Палітолаг: ЗША і Ізраіль ідуць да змены рэжыму ў Іране
- 3.04.2026, 11:38
Трамп даў зразумець, што ціск узмоцніцца.
Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп выступіў з зваротам да нацыі, заявіўшы пра вырашальную фазу вайны з Іранам. Ён паабяцаў новыя магутныя ўдары і даў зразумець, што найбліжэйшыя тыдні могуць стаць ключавымі.
Чаго чакаць ад дзеянняў ЗША і Ізраіля супраць Ірана пасля гэтых заяў Трампа?
Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў са славацкім палітолагам і прэзідэнтам Інстытута грамадскіх праблем (IVO, Браціслава) Грыгорыем Месежнікавым:
— Мне падаецца, што гэта ваенная аперацыя будзе працягвацца, бо зусім відавочна, што як Ізраіль, так і Злучаныя Штаты імкнуцца давесці справу да змены рэжыму. А змена рэжыму магчымая толькі ў тым выпадку, калі ўвесь рэпрэсіўны, ваенны, ядзерны патэнцыял, усё, што падсілкоўвае гэты рэжым, будзе знішчана.
Спробы або намаганні Злучаных Штатаў (бо Ізраіль, вядома, ніякіх перамоў з Іранам не вядзе) нейкім чынам прымусіць іранскі ісламісцкі рэжым пайсці на ўступкі, як мы бачым, да выніку не прывялі. Гэта значыць, гэты рэжым супраціўляецца. Думаю, ён ужо разумее, што магчымасці яго выжывання мінімальныя. Але тым не менш ён дапускае, што гэта магчыма, бо Трамп, увогуле, быў бы гатовы нават да таго, каб нейкая частка гэтага рэжыму выжыла. Можа, неяк відазмянілася, скажам, паводле венесуэльскага варыянту, але выжыла б, аднак гэтага не адбываецца.
Таму, як мне падаецца, Дональд Трамп вырашыў яшчэ раз выказаць пагрозу: што будзе ўсё знішчана, усё ліквідавана і, як маецца на ўвазе, не толькі ваенныя, але і грамадзянскія структуры таксама.
Зразумела, што Дональд Трамп павінен улічваць і ўнутрыпалітычныя меркаванні. Усё ж гэтая вайна наткнулася на даволі моцнае нязгаджэнне сярод апазіцыі ў ЗША, сярод Дэмакратычнай партыі. Мне здаецца, што і насельніцтва ЗША таксама не зусім згоднае з тым, што адбываецца, ды і ў самой Рэспубліканскай партыі таксама ёсць групы, у якіх ёсць праблема з гэтай вайной.
Трамп успрымаецца як лідар усёй гэтай аперацыі, ён вырашае, калі можна нейкім чынам змякчаць пазіцыю, а калі яе можна ўзмацняць. Думаю, што ваенная аперацыя будзе працягвацца і, у прынцыпе, можна чакаць нават больш моцных удараў.
— Армузскі праліў застаецца фактычна заблакіраваным: ці здольная міжнародная кааліцыя на чале з ЗША ў кароткія тэрміны забяспечыць яго разблакаванне, і якімі ваеннымі інструментамі гэта можа быць дасягнута?
— Сапраўды, у гэтым сэнсе ў ісламісцкага рэжыму засталася апошняя магчымасць шантажаваць увесь свет тым, што праліў будзе заблакіраваны. Цэны на нафту, на энерганосьбіты ўзрастуць, і гэта абыдзецца даражэй і самім Злучаным Штатам. Гэта можа выклікаць незадавальненне і ў саміх ЗША. Зразумела, што гэта можа адбыцца і ў еўрапейскіх краінах, у якіх стаўленне да гэтай вайны неадназначнае, хоць там, вядома, ёсць розныя пазіцыі. Але тым не менш, думаю, агульны настрой у Еўропе такі, што было б лепш, калі б гэтай вайны можна было пазбегнуць. Вось такія настроі ў нашых саюзнікаў па Еўрасаюзе і НАТА.
Якім чынам будзе разблакаваны Армузскі праліў? Тут я проста прыводжу тое, пра што гаворыцца ў адкрытых крыніцах: магчыма нейкая абмежаваная сухапутная аперацыя, скажам, акупацыя некаторых астравоў, не абавязкова Харга, ёсць яшчэ два астравы ў гэтым праліве. І яны маюць стратэгічнае значэнне ў мясцовым разуменні. Калі, напрыклад, Злучаныя Штаты або Ізраіль дашлюць туды сухапутныя сілы (хаця мне цяжка ўявіць, каб Ізраіль пасылаў туды свае войскі), у іх будзе лепшая магчымасць адбіваць іранскія спробы блакаваць праліў.
