«Суседка закрычала «стойце, не смейце!»»
- 8.04.2026, 10:33
Як махляры спрабуюць развесці беларусаў.
У Беларусі фіксуюць усё новыя схемы тэлефоннага махлярства. Людзям тэлефануюць пад выглядам супрацоўнікаў камунальных службаў, падатковікаў, медсясцёр, міліцыянтаў і супрацоўнікаў спецслужбаў, піша «Салідарнасць».
Колькасць удзельнікаў аперацый па выманванні чужых грошай расце, а ланцужкі становяцца складаней. Таксама не слабеюць фішынгавыя атакі (від інтэрнэт-махлярства з мэтай крадзяжу пароляў, даных банкаўскіх картак і іншай канфідэнцыйнай інфармацыі). Прычым у нашых рэаліях ахвяры нярэдка — дзеці і падлеткі, якіх запалохваюць «палітычнай справай» супраць бацькоў і перспектывай трапіць у дзіцячы дом, калі не адкупяцца.
Нельга сказаць, што так званыя беларускія праваахоўнікі нічога з гэтым не робяць. Але шмат у чым яны самі паспрыялі поспехам махляроў‑«сілавікоў».
«Трэба тэрмінова заблакаваць плацёж»
— Фішынгавых спасылак ужо даўно не атрымлівала, — кажа жыхарка райцэнтра Ірына (імёны ўсіх суразмоўцаў зменены — заўв.). — Дый тэлефон у мяне цяпер разумны, зараза. На любую падазроную актыўнасць у Viber з’яўляецца папярэджанне, што гэта могуць быць махляры, і ці не хачу я заблакаваць кантакт і адправіць паведамленне ў спам. І, вядома, калі прыходзіць паведамленне нібыта пра пасылку Wildberries, што чакае майго пацвярджэння, а нумар латвійскі — яно ляціць у кошык.
А з махлярамі даводзіцца размаўляць рэгулярна, на жаль. Апошні раз пару тыдняў таму званілі на мабільны (я самазанятая, раблю ўпрыгожванні, таму адказваю на ўсе званкі — раптам кліенты).
Прадстаўніца нейкай кампаніі, я нават не разабрала, якой, спрабавала пераканаць мяне, што ад майго імя хтосьці разлічыўся маёй жа банкаўскай карткай, цяпер трэба тэрмінова заблакаваць плацёж, падзіктуеце такія-то даныя.
Я са злародным задавальненнем паведаміла, што ў тым банку ў мяне ні карткі, ні рахунку — няма і не было, «так што, дзяўчына, матчастку трэба вывучыць лепш». Там адразу паклалі слухаўку.
А раней яксьці званілі нібыта наконт дамофона ў бацькоўскай кватэры. Можа, і пракаціла б, ды ў іх прыватны дом. Я была без настрою, таму адразу выпаліла: «Не цікавіць, да пабачэння», і заблакавала нумар таго, хто званіў.
З астатнімі схемамі, кшталту «алё, мама, я тут трапіў у аварыю», або з запалохваннем дзяцей асабіста не сутыкалася, толькі чытаю пра такія выпадкі. Але з сынам вельмі і вельмі выразную тлумачальную працу правяла: ні з кім з незнаёмых дарослых па тэлефоне не размаўляць, ні на якія пагрозы не паддавацца, ні па якіх спасылках не пераходзіць, у любой незразумелай сітуацыі класці слухаўку і тэлефанаваць мне або бацьку.
«Алё, мама! — А як цябе наогул завуць, дзетачка?»
— Мяне двойчы спрабавалі развесці на «алё, мама», на эмоцыях, — дзеліцца асабістым досведам мінчанка Святлана Ігнацьеўна. — Прычым, што цікава, абодва разы званілі на хатні тэлефон. У першым выпадку — здымаю слухаўку, а там ні прывітанне, ні да пабачэння, з месца ў кар’ер — рыданні, дзяўчына так заходзіцца, што, здаецца, праз слухаўку слёзы польюцца.
