Трамп злуецца, Пуцін баіцца

• Ігар Пятрэнка
• 6.04.2026, 14:36

Нельга скідаць НАТА з рахункаў.

Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп зноў назваў НАТА «папяровым тыграм». Пры гэтым на гэты раз — не мімаходзь, а з асаблівым акцэнтам. У інтэрв'ю ABC News ён прызнаўся, што свой заклік да саюзнікаў дапамагчы ў Армузскім праліве выкарыстаў як «эксперымент» — праверку на гатоўнасць. Саюзнікі адмовіліся, а Трамп падсумаваў: «У іх няма караблёў, у іх нічога няма, і Пуцін іх абсалютна не баіцца». І дадаў, што пытанне выхаду ЗША з НАТА «ужо не проста на разглядзе — гэта далей за стадыю разгляду».

Але што тут праўда, а што — палітычная гульня, і што з гэтага вынікае для Украіны?

Па-першае, ці сапраўды НАТА — «папяровы тыгр»? З пункту гледжання лічбаў — не. Усе 32 краіны-сябры ўпершыню ў гісторыі дасягнулі планкі 2% ВУП на абарону. На саміце ў Гаазе ў чэрвені 2025 года была ўзгодненая новая мэта — 3,5% ВУП на «жорсткую абарону» і яшчэ 1,5% на звязаныя з бяспекай выдаткі да 2035 года.

Краіны Балтыі, Польшча, скандынавы ўжо цяпер трацяць 3–4% ВУП. Нідэрланды плануюць павялічыць колькасць узброеных сіл з 70 да 200 тысяч. Германія павінна падвоіць абаронны бюджэт да 162 мільярдаў еўра да 2029 года. Еўрасаюз у 2024 годзе выдаткаваў на абаронныя закупкі 88 мільярдаў еўра — рост на 39% за год. Гэта не «папера». Гэта — рэальнае пераўзбраенне, хоць і з запазненнем.

Па-другое, ёсць нюанс, які Трамп улоўлівае дакладна: НАТА — гэта абарончы альянс, і ён працуе на аснове кансенсусу. Калі Вашынгтон папрасіў дапамагчы ў наступальнай аперацыі супраць Ірана, саюзнікі адмовіліся — і фармальна мелі на гэта права. Артыкул 5 прадугледжвае калектыўную абарону ў адказ на напад, а не ўдзел у чужых войнах па выбары. Іспанія закрыла паветраную прастору для амерыканскіх самалётаў. Італія адмовіла ў пасадцы баявому самалёту. Гэта — не слабасць. Гэта — структурная асаблівасць альянсу, якую Трамп свядома падае як здраду.

Па-трэцяе, ці баіцца Пуцін НАТА? Тут варта адрозніваць рыторыку ад рэальнасці. Пуцін гадамі будуе наратыў пра тое, што НАТА — агрэсіўны блок, які акружае Расію. Але яго паводзіны сведчаць пра адваротнае: ён напаў на Грузію, якая не была ў НАТА. Ён напаў на Украіну, якая не была ў НАТА. Ён ні разу не закрануў тэрыторыю ніводнай краіны-сябра Альянсу. Гэта і ёсць найлепшае доказ таго, што Артыкул 5 працуе як стрымліўны фактар — прынамсі пакуль.

Адначасова Трамп не зусім памыляецца ў тым сэнсе, што еўрапейскія арміі дагэтуль не здольныя весці маштабную вайну без амерыканскай лагістыкі, разведкі, паветранай дазапраўкі і камандавання.

Паводле McKinsey, запасы вайсковай тэхнікі ў еўрапейскіх краінах НАТА дагэтуль ніжэйшыя за ўзровень 2021 года — праз перадачу зброі Украіне, спісанне старых сістэм і працяглыя тэрміны вытворчасці новых. А фрагментацыя платформаў у Еўропе ў чатыры разы вышэйшая, чым у ЗША. То-бок грошы ўжо ёсць, а рэальная баяздольнасць яшчэ толькі падцягваецца.

Цяпер пра Украіну. Пастаянная прадстаўніца Украіны пры НАТА Алена Гецьманчук адрэагавала на заявы Трампа парадаксальна аптымістычна. Яе пазіцыя: калі ЗША выйдуць з Альянсу, гэта можа адкрыць для Кіева больш магчымасцяў для інтэграцыі. Логіка простая: менавіта Вашынгтон гадамі блакаваў наданне Украіне пэўных часавых рамак для ўступлення. Без амерыканскага вета еўрапейцы маглі б быць больш рашучымі. Гецьманчук таксама адзначыла, што Украіна — адзіная краіна, якая ўжо фактычна рэалізуе Стратэгічную канцэпцыю НАТА на практыцы.

Але ёсць і іншы бок. Без ЗША НАТА губляе больш за палову свайго абарончага патэнцыялу. Для Украіны гэта азначае, што нават у выпадку ўступлення ў «эўрацэнтрычны» Альянс гарантыі бяспекі будуць істотна слабейшыя. Таму Кіеў паралельна шукае «пагадненне тыпу Артыкула 5» — юрыдычна абавязальныя гарантыі суверэнітэту, нават без фармальнага сяброўства.

Ёсць яшчэ адзін важны момант, які часта выпускаюць з-пад увагі. Закон, прыняты Кангрэсам у 2023 годзе, забараняе прэзідэнту аднаасобна выводзіць ЗША з НАТА без згоды двух трацін Сената. Іронія ў тым, што аўтарам гэтага закона быў ніхто іншы, як Марк Рубіо — цяперашні дзяржсакратар Трампа. У 2023 годзе ён пісаў у сацсетках: «Ні адзін прэзідэнт не павінен мець магчымасці выйсці з НАТА без згоды Сената». Сёння той жа Рубіо кажа, што НАТА — гэта «вуліца з аднабаковым рухам», якую трэба «пераасэнсаваць». Лідар дэмакратаў у Сенаце Чак Шумер ужо паабяцаў, што Сенат не прагаласуе за выхад.

Што маем у выніку?

НАТА — не «папяровы тыгр», але і не тая машына, якой яна павінна была б быць. Еўрапейскае пераўзбраенне — рэальнае, але павольнае.

Трамп выкарыстоўвае іранскі крызіс як нагоду для ціску, але яго пагрозы абмежаваныя законам. А Пуцін баіцца НАТА роўна настолькі, наколькі альянс дэманструе адзінства (і менавіта гэтае адзінства Трамп разбурае найбольш эфектыўна).

Украіне ў гэтай сітуацыі варта памятаць, што спадзявацца выключна на НАТА — рызыкоўна. Але гэтак жа рызыкоўна і скідаць Альянс з рахункаў. Мы павінны мець і розныя пагадненні па бяспецы, і нарошчваць уласны абарончы патэнцыял. Мы павінны максімальна выкарыстаць тое акно магчымасцяў, якое адкрываецца менавіта цяпер.

Ігар Пятрэнка, unian.net