Што можна і нельга рабіць у Беларусі на Радаўніцу
- 18.04.2026, 13:59
Сёлета праваслаўныя вернікі адзначаюць дзень памінання 21 красавіка.
Праваслаўныя вернікі ў Беларусі адзначаюць Радаўніцу (Радуніцу) 21 красавіка 2026 года. Гэты памінальны дзень не мае сталага ліку, аднак ён заўсёды прыпадае на дзявяты дзень пасля Вялікадня. У Беларусі Радаўніца — выхадны.
Радаўніца, гісторыя
Спачатку Радаўніца не мела царкоўнага падтэксту. Гэта звязана з тым, што продкі адзначалі дзень памінання задоўга да прыняцця хрысціянства. Гэта быў нават цэлы перыяд, які цягнуўся тыдзень. Тады наведвалі могілкі — і абавязкова з застоллямі. А віно было прынята выліваць на зямлю. Такім чынам, верылі продкі, удасца заручыцца спагадай памерлых сваякоў.
У сучасным свеце Радаўніца прызнаная галоўнай бацькоўскай суботай. У гэты дзень абавязкова наведваюць могілкі, асвячаюць магілы (уласціва для некаторых рэгіёнаў Беларусі), узгадваюць памерлых сваякоў і абавязкова ладзяць памінальны абед або вячэру. Адно месца за сталом пакідалі пустым — лічылася, што памерлыя сваякі могуць сесці за стол.
Радаўніца ў Беларусі: традыцыі
У беларусаў адной з традыцый было абавязковае наведванне могілак усімі членамі сям'і. Цікава, што ўсе яны апраналіся пры гэтым, як на свята. Беларускі этнолаг Таццяна Кухаронак распавядала, што жанчыны, падыходзячы да могілак, пачыналі галасіць. Яны працягвалі, прыпадаючы тварам да магілы. Пасля гэтага ўся сям'я каціла асвечанае яйка па магіле і прамаўляла: «Хрыстос уваскрос!».
Усё пачыналася з галоўнага для сям'і пахавання. Потым было прынята абыходзіць магілы сяброў і суседзяў. Пасля гэтага сям'я рассаджвалася вакол адной з магіл, дзе гаспадыня расстаўляла прынесеныя на могілкі стравы на белай абрусе. Да гэтай трапезы запрашалі далучыцца і памерлых сваякоў. Прамаўлялі наступныя словы: «Святыя радзіцелі, хадзіце да нас хлеба і солі кушаць, старыя і малыя». Для памерлых сваякоў пакідалі па кавалачку з кожнай стравы, а таксама вылівалі ваду і спіртныя напоі.
Беларускі гісторык Сяргей Грунтоў таксама звяртае ўвагу на традыцыю сялян у XIX стагоддзі сядзець на могілках на зямлі, а магілу накрываць абрусам.
У сваю чаргу, Таццяна Кухаронак звяртае ўвагу і на некаторыя выключэнні. Напрыклад, для трапезы абрус на магілу было прынята класці толькі вываратным бокам уверх. У некаторых рэгіёнах Беларусі абрус захоўвалі і накрывалі ім стол ад навальніцы, папярэдне перасціраўшы.
Сяргей Грунтоў падкрэслівае: ні жывых, ні штучных кветак у XIX стагоддзі на магілы не неслі. Дарэчы, у 2026-м камунальшчыкі звярнуліся да беларусаў з нагоды кветак на могілках.
Радаўніца, што нельга рабіць
Пад забаронай сваркі, правакаванне канфліктаў. На Радаўніцу не прынята саджаць і сеяць — падобнае магло прывесці да няўрожаю. Царква просіць беларусаў не ператвараць магілы памерлых сваякоў у месцы распівання спіртных напояў, а таксама не пакідаць ежу на могілках. Беларускі гісторык Сяргей Грунтоў распавядаў «Комсомолке», што продкі ніколі не забіралі рэшткі ежы пасля трапезы на магілах. Разам з тым эколагі заклікаюць грамадзян адмовіцца ад куплі штучных кветак.
Радаўніца, што можна рабіць
Паводле традыцыі, у гэты дзень ідуць у царкву, моляцца за памерлых сваякоў, ставяць заупакойныя свечкі, пішуць запіскі аб упакоі. Абавязкова на Радаўніцу наведваюць магілы памерлых сваякоў. Іх прыводзяць да ладу пасля зімы. Яшчэ адна традыцыя — памінальны стол, за якім збіраюцца ўсе сваякі, а адно месца пакідаюць пустым. Лічыцца, што памерлыя сваякі сядуць за стол.
Радаўніца, народныя прыкметы
Паводле прыкмет, сонечнае надвор'е абяцае цёплае лета. А пра ненастнае лета папярэджвае пахмурнае надвор'е.