Эксперт: Трамп рыхтуе новую вайну ў Іране
- 10.05.2026, 12:18
Перамовы працягваюцца, але ёсць важны нюанс.
У цяперашні час вайна ў Іране практычна зведзеная да мінімуму — інтэнсіўных баявых дзеянняў няма, нягледзячы на тое, што блакада партоў і Армузскага праліву працягваецца. Тым не менш, ЗША нарошчваюць сілы ў рэгіёне, рыхтуюцца да аднаўлення вайны і да новай аперацыі, у якой могуць «дадаць сілы» і нанесці ўдары па крытычнай інфраструктуры Ірана, пра што кіраўнік Белага дома Дональд Трамп папярэджваў раней.
Прынцыповае пытанне — ці будзе дасягнута прымальнае пагадненне. Таксама невядома, колькі гатовы чакаць Трамп, перш чым прыме рашэнне аб новых ударах па Іране. Але відавочна, што цяпер Іран нясе каласальныя эканамічныя страты, якія вымяраюцца сотнямі мільёнаў долараў у дзень. Адначасова па шэрагу пытанняў Белы дом гатовы пайсці на кампраміс.
Такую думку ў эксклюзіўным інтэрв'ю OBOZ.UA выказаў ізраільскі ваенны аглядальнік Давід Шарп.
– На якім этапе сёння знаходзіцца вайна ў Іране? На чыім баку перавага? Магчыма, яна ўжо фактычна скончылася, як пра гэта кажа прэзідэнт Трамп?
– Не, вайна і блізка не скончылася. Фактычна цяпер не вядуцца інтэнсіўныя баявыя дзеянні, але, натуральна, вайна можа адновіцца, з вельмі высокай верагоднасцю менавіта па рашэнні прэзідэнта Трампа. Амерыканцы інтэнсіўна рыхтуюцца да яе аднаўлення, перакідваюць у рэгіён значныя дадатковыя сілы — да тых значных, што ўжо былі. Працягнута пражыванне амерыканскіх салдат у гасцініцах і зроблена шмат чаго іншага. Фактычная падрыхтоўка працягваецца, і паралельна ідуць перамовы.
Амерыканскі прэзідэнт, і не толькі ён, казаў пра тое, што вайна фармальна завершана, а менавіта аперацыя «Эпічная лютасць». Але ў дадзеным выпадку гэта чыстая фармальнасць, якая датычыцца 60 дзён. Як вядома, паводле амерыканскіх законаў пасля 60 дзён аперацыі Кангрэс павінен даць дадатковы дазвол. Адпаведна, спыненне агню адбылося да заканчэння 60 дзён, і амерыканскае кіраўніцтва, жадаючы абысці гэты момант, абвясціла пра заканчэнне той аперацыі. Калі пачнуць новую, то пойдзе новы адлік у 60 дзён. Таму, калі мы кажам, што вайна «скончылася», у першую чаргу варта мець на ўвазе менавіта гэты фармальны момант.
Ствараецца вельмі шмат «белага шуму» і заяваў — і з боку Трампа, і з боку іранцаў. Нібыта на кулуарным узроўні ідуць перамовы, не прамыя, то бок не асабіста, не на ўзроўні сустрэч. Ёсць маса паведамленняў пра тое, што тыя перадалi прапанову, тыя часткова пагадзіліся, тыя не пагадзіліся і гэтак далей. Адпаведна, перамовы працягваюцца, але працягваецца і блакада.
Амерыканцы блакіруюць іранскія парты ў Армузскім праліве, і гэта вельмі істотны крок, які стымулюе Іран, бо ён нясе цяжкія эканамічныя страты — сотні мільёнаў долараў у дзень. А Іран перашкаджае суднаходству ў Персідскім заліве.
Адпаведна, усё залежыць ад Трампа. Калі яго задаволіць ход перамоў — гэта адно. А калі не задаволіць, у яго будзе выбар — і просты, і складаны — даволі доўга працягваць блакаду, дэманструючы, што ён гатовы рабіць гэта доўга, каб Іран паступова ішоў на ўсё большыя і большыя саступкі.
Бо для Ірана ўзнікае дэфіцыт імпарту, напрыклад, паліва, ён не можа экспартаваць нафту, і, урэшце, на пэўным этапе іранскія сховішчы перапоўняцца. Тады давядзецца скарачаць здабычу — і гэта ўжо адбываецца. А калі ты скарачаеш здабычу, гэта азначае цяжкі ўрон і праблему яе аднаўлення.
Трамп можа вырашыць, што гэтага недастаткова, і трэба дадаць сілы, сілавыя ўдары. Гэты сцэнар таксама вельмі рэалістычны, да яго рыхтуюцца. Праўда, трэба яшчэ дачакацца візіту Трампа ў Кітай (14–15 мая, — Рэд.). Да гэтага візіту могуць нешта заключыць, альбо нешта пачаць, а можа, і не пачнуць. Калі не будзе прарыву на перамовах, то, магчыма, пачынаць да візіту Трампа ў Кітай не будуць, а пачнуць пасля яго. Гэта выглядае лагічна.
Але гэта ўсё пустыя разважанні. Ні ў якім разе нельга лічыць, што ўсё скончылася. Калі няма прарыву на перамовах — не важна, якая дамоўленасць будзе з пункту гледжання каго заўгодна, добрая ці дрэнная, — як мінімум працягнецца блакада, а як максімум будзе ўдар.
– Шэраг экспертаў схіляецца да думкі, што КСІР дэ-факта перахапіў ініцыятыву, пераняў на сябе ўладу ў Іране. Калі гэта сапраўды так, то якім у такім выпадку выглядае прагноз адносна падпісання якіх-небудзь пагадненняў з Іранам?
