Дробныя пакостнікі

• Ірына Халіп
• 3.04.2026, 14:33

Здадуць адзін аднаго — толькі паспявай запісваць

Мінулой восенню мы сядзелі ў вільнюскім кафэ з палітвязнямі, вывезенымі з калоній, і Яўген Афнагель з Максімам Вінярскім пасмейваліся з Дзмітрыя Казлова (ён жа — блогер Шэры Кот). Нас, казалі хлопцы, спачатку прывезлі ў СІЗА КДБ і там ноч пратрымалі, а потым вывезлі на мяжу з Літвой і замест пашпартоў усунулі даведкі і аднаразовыя візы на лісце паперы. А вось Шэры Кот — буржуй у параўнанні з намі, з бамжамі, — у яго пашпарт ёсць.

Дык вось, цяпер ужо няма. На гэтым тыдні высветлілася, што тым, каго выдварылі з Беларусі «па-багатаму», з пашпартамі, іх проста анулявалі. У пашпартах проставлены тэрмін дзеяння, але яны недзейсныя. Гэта выпадкова выявіў адзін з былых палітвязняў і паведаміў іншым. Іншыя палезлі на сайт МУС праверыць сапраўднасць уласных пашпартоў і выявілі, што іх дакументы таксама ператварыліся ў гарбуз. А паколькі ў заканадаўстве канкрэтна прапісаныя выпадкі, калі пашпарт прызнаецца недзейсным, дык можна меркаваць, што заднім чыслом палітвязняў наогул пазбаўляюць беларускага грамадзянства, толькі не паведамляюць пра гэта. З заявамі аб страце пашпарта, аб замене сапсаванага або пратэрмінаванага дакумента ніхто з іх, зразумела, не звяртаўся. Значыць, пазбаўленне грамадзянства? Урэшце, і гэтаму ніхто б не здзівіўся.

Здавалася б, выкінуў людзей з краіны — забудзься пра іх. Можаш радавацца: яны больш цябе не патурбуюць, не створаць праблем, не выйдуць са сцягамі на вуліцы. Ты нібыта нават перамог: прадтрымаў гады ў турмах, пазбавіў здароўя, памучыў як след, а потым і ўвогуле выдваруў. Ды не, постфактум, удагонку, калі любы нармальны вораг ужо даўно забыўся б пра гэтую гісторыю, трэба яшчэ ануляваць іх пашпарты. Проста таму, што вораг насамрэч зусім не вораг, а проста дробны пакостнік. Такія рэжуць сумкі ў трамваях — не дзеля таго, каб выцягнуць кашалёк, а дзеля пакостніцтва. Такія рабуюць бабулек каля рынку — не дзеля таго, каб пажывіцца пакецікам семак, а з таго ж пакостніцтва. Такія пішуць даносы на суседзяў — не дзеля таго, каб завалодаць іх кватэрамі, а з непераадольнага пакостніцтва.

Так і Лукашэнка з сваёй чаляддзю. Яны цудоўна разумеюць, што сапсаваць жыццё ануляваннем пашпарта былому палітвязню не змогуць. Але даставіць некалькі непрыемных хвілін — запроста. Калі чалавек думае, што яго пашпарт — звычайны, дзеючы, і збіраецца паехаць у госці або ў адпачынак, яго не прапусцяць праз мяжу або здымуць з авіярэйса. Не пасадзяць, не дэпартуюць, не заподазраць у махлярстве. Але адпачынак будзе сапсаваны, або важная паездка будзе адмененая, або сустрэча з родзічамі не адбудзецца. Нічога фатальнага, але агідна. На гэта і разлічваюць дробныя пакостнікі.

Менавіта так яны пазбавілі пенсій былых палітвязняў Аляксандра Ярашука і Генадзя Фядыніча — ветэранаў незалежнага прафсаюзнага руху, якія прысвяцілі дзесяцігоддзі свайго жыцця змаганню за выкананне працоўных правоў беларусаў. Ярашук пачаў працаваць аграномам у 1975 годзе, то бок яго працоўны стаж — паўстагоддзя. Генадзь Фядыніч у тым жа годзе пасля школы пачаў працаваць слесарам. А потым, ужо пасля заканчэння палітэху і працы ў канструктарскім бюро дакладнага электроннага машынабудавання, стаў першым абраным старшынём прафсаюза РЭП, які стварылі ў 1990 годзе. Дарэчы, гэты прафсаюз аб'ядноўваў і «Інтэграл», і «Гарызонт» — гігантаў беларускай прамысловасці, — і многія іншыя прадпрыемствы. Прафсаюз РЭП трымаўся да апошняга, нават калі іншыя незалежныя прафсаюзы ціха самі закрываліся, каб пазбегнуць непрыемнасцяў. І ўсе ішлі ў РЭП — нават тыя, хто не меў да радыёэлектроннай прамысловасці ніякага дачынення. Ведалі, што РЭП дапаможа.

І гэтых паважаных прафсаюзных дзеячаў, якія працягвалі працаваць і ў пенсійным узросце, Лукашэнка спачатку пасадзіў за краты, потым выкінуў з краіны. Калі б ён не быў дробным пакостнікам, акружаным такімі ж дробнымі пакостнікамі, то пацёр бы рукі, радасна адзначаючы канчатковае знішчэнне прафсаюзнага руху ў краіне, і забыўся б пра Фядыніча і Ярашука. Але пакостнікі не такія — яны не могуць не нагадзіць па дробязі. Толькі ад гэтага яны і атрымліваюць задавальненне.

Але ёсць у іх і яшчэ адна асаблівасць: дробныя пакостнікі да нельга баязлівыя. І як толькі прылятае хоць чорны лебедзь, хоць чорны крумкач, хоць чорная муха, дробныя пакостнікі пачынаюць мітусліва здаваць, тапіць, знішчаць адзін аднаго. Дык што следчым працы будзе мінімум: самі ўсё раскажуць, толькі паспявай запісваць.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org