На парозе бунту?
- 12.05.2026, 12:14
Чаму расійскія эліты і грамадства перасталі верыць Пуціну.
Супраць Крэмля адкрыта выступаюць Z-прапагандысты і зоркі Інстаграма, «перамогі» расійскай арміі выклікаюць смех, а эканоміка ляціць уніз.
Пра тое, што адбываецца цяпер у Расіі, чаму сімптомы пачалі праяўляцца толькі цяпер і ці можа гэта да нечага прывесці – чытайце ў калонцы журналіста «РБК-Украіна» Мілана Леліча.
«Спадзяюся, за гэта яны адкажуць жыццямі. Іначай гэта ўжо нейкі пі**дзец», – так адзін з папулярных Z-каналаў пракаментаваў указ Зяленскага, які дазваляе правядзенне параду ў Маскве 9 мая.
Іншыя прапагандысты выступілі ў падобным духу з агульным меседжам: «дэмілітарызацыя Украіны дайшла да такой ступені, што Кіеў вызначае, ці правядзём мы парад, ці не».
Бурчанне расійскіх ультрапатрыётаў, якія патрабуюць «ваяваць па-сапраўднаму» і абвінавачваюць Пуціна ў недастатковай крыважэрнасці, вядома, не навіна. Духоўнага лідара іх руху Ігара Стралкова-Гіркіна такія наратывы давялі да чатырох гадоў калоніі агульнага рэжыму.
Але да красавіка–мая 2026 года, як адзначаюць многія ў Расіі і асабліва па-за яе межамі, у краіне-агрэсары склаўся кансэнсус на тэму «так далей жыць нельга». І гэтую кропку гледжання падзяляюць, хоць і па-свойму, і адмарожаныя Z-прапагандысты, і прадстаўнікі расійскіх эліт, і буйны бізнес, і нават абывацелі-інфузорыі, якія на пятым годзе вялікай вайны заставаліся «паза палітыкай».
Крызіс прыйшоў
Спекуляцыі на тэму хуткага і непазбежнага распаду РФ у ўкраінскай інфармпрасторы ў модзе з 2014 года, з першай хвалі расійскай агрэсіі. Усе любілі прыводзіць аргументы, што любая імперыя, асабліва такая ўнутрана рыхлая, як расійская, абавязкова распадзецца. Усе радаваліся любым праявам нацыянальнай самасвядомасці ўмоўных башкір або эрзяў, малявалі рознакаляровыя карты, дзе на тэрыторыі РФ узнікае некалькі дзясяткаў новых утварэнняў. Карт станавілася ўсё больш, дэдлайн усё зрушаўся: 2017, 2018, 2019… І так аж да поўнамаштабнага ўварвання ў 2022-м.
Пасля таго як першую хвалю націску ўдалося адбіць, з’явілася новая надзея – што на гэты раз імперыя сапраўды паспрабавала праглынуць занадта вялікі кавалак і асуджаная памерці ад санкцыйнага душэння. Не здарылася і гэтага – замест таго, каб аператыўна накінуць агрэсарам на шыю пятлю, Захад толькі ледзь-ледзь зацягваў ім шалік. І нават бунт Прыгожына ў 2023 годзе не запусціў цэнтрабежныя працэсы, хаця, мабыць, у той раз Расія падышла да калапсу найбліжэй.
Але цяпер колькасць сімптомаў і публікацый пра іх стала такой вялікай, што іх нельга ігнараваць. Рэйтынг Пуціна па-ранейшаму высокі, але негатыўны трэнд відавочны.
Вылучаюцца некалькі прычын крызісу. Сярод самых відавочных – эканоміка, якая ўсё ж прыкметна пакутуе ад санкцый і жахлівага перакосу ў бок ваеннай вытворчасці. ВПК стаў адзіным рухавіком эканомікі, пры гэтым забяспечваючы рост ВУП і зарплат нават вышэйшы, чым да поўнамаштабкі.
