Amnesty International: Сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі крытычная
- 21.04.2026, 17:25
Міжнародная праваабарончая арганізацыя прадставіла даклад пра сітуацыю з правамі чалавека.
Асобны раздзел у ім прысвечаны Беларусі, перадае «Радыё Свабода».
«Свет знаходзіцца на парозе небяспечнай новай эры, выкліканай атакамі на разнастайнасць, міжнароднае права і правы чалавека з боку магутных дзяржаў, карпарацый і антыправавых рухаў», — гаворыцца ў дакуменце.
Праваабаронцы сцвярджаюць, што заснаваны на правілах парадак развальваецца на нашых вачах, а разам з ім і такія дасягненні чалавецтва, як адмаўленне ад расавай дыскрымінацыі і гвалту ў дачыненні да жанчын, умацаванне правоў працоўных і прафсаюзаў, прызнанне правоў карэнных народаў, барацьба з беднасцю, умацаванне рэпрадуктыўных правоў і справядлівасці.
«Сусветныя лідары занадта паслухмяныя нападам на міжнароднае права і сістэму разнастайнасці. Іх маўчанне і бяздзеянне непрабачныя. Гэта маральнае банкруцтва прывядзе толькі да адкату, паразы і знішчэння з цяжкасцю дасягнутых поспехаў у галіне правоў чалавека. Уміратоўванне агрэсараў падобнае да падлівання алею ў агонь, які спаліць нас усіх і спапяліць будучыню на многія пакаленні наперад», — сказала генеральная сакратарка арганізацыі Аньес Каламар.
Што гаворыцца ў дакладзе пра Беларусь
Асобны раздзел дакумента прысвечаны Беларусі. Amnesty International заявіла, што сітуацыя з правамі чалавека ў краіне застаецца крытычнай.
«Правы на свабоду выказвання меркаванняў, сходаў і аб’яднанняў па-ранейшаму сур’ёзна абмежаваныя. Урад імкнуўся прыгнятаць рэлігійныя меншасці праз абавязковую, непразрыстую працэдуру рэгістрацыі. Судовая сістэма выкарыстоўвалася для падаўлення іншадумства. Катаванні і іншыя віды жорсткага абыходжання шырока распаўсюджаныя. Бежанцы і мігранты падвяргаюцца злоўжыванням з боку ўладаў», — гаворыцца ў дакладзе.
Працяглая эміграцыя, у тым ліку ў адказ на паслявыбарчыя рэпрэсіі 2020 года, пагоршыла дэфіцыт працоўнай сілы, і ўлады працягваюць ціснуць на эмігрантаў, каб тыя вярталіся, адмаўляючы ім у консульскіх паслугах за мяжой.
Пасля дыпламатычных крокаў ЗША, уключаючы адмену некаторых санкцый, прынятых у абмен на вызваленне зняволеных, свабода выказвання меркаванняў застаецца сур’ёзна абмежаваная.
Пашырэнне спісу «экстрэмістаў»
Улады працягвалі абвяшчаць «экстрэмісцкімі» СМІ, што транслююць іншую пазіцыю, і адвольна дадавалі каля 100 чалавек кожны месяц у «Спіс асоб, датычных да экстрэмісцкай дзейнасці». Станам на снежань гэты спіс утрымліваў 6127 чалавек, паведамляюць праваабаронцы.
Арганізацыі, якія публікавалі, распаўсюджвалі або выраблялі «экстрэмісцкі» кантэнт або былі звязаныя з асобамі са спісу, забараняліся. Любая сувязь з імі або ўдзел у іх дзейнасці лічыліся крымінальным злачынствам. Станам на снежань 28 работнікаў СМІ знаходзіліся ў турме за сваю прафесійную дзейнасць.
Станам на 21 красавіка ў турме знаходзіліся 23 работнікі СМІ.
Закрыццё арганізацый грамадзянскай супольнасці
Урадавыя нападкі на свабоду аб’яднанняў працягваліся. Удзел у прымусова закрытых, прыпыненых або нерэгістраваных няўрадавых арганізацыях, а таксама ў палітычных і рэлігійных арганізацыях па-ранейшаму крыміналізаваўся і караўся штрафамі і турэмным зняволеннем.
Станам на снежань 2025 года 99 грамадскіх арганізацый, уключаючы незалежныя НДА і прафсаюзы, былі закрытыя або распушчаныя цягам года з‑за жорсткіх заканадаўчых абмежаванняў, умяшання ўрада і фінансавых цяжкасцяў.
Пераслед рэлігійных арганізацый і духавенства, якія не падпарадкоўваліся ўладам, працягваўся. Рэлігійныя арганізацыі, што не прайшлі абавязковую перарэгістрацыю на працягу папярэдніх 12 месяцаў, падвяргаліся судоваму пераследу з мэтай іх закрыцця.
Пераслед апазіцыі
Улады працягвалі злоўжываць судовай сістэмай для падаўлення іншадумства. Сотні людзей, уключаючы праваабаронцаў, актывістаў, работнікаў СМІ і юрыстаў, працягвалі адбываць працяглыя тэрміны турэмнага зняволення, прызначаныя пасля несправядлівых, палітычна матываваных судовых працэсаў. Больш за 170 ахвяр палітычна матываванага зняволення былі датэрмінова вызваленыя ў перыяд з чэрвеня па снежань у межах здзелкі, заключанай пры пасярэдніцтве ЗША. Аднак многія людзі працягвалі падвяргацца адвольным пераследам і турэмнаму зняволенню. Паводле звестак арганізацыі «Вясна», станам на 21 красавіка ў Беларусі несправядліва ўтрымліваліся пад вартай 864 чалавек.
Заочныя судовыя працэсы
У верасні ААН выказала занепакоенасць наконт росту колькасці заочных судовых працэсаў. Пацярпелыя выпадкова даведваліся пра пераслед, не ведалі пра выстаўленыя абвінавачанні і падставы для асуджэння і былі пазбаўленыя прававой абароны. Катаванні і іншыя віды жорсткага абыходжання падчас утрымання пад вартай, уключаючы сэксуальны гвалт, заставаліся шырока распаўсюджанымі, а вінаватыя заставаліся беспакаранымі. Асобы, асуджаныя па палітычна матываваных абвінавачаннях, падвяргаліся жорсткаму абыходжанню ў турэмных калоніях. Ім адмаўлялі ў кантакце з вонкавым светам, належнай медыцынскай дапамозе, і часта іх трымалі ў адзіночных камерах на працягу працяглых перыядаў.
Смерці ў зняволенні
Паводле звестак праваабарончага цэнтра «Вясна», зняволеныя падвяргаліся прымусовай працы, пагрозам пакарання і ўмовам утрымання, якія прыніжаюць годнасць.
У дакладзе сцвярджаецца, што як мінімум дзве ахвяры палітычна матываваных пераследаў, Валянцін Штэрмер і Андрэй Паднебенны, памерлі ў зняволенні, у выніку чаго агульная колькасць смерцяў з 2020 года дасягнула дзевяці.