Акрамя таго, можа быць яшчэ і ўзмацненне нейкіх рашучых дзеянняў, кшталту ракетна-бомбавых удараў па тых ваенных падраздзяленнях у Іране, якія забяспечваюць блакаду Армузскага праліву. Наколькі я разумею, у асноўным пагроза суднаходству ідзе ад дронаў. То-бок перад саюзнікамі стаіць задача спыніць пастаўкі дронаў у гэты рэгіён. То-бок знішчаць тыя дроны, якія там маюцца, знішчаць падвоз, каб іх не транспартавалі і не выраблялі.
Што датычыць іранскай вытворчасці дронаў — зразумела, што саюзнікі ўжо цяпер ліквідавалі значную частку вытворчых магутнасцяў.
Мне складана па-сапраўднаму разабрацца канкрэтна ў тым, якім чынам можна разблакаваць праліў. Судзячы па ўсім, іранскі рэжым ужо ясна паказаў, што для яго гэта апошняя магчымасць чаго-небудзь дамагчыся, і ён, вядома, ад гэтага не адступіцца. Для яго гэта адзіная магчымасць цяпер неяк вырашыць сітуацыю так, каб гэты рэжым выжыў і каб можна было скончыць гэту вайну без абсалютна катастрафічных разбурэнняў іранскай эканомікі.
Але ці ўдасца гэта ісламісцкаму рэжыму ці не? Думаю, што, хутчэй за ўсё, не, таму што ён упёрся ў свае пазіцыі, якія ні для Амерыкі, ні для Ізраіля ў прынцыпе непрымальныя.
— Трамп кажа пра гарызонт у 2–3 тыдні — наколькі рэалістычны такі тэрмін завершання канфлікту і які сцэнар фіналу вайны зараз выглядае найбольш верагодным?
— Тут трэба ўвогуле ведаць, ці была гэта прамова Трампа падрыхтаваная з ягонымі дарадцамі, у тым ліку з ваеннага істэблішменту, ці ён гэта рыхтаваў сам. Што да тэрмінаў, у яго часта бываюць такія заявы палітычнага кшталту, калі ён кажа пра «два-тры дні» або кажа, што «мы адразу ж усё зробім», але гэтага не адбываецца. Аднак спадзяюся, што гэта ягонае выступленне ўсё ж рыхтавалася разам з яго бліжэйшым атачэннем.
Напэўна, там ёсць людзі, якія разбіраюцца ў ваенных пытаннях. І, мабыць, гэта можа быць сапраўды рэалістычная ацэнка. Што да тэрмінаў, у Трампа заўсёды бываюць нестыкоўкі. І пра дні ён кажа, і пра тыдні, і пра месяцы, і ў яго часта нічога не выходзіць. Што да тэрмінаў, зразумела, што ёсць аперацыі, якія Злучаным Штатам удавалася завяршыць у намечаныя тэрміны. У Венесуэле, напрыклад. Але там, у прынцыпе, гаворка ішла толькі пра арышты абмежаванай колькасці асоб, скажам так.
Які можа быць сцэнар заканчэння канфлікту? Думаю, што максімальны варыянт — падрыхтоўка ўмоў для зрынання рэжыму з дапамогай унутранага супраціву.
Людзі ў Іране цяпер, зразумела, не выходзяць на вуліцы і не могуць выходзіць. Бо краіна цяпер знаходзіцца ў стане вайны, няма заклікаў, якія гучалі яшчэ да гэтай аперацыі, каб людзі выходзілі на вуліцу. Ёсць яшчэ фактар рэпрэсіўнасці рэжыму, пытанне ў тым, наколькі гэты рэжым здольны такім жа чынам падаўляць масавыя выступленні грамадзян. Зараз прайшла інфармацыя, што 33 тысячы грамадзянскіх асоб загінулі ў выніку падаўлення пратэстаў. Гэта, вядома, проста запрадзельныя лічбы. Гэта таксама не стварае ўмоў для таго, каб людзі ў Іране пратэставалі без страху, што рэжым будзе жорстка іх пераследаваць.
Тым не менш мне падаецца, што Амерыка і Ізраіль хочуць настолькі аслабіць гэты рэжым, каб магчымасці яго выжывання былі мінімальныя. Яны, зразумела, не могуць паслаць у Іран войскі для прамога зрынання гэтага рэжыму. Але могуць стварыць адпаведныя ўмовы, каб гэты рэжым знік назаўсёды.