«Ма-а-ам, — выдае мне, — я ў бальніцы, трапіла ў аварыю, мяне падвозіў хлопец і збіў чалавека, патрэбныя вялікія грошы».
А я якраз толькі-толькі пагаварыла па тэлефоне з абедзвюма дачкамі — ёсць у нас такі ранішні рытуал. І таму спакойным голасам адказваю: «Ну чаго ж ты так перажываеш, дарагая — раз у бальніцы, значыць, жывая, зробяць аперацыю, не перажывай. Ты нумар бальніцы скажы, я туды цяпер ператэлефаную, распытаю, што ды як, і ўсім дам жару, каб цябе добра лячылі. А хлопец — не муж, сам выкруціцца».
Дзяўчына, відаць, ашалела ад майго абыякавага тону, паспрабавала яшчэ націснуць: «а раптам муж даведаецца», я ў адказ яшчэ больш напускна здзівілася: «Дык ты ж не замужам! А як цябе наогул завуць, дзетачка?» Та і паклала слухаўку.
Хлопец званіў, нібыта ДТЗ, і проста тэрмінова патрэбныя грошы «адмазвацца», перавядзі мне на вось гэтую картку. Я ветліва паведаміла, што пакуль яшчэ пры здаровым розуме, і ў мяне толькі дачкі.
Хлопец нахабна паспрабаваў перайграць: «ой, бабуля, прабач, я зусім заблытаўся ад стрэсу», — не менш ветліва адказала, што майму ўнуку 9 гадоў, і калі ён каго і збіў, дык хіба што на самакату. Скажу шчыра, прыдумала — у мяне адны ўнучкі, проста хацела паслухаць, як будзе выкручвацца. Але не стаў — адразу паклаў слухаўку.
Святлана Ігнацьеўна ўспомніла, як «служба бяспекі банка» запалохала яе добрую сяброўку. Та сапраўды часам перасылала грошы ўнуку, які цяпер вучыцца ў іншай краіне, — і ёй званілі з трох розных нумароў, пераканалі, што пераказ заблакаваны, ёсць падазрэнні на аферу, маўляў, трэба кудысьці проста цяпер ехаць з грашыма, карткай «для праверкі» і пашпартам.
Пажылую жанчыну выратавала тое, што ў доме няма ліфта — яна спускалася пешшу з пятага паверха, а ўжо каля выхаду сустрэла суседку, якая выносіла смецце.
Сяброўка ўспамінала: іду як зомбі, несу грошы ў пакетіку і пашпарт проста ў руках, без сумкі, у хатніх тапачках. Суседка спыняе: маўляў, куды вы ў такім выглядзе. Як пачула, дык закрычала: «стойце, не смейце!» — і нібыта морок спаў.
Яны разам з пад’езда выскочылі, там ужо машына з кур’ерам пад’язджала, і суседка як пачала крычаць, што міліцыя выклікана, раён ачэплены, не ўцячэце — тыя па газах! Нумар, праўда, быў забрызганы брудам, запісаць не ўдалося.
Але потым тая дзяўчына ўладкавала пазапланавы сход жыхароў, паклікалі ўчастковага, усім нагадалі пра асцярожнасць і каб нікому не давяралі ні картак, ні пашпартоў.
«Яна ўжо было ў тумбачку палезла па пашпарт»
Пенсіянер Яўген Аляксеевіч прызнаецца:
— Я вельмі актыўна сяджу ў сацсетках, на старасці гадоў асвойваю зносіны ў мэсанджарах, напэўна таму мне часцей дасылаюць дурныя і падазроныя спасылкі.
Але мне пашанцавала: ведаючы пра гэтае захапленне, сын запісаў мяне на курсы ў цэнтры сацыяльнага абслугоўвання, дзе вучылі лічбавай граматнасці, у тым ліку як распазнаць падробленыя сайты і дзіўныя спасылкі, як рабіць анлайн-пакупкі і «выпадкова не націснуць не туды». Вельмі карысна — цяпер і сам магу падказаць іншым, на што звяртаць увагу.
