Навукоўцы высветлілі, як цукар паскарае працу клетак мазгу

• 2.05.2026, 20:33

Раскрыты ўвесь механізм.

Узровень глюкозы ў мазгу ўплывае на фарміраванне міеліну — ахоўнай абалонкі нервовых валокнаў, неабходнай для хуткай перадачы сігналаў. Да такой высновы прыйшлі даследчыкі з Цэнтра перадавых навуковых даследаванняў пры Гарадскім універсітэце Нью-Ёрка. Праца апублікавана ў часопісе Nature Neuroscience (NatNeuro).

Міелін утвараецца спецыялізаванымі клеткамі — алігодэндрацытамі, якія развіваюцца з клетак-папярэднікаў. Гэты працэс пачынаецца яшчэ да нараджэння і працягваецца ў дарослым узросце, забяспечваючы развіццё ключавых навыкаў — ад рухальнай актыўнасці да маўлення.

Навукоўцы высветлілі, што канцэнтрацыя глюкозы ў розных участках мазгу з'яўляецца не толькі крыніцай энергіі, але і сігналам, які вызначае паводзіны клетак. У зонах з высокім узроўнем глюкозы клеткі-папярэднікі актыўна дзяляцца, павялічваючы свой запас. Пры зніжэнні ўзроўню цукру тыя ж клеткі пачынаюць дазрываць і ператварацца ў алігодэндрацыты, што фарміруюць міелін.

Ключавую ролю ў гэтым механізме адыгрывае фермент АТФ-цытрат-ліаза, які дапамагае клеткам выкарыстоўваць прадукты распаду глюкозы для актывацыі генаў, што адказваюць за дзяленне. Калі даследчыкі адключылі гэты фермент у мышэй, клеткі сталі горш размнажацца, што прывяло да часовага зніжэння ўзроўню міеліну.

Пры гэтым спелыя клеткі аказаліся больш гнуткімі: яны здольныя выкарыстоўваць альтэрнатыўныя крыніцы энергіі, напрыклад кетонавыя целы, для выпрацоўкі міеліну. Гэта пацвердзілася ў эксперыменце — кетагенная дыета часткова кампенсавала дэфіцыт міеліну ў жывёл.

Аўтары адзначаюць, што атрыманыя даныя важныя для разумення развіцця мазгу на ранніх этапах, асабліва ў перыяд, які адпавядае познім тэрмінам цяжарнасці ў чалавека. У далейшым гэта можа дапамагчы ў распрацоўцы метадаў абароны і аднаўлення міеліну пры неўралагічных захворваннях, у тым ліку пры рассеяным склерозе.