«У мяне трэсліся рукі, я не разумела, што адбываецца»
- 20.05.2026, 8:59
Беларуска расказала, чым для яе скончылася спроба звольніцца.
Альга больш за шэсць гадоў адпрацавала ў IT‑кампаніі, але ў лютым гэтага года вырашыла звольніцца: кажа, прычынай сталі пастаянныя перапрацоўкі і праблемы са здароўем. Аднак, паводле слоў жанчыны, замест звычайнай перадачы спраў на працы пачаліся праблемы, а сыходзіць аказалася не так проста, піша Onliner.
«Загадзя папярэдзіла, што хачу сысці»
Альга распавядае, што прыйшла ў кампанію шэсць гадоў таму — тады яе запрасілі як бізнэс‑аналітыка і дасведчанага спецыяліста па ўкараненні 1С. Першы кантракт быў на два гады, потым падпісалі новы — на пяць гадоў.
— Думак пра тое, што мы будзем разыходзіцца ў бліжэйшыя пяць гадоў, пры падпісанні кантракта ў мяне не было. Але час змяняецца, каштоўнасці пераглядаюцца, бываюць розныя жыццёвыя сітуацыі. З 2023 года маё здароўе пачало пагаршацца, і я разумею, што яно невяртальнае. Гэта стаў заўважаць і мой муж.
Усе перапрацоўкі фіксаваліся ў ўнутранай сістэме, таксама была начная праца.
Мы ўкаранялі праграмнае забеспячэнне на прадпрыемствах, якія працуюць кругласутачна, таму заказчыкі маглі працаваць уначы.
Але ў пэўны момант я зразумела, што больш не магу працаваць у такім тэмпе і трэба выбіраць: або сям'я, або праца.
Паводле слоў Альгі, адказваць на паведамленні і званкі даводзілася нават пасля заканчэння працоўнага дня і на выходных, у адпачынку таксама не атрымлівалася цалкам адключыцца ад задач, калі яна знаходзілася ў межах краіны. За апошнія гады ёй давялося звяртацца да лекараў дзесяткі разоў — жанчына гэта звязвае з перапрацоўкамі. А ў канцы 2023 года здароўе істотна пагоршылася — гэта і было асноўнай прычынай звальнення.
Пра планы звольніцца Альга паведаміла кіраўніцтву 14 лютага ў чаце, а 17‑га напісала першую заяву. Яна кажа, што хацела дамовіцца і сысці без канфлікту, таму прапанавала такі варыянт: перадаць справы і дапрацаваць да 9 сакавіка, а з гэтай даты пайсці ў адпачынак з наступным звальненнем. Але кіраўніцтва, відаць, такія даты не ўладкавалі.
Паводле жанчыны, у адказ ёй прапанавалі вывучыць унутраную інструкцыю па звальненні.
— Інструкцыя называлася «Звальненне без стрэсу» (як і інструкцыя пра дыстанцыйку, на самой справе яна не працавала). Там было напісана, што супрацоўнік звяртаецца да HR, пасля чаго кампанія падбірае замену і паведамляе тэрміны звальнення — ад двух тыдняў да некалькіх месяцаў.
Альга некалькі разоў пісала заявы аб звальненні, але канкрэтнай даты сыходу не дамаглася. Спачатку ёй абяцалі вызначыць дату цягам тыдня (але ўдакладнілі, што звальненне з'яўляецца правам кампаніі, а не абавязкам). Пазней ёй паведамілі, што звальненне магчыма толькі пасля завяршэння праекта, над якім яна працуе, а фразу «добрая рэпутацыя шмат каштуе і можа быць сапсавана адным няправільным учынкам» работніца расцаніла як схаваную пагрозу.
— Мне сказалі, што звольняць пасля паспяховага завяршэння праекта. Але я, працуючы ўнутры праекта, разумею, што тэрміны пастаянна зрушваюцца: спачатку быў снежань, потым сакавік, потым яшчэ падаўжэнне. Гэта залежыць ад заказчыка, ад каманды — праект могуць падоўжыць па любых прычынах, я не адзіная супрацоўніца на ім. Таму для мяне ўмовы былі размытыя.
Кантракт Альгі заканчваўся ў сакавіку 2027 года — дапрацоўваць да гэтай даты яна не хацела.
«Пасля адпачынку мне сказалі: «Вазьміце мышку і працуйце»
Канфлікт на працоўным месцы, паводле Альгі, пачаўся пасля адпачынку, які яна брала на час сесіі: ёй пачалі даваць новыя задачы без разумення тэрмінаў звальнення.
Жанчына сцвярджае, што яе абвінавацілі ў тым, што яна «дэматывуе каманду» і недастаткова актыўна працуе над праектам, зносіны былі на павышаных танах.
— Так, магчыма, сапраўды, я недзе не з той запалам удзельнічала ў нарадах, але я працавала і выконвала свае працоўныя абавязкі, — лічыць Альга. — Мне патэлефанавалі і сказалі: «Вазьміце мышку і працуйце». Я, як адэкватны чалавек, хацела спакойна пагаварыць, абмеркаваць умовы, як мы можам нармальна разысціся, але замест гэтага мяне пачалі кантраляваць. У мяне пачалі трэсціся рукі, я ўвогуле не разумела, што адбываецца.
