Гэтая паслядоўнасць важная

• Пётр Алешчук
• 25.04.2026, 12:06

Чаму ў Расіі загаварылі пра Літву.

9 красавіка кіраўніца федэральных збораў РФ Валянціна Матвіенка заявіла, што Масква не дазволіць «агрэсіўным краінам НАТА» пасягаць на бяспеку Калінінграда або «прысвойваць» Балтыйскае мора. Затым 16 красавіка кіраўнік расійскай знешняй выведкі Сяргей Нарышкін пайшоў далей. Ён абвясціў, што ў Польшчы і краінах Балтыі адбываецца «мілітарызацыя эканомікі», «ваеннае будаўніцтва» і нарашчванне мабілізацыйнага патэнцыялу, прычым параўнаў сітуацыю з перадваеннай атмасферай перад Другой сусветнай вайной. А 23 красавіка прэс-служба расійскага Савета бяспекі ўжо наўпрост заявіла, што Літва «стварае вогнішча напружанасці» ля межаў Калінінградскай вобласці, прыкрываючыся рыторыкай пра «расійскую пагрозу».

Гэтая паслядоўнасць важная. Масква не абмежавалася звыклай агульнай лаянкай у адрас НАТА ад нецвярозага экс-прэзідэнта Дзмітрыя Мядзведзева. Яна пачала збіраць цэлае абвінаваўчае дасье менавіта супраць Літвы.

Напрыклад, 21 красавіка ТАСС са спасылкай на расійскія сілавыя крыніцы ўжо пісаў, што украінскія экіпажы БПЛА ў Літве нібыта могуць уяўляць пагрозу для бяспекі Расіі. Падыход для Расіі традыцыйны. Спачатку яны кажуць, што сусед «мілітарызуецца», потым — што на яго тэрыторыі ўжо фармуецца небяспека, а далей застаюцца лічаныя крокі да тэзы пра тое, што Расія «вымушаная рэагаваць». З Украінай было менавіта так. Баявыя гусі і атручаныя нацысцкія камары не дадуць схлусіць.

Але калі адкінуць расійскую рыторыку і паглядзець на факты, карціна выглядае цалкам процілеглай. 6 сакавіка 2026 года літоўская выведка папярэдзіла, што Расія пашырае вайсковыя часткі ля мяжы з НАТА. У дакладзе таксама адзначалася, што пры пэўных умовах Расія можа быць гатовая да шырокамаштабнага звычайнага канфлікту з НАТА праз шэсць гадоў.

Гэта значыць, Літва не выдумляе пагрозу. Яна рэагуе на зафіксаванае змяненне расійскага ваеннага планавання.

Нават паветраная абстаноўка ў красавіку гаворыць не на карысць расійскай версіі. 20 красавіка НАТА падымала знішчальнікі з літоўскай базы Шаўляй для перахопу расійскіх стратэгічных бамбавікоў і знішчальнікаў над Балтыйскім морам. Расійскія самалёты, паводле звестак НАТА, часта лятаюць без транспондэраў, без планаў палёту і без сувязі з дыспетчарамі, а літоўскае Мінбароны перад гэтым паведамляла пра чатыры такія перахопы ўсяго за адзін тыдзень.

Таму галоўнае пытанне не ў тым, ці «мілітарызуецца» Літва. Яна сапраўды ўзмацняе абарону. Але менавіта таму, што жыве побач з дзяржавай, якая ўжо ўварвалася ва Украіну, пагражае краінам Балтыі, пашырае свае сілы каля межаў НАТА і паралельна абвінавачвае суседзяў у стварэнні напружанасці. Гэта класічная крэмлёўская інверсія. Агресар абвяшчае ахвяру агрэсіўнай, каб любы яе абарончы крок потым падаць як доказ «варажага намеру». У такой логіцы бункер ператвараецца ў «правакацыю», саюзніцкая брыгада — у «пагрозу», а падрыхтоўка да абароны — у «нагоду для адказу».

Ці азначае гэта, што Масква ўжо прыняла рашэнне пра будучае ўварванне менавіта ў Літву? Не, сцвярджаць гэта наўпрост было б недабрасумленна. Наяўныя публічныя даныя хутчэй паказваюць інфармацыйную падрыхтоўку глебы, а не даказаны аператыўны план. Але менавіта так і пачынаюцца ўсе небяспечныя сцэнары. Не з танкаў на мяжы ў дзень X, а з доўгай трэніроўкі аўдыторыі. Вось вам «фарпост НАТА», вось «вогнішча напружанасці», вось «пагроза Калінінграду», вось «украінскія інструктары», вось «варожы плацдарм».

Пасля гэтага любую эскалацыю значна лягчэй прадаваць расійскаму грамадству як не напад, а «вымушаны адказ».

Пётр Алешчук, доктар палітычных навук, прафесар КНУ імя Тараса Шаўчэнкі, спецыяльна для сайта Charter97.org