– Прагнозу наконт падпісання пагадненняў у мяне няма. Пытанне ў тым, на чым настойваюць амерыканцы. Калі яны настойваюць на абсалютна непрымальных для Ірана пунктах, то і не будзе ніякага падпісання. А што для Ірана абсалютна непрымальна — таксама на дадзены момант не зусім ясна.
Але ў цэлым Іран не хоча назаўсёды адмаўляцца ад узбагачэння ўрану. Для іх гэта важны прынцыповы момант, бо давядзецца скасаваць усю сваю стратэгію апошніх дзесяцігоддзяў і падвесці рысу пад тым, на што трацілі дзесяткі мільярдаў долараў. Іран не хоча абмяжоўваць праграму балістычных ракет. Але таксама ёсць падазрэнне, што амерыканцы тут гатовыя на істотныя кампрамісы.
Пытанне ўпіраецца ў перамоўную пазіцыю бакоў і ў меншай ступені ў тое, хто гэта вырашае. Хто б гэта ні быў у Іране — духоўны лідар або нейкае калектыўнае кіраўніцтва, — калі ён кажа «не», значыць, «не».
Наконт калектыўнага кіраўніцтва — так, у іх яўна нейкае калектыўнае. Роля вярхоўнага лідара Маджтабы Хаменеі не зусім зразумелая. Натуральна, узнікае пытанне стану яго здароўя — яно відавочна не блішчыць. І той факт, што ён не паказвае твар і не запісвае голасу, намякае на не найлепшы стан.
Таму мы бачым гэтыя лагічныя разважанні каментатараў і датычных, нават урадавых крыніц у ЗША і Ізраілі, што сілавікі, у прыватнасці, камандуючы КСІРам, адыгрываюць больш важную ролю. Прэзідэнт, міністр замежных спраў адцясненыя на другі план, хоць яны ніколі не адыгрывалі вырашальнай ролі, нягледзячы на тое, што ў іх таксама ёсць дарадчы голас. Мы бачым старшыню парламента Галібафа, яго ўплыў, нібыта, даволі істотны, але дакладна гэтага мы ведаць не можам.
У выніку амерыканцаў цікавіць наступны момант: хто б там ні быў, калі яны ўрэшце падпісваюць дамову, якая задавальняе амерыканцаў, то і добра. А будуць гэта 2–3 найбольш уплывовыя чалавекі ці 18, якія прагаласуюць, — не так істотна.
Іншая справа, што гэтым васямнаццаці ці тром складана прымаць рашэнне. З пакістанскіх крыніц мы ведаем, што пасля перадачы нейкага амерыканскага паведамлення ім патрабуецца 2–3 дні на адказ. Там, натуральна, ёсць і тэхнічныя праблемы, аж да таго, што некаторыя з іх, відаць, хаваюцца, каб пазбегнуць магчымай ліквідацыі. Плюс мае значэнне савяшчальнасць. Таму гэты дзіўны перамовачны працэс працягваецца, нягледзячы на «белы шум» — белы і не белы, — які мы чуем.
– Ці дапускаеце вы, што гэтая вайна можа зацягнуцца яшчэ на месяцы?
– Натуральна, чаму б і не? Па-першае, проста зараз вайны няма, хаця ёсць тыя ці іншыя дзеянні, звязаныя з ужываннем сілы, або сілавыя эпізоды. Калі сітуацыя ў падвешаным стане, калі ідуць перамовы, калі працягваецца блакада, гэта можа цягнуцца доўга. Шмат у чым усё зноў жа залежыць ад прэзідэнта ЗША, хоць ёсць меркаванне, што ён схільны да таго, каб нейкія рашэнні ці нейкія змены адбываліся хутчэй.
Вядома, ёсць і варыянт, калі баявыя дзеянні аднаўляюцца. Не важна, якія ўдары наносяцца па Іране — вельмі істотныя або вельмі-вельмі істотныя, — Іран можа не пайсці на спыненне баявых дзеянняў і паспрабаваць навязаць вайну на знясіленне. То-бок, калі ёсць розныя ўдзельнікі, нельга быць упэўненым на 100%, што яны не зробяць менавіта так.
Іранцы, напрыклад, пайшлі на рознага кшталту крокі адчайнага і неадэкватнага характару, якія некаторыя лічылі малаверагоднымі, і вось, калі ласка, — атакавалі тых, атакавалі гэтых, і цяпер робяць выгляд, што гатовыя блакіраваць праліў і дзейнічаць так, быццам ім усё ніпачым. Насамрэч ім вельмі не ўсё адно.
Што да ўдараў у выпадку аднаўлення вайны, ёсць вялікі шанец, што амерыканцы і ізраільцяне ўдаруць па ключавой іранскай інфраструктуры — у тым жа духу, як гэта было ў ультыматуме Трампа.
Ёсць меркаванне, што, калі знішчыць у іранцаў усё, гэта пазбавіць рэжым рэсурсаў. Там усё будзе вельмі дрэнна, але ў такім выпадку ім якраз і не будзе чаго губляць. Адпаведна, шанцы на тое, што яны будуць працягваць абстрэлы чаго-небудзь вельмі доўга, павялічваюцца. І наадварот — калі знішчаецца частка ўмоўнай інфраструктуры, але яшчэ застаецца нямала каштоўнага, то ў такім выпадку больш шанцаў на тое, што яны будуць згодлівымі і дакладна не будуць доўга страляць, рызыкуючы, што знішчаць усё, што засталося.
Так што працягваем назіранне.