Вялікім падарункам агрэсарам стала іранская авантура Трампа, што выклікала імклівы рост цэн на нафту. Яна стала тым самым чорным лебедзем, на чаканні якога і будавалася стратэгія Крэмля – перацерпець, «перасядзець» Захад у чаканні таго, што нешта здарыцца. Лебедзь прыляцеў, але ўкраінскія Сілы абароны хутка падрэзалі яму крылы – і рост нафтавых даходаў аказаўся ў разы меншы за чаканы. А дэфіцыт бюджэту ўжо ў паўтара раза перавышае гадавы план.
Таму атмасфера на красавіцкай публічнай нарадзе па эканоміцы з удзелам Пуціна прыкметна адрознівалася ад звыклай. Давялося прызнаць факт падзення эканомікі ў першым квартале 2026-га – упершыню з 2023 года. Вядома, дыктар адразу знайшоў гэтаму «аб’ектыўныя прычыны» – напрыклад, той факт, што сёлета працоўных дзён было менш, чым летась (23 лютага, святочны дзень у РФ, гэтым разам выпаў на панядзелак, відаць, з-за каварства англасаксаў).
На прыступку ніжэй за цара, дзе размясціліся топ-баяры, агучваюць – і галоўнае, агучваюць публічна – больш рэалістычныя прычыны. Напрыклад, міністр эканамічнага развіцця кажа, што развіццё скончылася, бо «рэсурсы ў эканоміцы вычарпаныя».
На жаль, само па сабе гэта не азначае, што ракет і дронаў будуць вырабляць менш. Расія жыве па правілах барадатага анекдота пра падаражанне гарэлкі: «Тата, гэта значыць, што ты цяпер будзеш менш піць? – Не, сынок, гэта значыць, што ты цяпер будзеш менш есці». Пакуль у бюджэце будзе заставацца апошні рубель, яго будуць накіроўваць – прынамсі спрабаваць – на вайсковыя мэты.
Але справа ў тым, што і з вайсковымі мэтамі справы не вельмі. З множным «узяццем» Купянска ў Расіі іранізавалі, напэўна, яшчэ больш, чым ва Украіне. Як адзначаюць апазіцыйна настроеныя расійскія аглядальнікі, дзяржаўны наратыў пра вайну з Украінай як новую «вялікую айчынную» ў выніку адыграўся рыкошэтам па самой уладзе. Калі працягласць цяперашняй вайны перавысіла працягласць той самай ВАВ некалькі месяцаў таму. І калі дзяды, якіх носяць на палках, бралі Берлін, то іх унукі ўсё ніяк не возьмуць Малую Токмачку.
А тут яшчэ і Украіна пачала кусаць усё балючай, далёкабойнымі ўдарамі дастаючы ўсё глыбей і глыбей. І калі, як вядома, «спецаперацыя ідзе строга паводле плану», дык што ж гэта за такі план?! Думка, шчыра кажучы, нескладаная, але аказалася, што да яе расійскаму глыбіннаму народу давялося ісці больш за чатыры гады. Напэўна, апошняй кропляй стала тое, што нават самыя інкапсуліраваныя абывацелі, якіх «не цікавіць уся гэтая палітыка», не могуць высілкам волі не чуць смурод ад нафтаперапрацоўчых заводаў, што гараць за тысячу кіламетраў ад лініі фронту.
Крах грамадскай дамовы
І ўсё гэта на фоне новых і новых забаронаў пад лозунгам «умацавання бяспекі». А ў выніку абмежаванняў усё больш, а бяспекі ўсё менш. Такім чынам парушаецца кампраміс рэжыму са сваімі падданымі, які апісваюць як «нельга быць супраць вайны, але быць па-за вайной – можна».
Пастаянныя адключэнні мабільнага інтэрнэту, гвалтоўнае ўкараненне месэнджара «Макс» замест звыклага Тэлеграма, узмацненне барацьбы з VPN – дзяржава наўпрост уварвалася ў ўтульны светапарадак апалітычнай публікі, што дагэтуль хоць як існавала без усіх гэтых печанегаў і англасаксаў.
Таму і пачалі раздавацца галасы, што выяўляюць гэтае незадавальненне, ад інстаграмшчыцы Вікторыі Боні да Z-блогера Ільі Рэмесла. Спачатку здавалася, што сістэма зрэагуе як звычайна. Гігант патрыятычнай шызафрэніі Салаўёў аблаяў Боню «патасканай шалавой», а Рэмесла аператыўна трапіў у псіхушку. Але – дзіўным чынам – Салаўёў хутка папрасіў прабачэння, а Рэмесла выйшаў з бальніцы, працягваючы крытыкаваць рэжым і нават – неверагодна! – цара асабіста.
