксама распаўсюджваюцца на ІП. Але ўказаць іх можна толькі ў дэкларацыі за IV квартал каляндарнага года.
Куды ідуць нашы грошы
Калі чалавек працуе па найме, не атрымлівае звышдаходаў, не здае кватэру, ён, у прынцыпе, за ўсё сваё жыццё можа не сутыкнуцца з падатковай інспекцыяй.
— За наёмнага работніка падаходны падатак палічыць наймальнік. Усё, што з нас утрымліваюць, ідзе ў бюджэт. Канкрэтна падаходны падатак — цалкам у мясцовы бюджэт, якім мясцовыя фінансавыя аддзелы ж і распараджаюцца. Іншыя падаткі могуць трапіць у мясцовы бюджэт, у рэспубліканскі або часткова ў адзін і другі, — адказвае эксперт.
Што яшчэ цікавага ў нашым разлічальніку
Прафсаюзныя ўзносы (калі ў вашай арганізацыі ёсць прафсаюз) — 1%. Столькі ж адлічваюць у пенсійны фонд. Бывае, што людзі задаюцца пытаннем: а можна не плаціць у пенсійны фонд і потым жыць на працэнты? Прычым потым пенсія не будзе залежаць ад таго, колькі мы заплацілі ў абсалютных лічбах, яна ўсталёўваецца дзяржавай. Разбіраемся: калі работнік зарэгістраваны яшчэ і як індывідуальны прадпрымальнік, яму можна не плаціць узносы ў пенсійны фонд.
— Але калі гэта толькі ІП або самазанятасць, то плаціць абавязкова. Вось, дарэчы, падатак на прафесійны даход: 6% ідзе ў ФСАН, а 4% — як падаходны.
Студэнты, бацькі ў дэкрэтным водпуску, людзі з інваліднасцю, донары крыві, пенсіянеры атрымліваюць сацыяльныя выплаты з бюджэту і пазабюджэтных фондаў. Гэтыя выплаты вызваляюцца ад падаткаабкладання.
Дарэчы, адхілімся ад разлічальніка і адзначым, што арганізатар рэкламнай гульні, як правіла, сам плаціць падатак з вашага выйгрышу. Пра гэта мы ўжо пісалі.
Калі вы хочаце разабрацца з выплатамі і ўтрыманнем, даведацца, чаму вам выдалі менавіта столькі, пішыце нашаму журналісту.