Расія запатрабавала ад Кыргызстана адмовіцца ад тэрміна «калонія» ў падручніках гісторыі

• 18.05.2026, 23:44

Масква хоча перапісваць падручнікі суседніх краін.

У Маскве раскрытыкавалі кыргызскія падручнікі гісторыі і заклікалі рэспубліку адмовіцца ад тэрміна «калонія», заявіўшы, што ён стварае «негатыўную канатацыю» вакол ролі Расіі ў СССР. Спрэчка разгарэлася на пасяджэнні экспертна-кансультатыўнага савета, якое адбылося ў Расійскім ваенна-гістарычным таварыстве (РВИО), піша РБК.

Навуковы супрацоўнік Інстытута ўсходазнаўства РАН Андрэй Быкаў заявіў, што ў кыргызскіх падручніках для 8, 9 і 11 класаў маса «факталагічных памылак» і «шмат таго, чаго насамрэч не было». А дырэктар установы Алікбер Алікбераў паскардзіўся, што Расію працягваюць разглядаць як «турму народаў».

Асаблівая ўвага была нададзена розніцы ў ацэнках савецкага перыяду. Прадстаўнікі Расіі адзначылі, што ў айчынных падручніках «адлюстроўваецца веліч СССР», у той час як у кыргызскіх гаворыцца пра ўшчамленне нацыянальных інтарэсаў у перыяд знаходжання рэспублікі ў Саюзе.

Найбольшае раздражненне ў членаў РАН выклікала выкарыстанне тэрміна «каланіялізм» у дачыненні да Расіі. Быкаў назваў такі выбар «данінай модзе» і прапанаваў падшукаць замену. Ён адзначыў, што замест «каланіялізму» можна выкарыстоўваць слова «адміністрацыя» — тады гістарычныя падзеі «адразу змяняюць свой колер і афарбоўку», і негатыўная канатацыя знікае.

У адказ дырэктар Інстытута гісторыі, археалогіі і этналогіі Нацыянальнай акадэміі навук Кыргызстана Абылабек Асанканаў заявіў, што расійскі бок паставіў «архіскладаную задачу». Ён нагадаў, што каланіялізм прадугледжвае выкарыстанне тэрыторыі, прыродных рэсурсаў і працы залежных народаў пры адсутнасці ў іх паўнавартаснай самастойнасці. «Нам вельмі складана адмовіцца ад гэтага тэрміна», — падкрэсліў Асанканаў і заклікаў не «спекуляваць на трагічных падзеях» і не ідэалагізаваць іх.

Старшыня РВИО і памочнік прэзідэнта РФ Уладзімір Мядзінскі раней таксама выступаў супраць трактоўак, у якіх Расія паўстае імперыяй-уцесніцай. Ён абвінавачваў былыя рэспублікі СССР у тым, што яны пачалі «выдумляць ворагаў» і перапісваць гісторыю. «Які савецкі імперыялізм, калі мы неслі асвету, новыя тэхналогіі, новыя грамадскія адносіны, ліквідацыю рабаладання?» — абураўся Мядзінскі.

Гэта ўжо не першы выпадак, калі Расія спрабуе ўплываць на змест падручнікаў у суседніх краінах. У 2024 годзе падобныя прэтэнзіі ўзніклі да Арменіі. МЗС раскрытыкаваў рэспубліканскі падручнік гісторыі за раздзел пра Руска-персідскую вайну 1826–1828 гадоў, дзе Туркманчайскі мір быў названы «анексіяй». «Сумнявацца ў асаблівай ролі Расійскай імперыі, а пасля СССР і Расіі ў справе станаўлення сучаснай Арменіі — азначае ісці супраць агульнавядомых фактаў», — падкрэслілі тады ў МЗС і заклікалі не дапусціць перадачы падобнага падручніка ў школы.

Тады ж, у 2024 годзе, навукоўцы Інстытута навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН выявілі, што Расія ў асноўным прадстаўлена ў падручніках гісторыі краін былога СССР як каланіяльная дзяржава і агрэсар, які ўціскаў народы на далучаных тэрыторыях. У тым ліку такія ацэнкі знайшлі ў падручніках Казахстана, Азербайджана і Узбекістана.