«Тое, што піша Рэмесла штодня, пра непазбежнасць канца Пуціна – і нічога не адбываецца… Гэта азначае, што гэтая кропка гледжання, пра тое, што Пуціна трэба змяняць, яна вельмі важная. У эліце спее меркаванне, што каб выратаваць рэжым, трэба прыбраць Пуціна. Вось Рэмесла – гэта адлюстраванне той імперскай традыцыі, што каб выратаваць імперыю, трэба прыбраць Пуціна. Расійская традыцыя не дарауе цару або дыктатару прайграную вайну», – кажа ў каментарыі РБК-Украіна адзін з лідараў расійскай апазіцыі Гары Каспараў.
Пра тое, што ўнутры расійскіх эліт сапраўды не ўсё добра, кажуць і іншыя. У прыватнасці, ідзе пра супрацьстаянне паміж ФСБ, у распараджэнні якога ёсць адзін метад на ўсе выпадкі жыцця – татальныя забароны, і ўнутрыпалітычным блокам Адміністрацыі прэзідэнта.
Апошнім трэба рыхтавацца да восеньскіх выбараў – так, як ні парадаксальна, у Расіі гэтая працэдура яшчэ існуе і да яе нават рыхтуюцца. Рэальнага сэнсу ў ёй няма – вынік заўсёды загадзя вядомы, але ёсць фармальны – каб усё прайшло гладка. Зусім ужо згубіла берагі ФСБ гэтаму перашкаджае. Тым больш калі ўсё зводзіцца да забаронаў, то для палітыкі, нават у такой сурогатнай форме, як у РФ у апошнія гады, месца проста не застаецца. Як, адпаведна, і патрэбы ў яе «куратарах».
А буйнаму расійскаму бізнесу, што эвакуяваўся з Захаду, звышмернае ўмацаванне фэсбэшнікаў таксама не даспадобы. Таму цяперашнія «вольнасці», кшталту выступаў Боні і Рэмесла, публікацыі рэйтынгаў падтрымкі Пуціна, якія павольна, але ўпэўнена ідуць уніз, якраз могуць быць праявай гэтай унутрыэлітнай барацьбы. І так, не варта забываць, што ў рэпрэсіўнай краіне сацапытанні прыкладна такія ж, як і выбары.
«Праблема заключаецца не столькі ў саміх рэпрэсіях, колькі ў рэпрэсіях без мэты», – піша ў калонцы для The Economist былы расійскі топ-чыноўнік (на ўмовах ананімнасці).
І далей канстатуе: сітуацыя зайшла ў тупік. Уласна, большасць свежай аналітыкі якраз чыста канстатуючага характару: справы дрэнныя і становяцца ўсё горш, народ незадаволены, вождзь канчаткова страціў сувязь з рэальнасцю і арэол велічы. Гэта добра і ледзь не выдатна, але да чаго гэта прывядзе? І ці прывядзе наогул? Галоўны рэдактар выдання «Важныя гісторыі» Раман Анін бачыць два сцэнары: іранскі (гайкі закручваюць яшчэ мацней) і смуту – паводле ўзору той, што наступіла неўзабаве пасля вар’яцкага кіравання Івана Жахлівага.
Не выключаны і трэці шлях: насельніцтва будзе абурацца, забароны – уводзіцца, вежы Крэмля – змагацца паміж сабой. І нічога не адбудзецца. Ад народа, чые самыя актыўныя прадстаўнікі калісьці станавіліся ў чаргу, каб залезці ў аўтазак на акцыі пратэсту, такога цалкам можна чакаць.
Затое зразумела, што рабіць Украіне – хістаць сітуацыю далей усімі магчымымі метадамі. Можа, і атрымаецца. Бо, як калісьці сказаў адзін расійскі палітычны дзеяч, «гісторыя даказвае, што ўсе дыктатуры – часовыя». Дзеяча звалі Уладзімір Пуцін.