Генерал-маёр СБУ: Гэта ключавая рызыка для Крамля
- 6.04.2026, 15:27
Пуцін рыхтуе Расію да лічбавага ваеннага становішча.
У Расіі ўсё мацней абмяжоўваюць інтэрнэт: ўзнікаюць перабоі са сувяззю, улады ціснуць на VPN і блакуюць Telegram. Гэта паказвае, што Крэмль усё далей вядзе краіну да ізаляцыі і татальнага кантролю.
Да чаго ў выніку імкнецца Пуцін, распачынаючы маштабнае абмежаванне інтэрнэту ў Расіі?
Аб гэтым сайт Charter97.org пагаварыў з генерал-маёрам СБУ ў запасе Віктарам Ягунам:
— Калі глядзець на тое, што адбываецца, не як на тэхнічнае абмежаванне, а як на класічную мадэль паводзінаў дзяржавы ў умовах зацяжной вайны і ўнутранай мабілізацыі сістэмы, то абмежаванне інтэрнэту ў Расіі — гэта не сітуацыйнае рашэнне. Гэта элемент доўгатэрміновай стратэгіі пераходу да кіраванай інфармацыйнай прасторы паводле мадэлі лічбавага «суверэнітэту». Гэта значыць, гэта варыянт лічбавага ваеннага становішча.
Стратэгічная мэта Крамля складаецца з некалькіх узроўняў. Першы ўзровень — гэта палітычны кантроль. Пуцінская сістэма даўно прыйшла да высновы, што галоўнай рызыкай для яе з'яўляецца не ваенная параза сама па сабе, а некантраляваная інфармацыя пра гэтую паразу. Таму задача вельмі простая: не проста цэнзура, а стварэнне асяроддзя, у якім дзяржава вызначае, што наогул існуе як факт, а што не існуе.
Другі ўзровень — гэта сцэнар доўгай вайны. Расія паступова перабудоўваецца ў мадэль дзяржавы-асаджанай крэпасці. У такой мадэлі свабодны інтэрнэт разглядаецца як уразлівасць, бо ён дазваляе абыходзіць дзяржаўную прапаганду, дае доступ да альтэрнатыўных звестак пра страты, стварае гарызантальныя сувязі паміж людзьмі. Ён нават палягчае арганізацыю пратэстаў, як мы гэта бачылі ў Іране.
Таму мэта — не проста блакіроўка, а здольнасць у любы момант перавесці краіну ў рэжым унутранага інтэрнэту. То бок да мадэлі, аналагічнай кітайскай, але з больш жорсткім сілавым кампанентам. Нешта сярэдняе паміж Паўночнай Карэяй і Кітаем.
Трэці ўзровень — гэта контрразведвальны бар'ер. Для расійскіх спецслужбаў Telegram — гэта не толькі праблема апазіцыі, але і праблема аператыўнай інфармацыі пра ўдары па інфраструктуры, рэальныя наступствы вайны, перамяшчэнні войскаў, эфектыўнасць украінскіх атак, кантакты падполля з украінскімі спецслужбамі. Фактычна Крэмль спрабуе паменшыць празрыстасць на ўласнай тэрыторыі.
— Якія наступствы адключэнне інтэрнэту і блакіроўка Telegram могуць мець для бізнесу, паўсядзённага жыцця расіян і здольнасці самой РФ весці вайну?
— Думаю, наступствы будуць сур'ёзнымі. У кароткатэрміновай перспектыве сістэма адаптуецца: Расія ўжо некалькі гадоў ідзе да гэтага праз імпартазамяшчэнне IT-сэрвісаў, стварэнне расійскіх каналаў і платформаў, развіццё сістэм кантролю трафіку, падрыхтоўку да аўтаномнай працы інтэрнэту.
Але ў сярэднетэрміновай перспектыве наступствы непазбежныя. Для бізнесу гэта падзенне эфектыўнасці лагістыкі, цяжкасці з міжнароднымі разлікамі, страта доступу да сэрвісаў, рост транзакцыйных выдаткаў, паскарэнне тэхнічнага адставання. Асабліва, думаю, пацерпяць IT-кампаніі. Шматлікія бізнесы завязаныя на анлайн-інфраструктуру, на продажы праз інтэрнэт.
Але тут важна разумець расійскую мадэль: насельніцтва гатова цярпець бытавыя пагаршэнні, калі захоўваецца адчуванне стабільнасці дзяржавы.
Больш цікавым з'яўляецца ўплыў на саму здольнасць Расіі весці вайну. Тут эфект дваісты. Пазітыў для Крамля зразумелы: менш панікі, лягчэй кіраваць інфармацыйнай карцінай, прасцей хаваць наступствы удараў. Але ёсць і негатыў: гэта праблемы са сувяззю і камунікацыяй, складанасці каардынацыі паміж прамысловасцю і лагістыкай. Узнікнуць праблемы для вайскоўцаў, для валанцёрскіх паставак, для збору сродкаў, для ўзаемадзеяння паміж падраздзяленнямі.
— Ці могуць адключэнне інтэрнэту і блакіроўка Telegram выклікаць незадаволенасць не толькі ў насельніцтва, але і ў эліт і бізнесу?
— Гэта ключавая рызыка для Крамля. Звычайнае насельніцтва можа быць незадаволеным, але ў аўтарытарных сістэмах яно рэдка становіцца трыгерам зменаў. Сапраўдная рызыка — гэта незадаволенасць кіраўніцкіх і эканамічных эліт. Для іх абмежаванні інтэрнэту азначаюць страту даходаў, страту міжнародных кантактаў, зніжэнне кошту актываў.
Але праблема не толькі ў гэтым. Іх магчымасці супраціву надзвычай абмежаваныя. У сучасных аўтарытарных сістэмах эліты паўстаюць не проста з-за пагаршэння ўмоў. Яны паўстаюць, калі сістэма пачынае прайграваць вайну, а менавіта яны даведваюцца пра гэта першымі. Тады ўзнікае рызыка канфіскацыі іх актываў, знікае гарантыя асабістай бяспекі. Пакуль Крэмль трымае кантроль над сілавым блокам, незадаволенасць будзе насіць латэнтны, схаваны характар.
Калі глядзець стратэгічна, то Пуцін рухаецца да мадэлі, якую можна апісаць як лічбавы мабілізацыйны аўтарытарызм. Яго прыкметы — гэта кіраваны інтэрнэт, кантроль інфармацыйных плыняў, тэхналагічная ізаляцыя, прыярытэт бяспекі над эканомікай, гатоўнасць ахвяраваць ростам дзеля ўстойлівасці рэжыму.
І галоўная рызыка гэтай мадэлі не ў пратэстах, а ў пастаяннай дэградацыі дзяржавы, таму што няма развіцця. Такія сістэмы рэдка падаюць хутка. Яны звычайна павольна губляюць тэхналагічную канкурэнтаздольнасць, эканамічную эфектыўнасць, якасць кіравання, здольнасць да інавацый. Але пры гэтым могуць заставацца ўстойлівымі даволі доўга, бо трымаюцца на адным стрыжні. Пакуль што ў Расіі гэты прыярытэт нават не ідэалагічны, а сілавы.
Абмежаванне інтэрнэту — гэта не рэакцыя на бягучыя праблемы, а падрыхтоўка Расіі да сцэнару, у якім вайна і канфрантацыя з Захадам разглядаюцца як пастаянны стан на гады наперад. Крэмль паглядзеў, як жыў Іран апошнія 40 гадоў. Да гэтага ў Расіі і будуць імкнуцца.