З тэлефонным махлярствам яксьці не сутыкаўся. Магчыма, таму, што я не пакідаю свой нумар тэлефона без крайняй патрэбы, а карты лаяльнасці крамаў усе аформлены на жонку.
Дарэчы, аднойчы мая жонка ледзь не «папала»: званілі нібыта з Белтэлекама, пыталі, ці будзеце падаўжаць хатні тэлефон, і калі так, то патрэбныя пашпартныя звесткі. Яна ўжо было ў тумбачку палезла па пашпарт, дый я спыніў. А цябе, кажу, не здзіўляе, што наконт хатняга нумара тэлефануюць на мабільны і тваіх звестак не ведаюць? Карацей, паслалі мы іх, пагразіўшы міліцыяй.
Хаця заяву пісаць, вядома, не сталі — а сэнс, калі па нумары тэлефона ўсё адно нікога не знойдуць?
«Проста не бяру слухаўку»
Мінчанка Наталля кажа, што ўвогуле не адказвае на званкі з невядомых нумароў тэлефона.
— Усё проста: мяне добры дзясятак гадоў не было ў краіне, вярнулася толькі праз асабістыя абставіны (спадзяюся, што часова), і мая былая сім-карта даўно належыць іншаму чалавеку. Таму тэлефон у мяне на еўрапейскім нумары, да яго ж прывязаныя сацсеткі.
З «сваімі», а гэта даволі абмежаванае кола людзей, мы тэлефануем і перапісваемся якраз у сацсетках і мэсанджарах. А калі хто тэлефануе на тэлефон — проста не бяру слухаўку.
З бацькамі ў гэтым плане складаней: яны ў мяне людзі савецкага выхавання, і кожны раз ім няёмка — а раптам хтосьці тэлефануе па важнай справе. Таму адказваюць на званкі нават з невядомых нумароў, пару разоў траплялі і на махляроў («вадоканал, замена лічыльнікаў» і «гэта паліклініка, трэба абнавіць вашы даныя»). Але адпаведная праца ўжо была праведзеная, і ніякіх сакрэтных сакрэтаў не распавялі, і грошай на рахунак кепскім людзям не перавялі.
Адзінае, з чым я вельмі доўга змагалася, — са звычкай перасылаць атрыманыя з трэціх рук незразумелыя файлы: то паштоўкі з «Аднакласнікаў», то ролікі з TikTok, вершы-песні і гэтак далей. А выразу «сумнеўныя спасылкі» яны не разумеюць.
Дамовіліся, што калі па спасылцы не зразумела, куды яна вядзе, з невядомага нумара або не ўпэўненыя, ад каго, — нічога не націскаюць, а робяць скрыншот і адразу дасылаюць мне. А я ўжо адкажу, бяспечна гэта ці не. Пакуль такая схема працуе.
«Бот быў падобны на сапраўднага»
— Мне, відаць, шанцавала не сутыкацца з махлярамі, — лічыць Артур з Мінска. — Можа, яксьці хацелі развесці на Куфары: маўляў, нязручна мець зносіны ў чаце, перайдзем у Viber (вось вам спасылачка), але тут адразу зразумела — на гэтым зносіны і заканчваліся.
І па класіцы, «тэхнічная падтрымка» аднаго з мэсанджараў спрабавала выманіць «пацвярджэнне асобы» праз СМС-код. Бот быў падобны на сапраўднага, і я не быў упэўнены, параіўся з сябрам, які лепш за мяне разбіраецца ў кібербяспецы, — той і падказаў, што гэта таксама развод і каб я не купіўся.
А вось каляжанка зусім бездапаможна трапілася на нібыта галасаванне ў нейкім дзіцячым конкурсе — у выніку ў яе «увялі» акаўнт. Чуў, што звярталася з гэтай нагоды ў міліцыю, але атрымалася штосьці ці не — не даведваўся.