У Іране адбылася змена ўлады

• Ілля Куса
• 8.04.2026, 13:39

Што змянілася за 40 дзён вайны.

ЗША і Іран дасягнулі спынення агню. Адразу адзначу, што ўмовы перамір’я нам дакладна невядомыя. Яно працягнецца 2 тыдні

Ізраіль таксама будзе яго выконваць і павінен спыніць бамбардзіроўкі тэрыторыі Ірана. Чакаецца, што за гэтыя 2 тыдні Іран і ЗША зноў пачнуць перамовы, ужо пра канчатковы мір і яго ўмовы, то-бок вернуцца да пытанняў рэгіянальнай бяспекі, ракетна-ядзернай праграмы і, цяпер ужо, свабоды суднаходства ў Армузскім праліве.

Іншымі словамі, мы маем справу з перамір’ем, а не канчатковым урэгуляваннем. Дарэчы, гэта было чакана, улічваючы, што ніводзін з бакоў не лічыць сябе паражэнцам. Такім чынам, праблема Ірана так і засталася нявырашанай пасля больш чым месяца інтэнсіўных ваенных дзеянняў.

Пасрэднікі змяніліся. Замест Катара і Амана, якія сталі аб’ектамі ракетных удараў у гэтай вайне, міратворцамі выступалі Пакістан, Турцыя і Егіпет.

У нас таксама ёсць дзве супярэчлівыя заявы наконт перамір’я.

Вашынгтон вуснамі Дональда Трампа заявіў, што яго краіна «перавыканала ўсе свае ваенныя задачы» ў Іране, і што цяпер будзе падпісана доўгатэрміновая дамова пра мір на Блізкім Усходзе. Таксама ён дадаў, што Іран згадзіўся на перамір’е пры ўмове «неадкладнага» адкрыцця Армузскага праліву для ўсіх суднаў. Акрамя гэтага, ён заявіў, што іранскія «10 пунктаў», атрыманыя напярэдадні, могуць быць працоўнай асновай для перамоў.

Вышэйшы савет нацыянальнай бяспекі Ірана апублікаваў заяву, у якой сцвярджае, што ЗША згадзіліся з усімі патрабаваннямі Ірана, і што іранскія «10 пунктаў», напярэдадні апублікаваныя ў СМІ, будуць асновай перамоў. Таксама іранскія СМІ масава напісалі пра паразу ЗША і Ізраіля ў гэтай вайне і захаванне Іранам кантролю над Армузскім пралівам. Выглядаюць гэтыя 10 пунктаў вось так:

1. Адмена ўсіх асноўных і другасных санкцый супраць Ірана.

2. Захаванне за Іранам кантролю над Армузскім пралівам.

3. Вывад амерыканскіх войскаў з Блізкага Усходу.

4. Завяршэнне ўсіх ваенных дзеянняў супраць Ірана.

5. Размарожванне іранскіх актываў за мяжой.

6. Гарантаванне здзелкі з ЗША рэзалюцыяй Савета Бяспекі ААН.

7. Захаванне за Іранам права на ўзбагачэнне ўрану на ўласнай тэрыторыі.

8. Гарантыі ненападу на Іран у будучыні.

9. Прыпыненне ізраільскай ваеннай аперацыі ў Ліване.

10. Захаванне ўзбагачанага ўрану на тэрыторыі Ірана.

Цяжка ўявіць сабе, што ЗША згадзіліся з усімі гэтымі пунктамі, з-за якіх месяц таму і пачалі гэтую вайну. Такім жа чынам цяжка ўявіць, што іранцы капітулявалі перад ЗША і згадзіліся на іх не менш максімалісцкія патрабаванні. Судзячы па хвалі крытыкі, якая абрынулася на Трампа з боку «ястрабаў» і дэмакратаў, умовы перамір’я ім не падабаюцца, а значыць ніякіх узаемных саступак там няма, і ЗША па факце нічога адразу не атрымліваюць.

Падобная сітуацыя ў Ізраілі, дзе Біньямін Нетаньяху заявіў, што прымае перамір’е з Іранам, дадаў, што цяпер Тэгеран не з’яўляецца «экзістэнцыйнай пагрозай» Ізраілю, але пры гэтым сцвярджае, што перамір’е не тычыцца тэрыторыі Лівана і Хізбалы, наўпрост супярэчачы таму, што напісалі іранцы і пакістанскія пасярэднікі. У самім Ізраілі апазіцыя раскрытыкавала Нетаньяху, заявіўшы, што ён не дасягнуў сваіх ваенных мэт і што ўмовы перамір’я не лепшыя для Ізраіля.

І іранскія, і амерыканскія крыніцы пацвярджаюць, што 10 красавіка павінны аднавіцца мірныя перамовы. Бліжэй да гэтай даты, верагодней за ўсё, мы даведаемся, на якой усё ж аснове будуць весціся перамовы, якія ў каго рэальныя стартовыя пазіцыі, і якую канфігурацыю сіл у рэгіёне пакінуць пасля сябе ЗША па выніках вайны. Не выключаю, што вайна можа спакойна аднавіцца ў выпадку чарговага правалу дыпламатыі або калі бакі выкарыстаюць перамовы як адцягвальны манеўр, як гэта ўжо было раней.

