У нетрах Зямлі адбываюцца дзіўныя рэчы
- 6.04.2026, 14:40
«Падзямелле» планеты ўпершыню нанеслі на карту.
Гісторыя Зямлі налічвае мільярды гадоў і за гэты час наша планета перажыла мноства змяненняў: затанулыя фрагменты даўно зніклых тэктанічных пліт усё яшчэ перамяшчаюцца ўнутры планеты, глыбока пад нашымі нагамі, піша «Фокус».
У новым даследаванні геолагі паспрабавалі скласці карту падэшвы мантыі, паблізу месца яе судакранання з ядром планеты. Каманда выявіла, што гэтыя субдукаваныя пліты могуць аказваць значна большы ўплыў, чым лічылася раней.
Нягледзячы на тое, што звонку наша планета можа выглядаць як цвёрды каменны шар, яна не з'яўляецца такой. Паводле слоў даследчыкаў, Зямлю лепш апісаць як шматслаёвы пачак гліны, часткі якога могуць зрушацца і дэфармавацца на працягу велізарных прамежкаў часу. Найбольш яскравы прыклад на паверхні — звышпавольны рух кантынентаў, аднак значныя рухі адбываюцца і глыбока пад карой — у мантыі.
У новым даследаванні каманда з Каліфарнійскага ўніверсітэта і Універсітэта штата Арызона імкнулася атрымаць больш выразнае ўяўленне пра гэтыя нябачныя дынамічныя працэсы. Для гэтага вучоныя прааналізавалі амаль 75% самага ніжняга пласту мантыі, які размешчаны непасрэдна над мяжой ядра і мантыі, прыблізна ў 2900 кіламетрах ніжэй за паверхню.
Каманда сабрала і прааналізавала даныя больш як 16 мільёнаў сейсмаграм, атрыманыя з 24 цэнтраў апрацоўкі дадзеных па ўсім свеце. Вынікі выявілі з'яву, вядомую як сейсмічная анізатропія — варыяцыі хуткасці сейсмічных хваль, што распаўсюджваюцца праз часткі ніжняй мантыі. Заўважым, што мадэлі і раней прадказвалі гэтую з'яву, але цяпер вучоныя выявілі яе сведчанні на дзвюх трацінах вывучанай імі вобласці ніжняй мантыі.
Паводле слоў вядучага аўтара даследавання з Каліфарнійскага ўніверсітэта Джонатана Вольфа, яны з калегамі высветлілі, што большая частка руху ў мантыі абумоўлена канвекцыяй — цыркуляцыяй парод, падобнай да руху ў лававай лямпе, выкліканай цяплом, якое выпраменьваецца з ядра да паверхні. Аднак даныя паказваюць, што важную ролю адыгрываюць і іншыя фактары.
Каманда выявіла, што большая частка анізатропіі назіраецца ў месцах, дзе, на думку даследчыкаў, шчыльныя фрагменты акіянічнай літасферы глыбока апусціліся ў мантыю на канвергентных межах пліт, утвараючы так званыя субдукаваныя пліты. Па меры таго як пліты апускаюцца ў цёплыя нетры, яны дэфармуюцца і зрушваюць матэрыял пад моцным ціскам і разагрэвам. Даследчыкі мяркуюць, што такія паводзіны, відаць, маюць прамую сувязь з назіранымі імі анізатропнымі заканамернасцямі.
Паводле слоў Вольфа, шмат чаго ва ўнутранай будове Зямлі ўсё яшчэ застаецца невядомым. Напрыклад, найглыбейшая свідравіна, прабураная чалавекам у глыб Зямлі, складае 12,26 кіламетра — не больш як "драпіна" на целе планеты. У выніку большасць навуковых ведаў пра ўнутраную будову нашай планеты атрымана дзякуючы дыстанцыйнаму зандзіраванню, а не прамым назіранням.