Але падвяду прамежкавыя вынікі 40-дзённай вайны ЗША/Ізраіля супраць Ірана

Тактычную перамогу атрымалі Ізраіль і Іран. Ізраіль здолеў дасягнуць некаторых ваенных мэт і сур’ёзна аслабіць іранцаў, што было б немагчыма без прыкрыцця з боку ЗША і іх прамога ўдзелу ў баявых дзеяннях. Іранцы перажылі найцяжэйшую канфрантацыю з пераўзыходзячым праціўнікам, прадэманстравалі здольнасць трымаць удар на працягу ўсёй вайны, а таксама ўзялі пад кантроль Армузскі праліў з прэтэнзіяй стаць такім сабе «Егіптам» Персідскага заліва.

Вынікі для ЗША супярэчлівыя. З аднаго боку, з ваеннага пункту гледжання, ЗША аслабілі Іран, хаця мэты аперацыі заяўляліся іншыя. З іншага боку, рэпутацыйна гэтая вайна стане для іх вельмі сур’ёзным доўгатэрміновым ударам. Да таго ж палітычныя мэты вайны дасягнутыя не былі. Мільярды долараў выдаткаваныя на месяц бамбардзіровак без ясных вынікаў. Акрамя таго, надыходзіць дэфіцыт розных відаў узбраення, на аднаўленне якіх спатрэбяцца гады.

Араўійскія манархіі Заліва прайгралі. Па-першае, абрынулася іх традыцыйная канцэпцыя нацбяспекі, заснаваная на веры ў амерыканскі парасон бяспекі. Па-другое, яны сталі галоўнай «грушай для біцьця» ў гэтай гісторыі, і іх інвестклімат моцна пацерпіць ад наступстваў гэтай вайны, нават калі ўдасца дамовіцца пра доўгатэрміновы мір. Па-трэцяе, калі Іран захавае кантроль над Армузам, увесь іх экспарт нафты і газу будзе залежаць ад добрай волі Тэгерана. А гэта — найгоршы сцэнар для геапалітычных інтарэсаў манархій Заліва. Гэта будзе вымушаць іх укладваць велізарныя грошы ў будаўніцтва альтэрнатыўнай лагістыкі — у Чырвонае мора або на Міжземнаморскае ўзбярэжжа праз Ірак і Сірыю.

У Іране адбылася змена ўлады. Па факце, транзіт адбыўся ва ўмовах вайны і пры прамым удзеле ЗША і Ізраіля, якія стварылі ўмовы для перахопу ўлады ў Іране ваенным і палітычным крылом КВІР. Ісламская Рэспубліка не абрынулася, але цяпер узначальваецца калектыўным, больш прагматычным (без моцнага рэлігійнага ўхілу), але ў нечым і больш жорсткім кіраўніцтвам. Незалежна ад лёсу Маджтабы Хаменеі, у КВІР з’явілася рэальная магчымасць утрымаць уладу і пачаць перабудоўваць сістэму пад сябе, аслабляючы духавенства і рэфарматараў, арыентаваных на Захад.

Ізраіль не здолеў раззброіць і разграміць Хізбалу, завязнуўшы ў баях на поўдні Лівана. Цалкам зразумелае іх жаданне не ўключаць у перамір’е тэрыторыю Лівана, каб мець магчымасць ліквідаваць Хізбалу, карыстаючыся перапынкам з Іранам. Калі Хізбала перажыве гэтую вайну, і ў Ліване таксама ўсталюецца перамір’е, для яе гэта будзе частковым паўторам 2006 года, калі праз партызанскую вайну яны змаглі зацягнуць баі і прымусіць Ізраіль адступіць, тым самым узмацніўшы свае палітычныя пазіцыі ўнутры Лівана.

У ЗША вайна з Іранам прывяла да далейшай палярызацыі паміж дэмакратамі і рэспубліканцамі, але таксама нанесла сур’ёзны ўдар па пазіцыях Трампа ў рэспубліканскім лагеры. Прыхільнікі вайны сярод неакансерватараў цяпер будуць пад прыцэлам сваіх апанентаў, а гэта, перш за ўсё, Піт Хэгсет і Марк Рубіа. Віцэ-прэзідэнт Джэй Дзі Вэнс атрымае шанец умацаваць свае пазіцыі ў ролі галоўнага скептыка вайны ў стылі «а я ж вам казаў». Трамп страціў частку свайго MAGA-электарату, і ўступіў з ім у клінч з-за Ірана і Ізраіля.

Усе гэтыя вынікі яшчэ можна перапісаць, у залежнасці ад таго, якімі будуць умовы канчатковага міру, калі ён надыдзе. Мы дагэтуль не ведаем, ці згадзіліся бакі на якія-небудзь узаемныя саступкі.

Ілля Куса, Telegram