Тры дні пасля адпачынку перакрэслілі ўвесь адпачынак. Я знаходзілася ў такім стрэсе, што, калі пераказвала камусьці гэтую гісторыю, адразу пачынала плакаць.
Пасля гэтага званка работніцу папрасілі даць пісьмовыя тлумачэнні, чаму яе ў той дзень, 8 красавіка, не было на працоўным месцы.
— Апошнія шэсць гадоў я працавала дыстанцыйна. Гэта была звычайная практыка, мы адзначаліся ў ўнутранай сістэме, — кажа Альга. — Мне сталі прыносіць акты пра тое, што мяне няма на працоўным месцы. Пры гэтым дыстанцыйная праца была ўзгодненая ўнутранымі правіламі, я заўсёды адзначалася ў сістэме і заставалася на сувязі.
Альга аспрэчыла сцвярджэнне, што яе ў адзін з дзён не было на працоўным месцы: яна спасылалася на ўнутраную інструкцыю, якая дазваляла дыстанцыйную працу, скрыншоты працоўнай перапіскі, працоўныя званкі, удзел у нарадзе і наведванне офіса заказчыка ў той дзень (скрыншоты і дакументы ў пацвярджэнне сваіх слоў Альга надала рэдакцыі).
Пазней ёй давялося пісаць яшчэ адну тлумачальную запіску, чаму яе не было на працоўным месцы на працягу гадзіны. Гэты эпізод яна тлумачыць паездкай па ноўтбук, але кажа, што ўвесь час была на сувязі і выконвала задачы.
— У адзін з дзён мне прынеслі распараджэнне: за тры дні я павінна была распісаць цэлы год сваёй працы — якія задачы выконвала кожны дзень, з кім зносілася ўнутры кампаніі і з боку заказчыка, якія дакументы рыхтавала. Такой статыстыкі ў нас ніхто не вядзе. Каб гэта аднавіць, трэба было б нанова перабіраць чаты, перапіску і пошту за год. Я падпісала распараджэнне, але ўказала, што не згодна з тэрмінамі.
Тым часам у адказе на адно з зваротаў наймальнік адзначыў, што не супраць датэрміновага скасавання кантракта, але завяршэнне праекта ў запланаваныя тэрміны і звальненне пад сумневам менавіта па віне Альгі: «Наймальнік мае факты, што з 06.04.2026 вы не выконваеце свае службовыя функцыі: не арганізуеце і не забяспечваеце працу і ўзаемадзеянне каманды на праекце, не ўкараняеце праграмнае забеспячэнне ў заказчыка, не забяспечваеце дасягненне мэтаў праекта ў устаноўленыя тэрміны».
Акрамя таго, гаварылася, што работніцу могуць прыцягнуць да матэрыяльнай адказнасці, калі тэрміны ўкаранення праекта будуць сарваныя.
Паводле Альгі, паралельна ёй пачалі абмяжоўваць працоўныя доступы.
— Мяне выдалілі з праектных чатаў, закрылі доступ да ўнутраных інструкцый і працоўных матэрыялаў. Застаўся толькі адзін чат, які я калісьці сама стварыла. Там я і развіталася з камандай.
У выніку ў канцы красавіка супрацоўніцы вынеслі дысцыплінарнае спагнанне, прычына — «парушэнне працоўнай дысцыпліны, якое выявілася ў няяўцы на працоўнае месца» 8 красавіка. Альга лічыць, што дысцыплінарнае спагнанне магло стаць падставай для наступнага звальнення «па артыкуле» або дадатковага ціску на яе як на супрацоўніцу.
Жанчыну цалкам пазбавілі стымулюючых выплат, то бок прэміі і персанальнай надбаўкі, тэрмінам на шэсць месяцаў (з мая па кастрычнік). Яна ўдакладняе, што яе зарплата была каля 7 тыс. рублёў да ўтрымання падаткаў, а пасля дысцыплінарнага спагнання яна павінна была зменшыцца прыкладна да 900 рублёў.
— У той час вы хацелі звольніцца, а вас не звальнялі? Магчыма, была нейкая прычына?
— Сэнсу я не разумею. Магчыма, гэта мае здагадкі, што мяне хацелі звольніць па двух дысцыплінарных спагнаннях або не хацелі звальняць, бо кампанія магла ўдзельнічаць у тэндэрах, дзе важныя такія спецыялісты па 1С, як я.
Альга звярнулася ў Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы: яна палічыла, што кампанія парушае заканадаўства аб працы, а дысцыплінарнае спагнанне да яе прымянілі неправамерна.
У першым паведамленні, калі Альга папярэджвала пра звальненне, яна згадвала, што збіраецца перайсці ў іншую кампанію, — гэтыя планы таксама апынуліся пад пагрозай, бо наймальнікі звычайна гатовы пачакаць супрацоўніка некалькі тыдняў, але за пару месяцаў могуць знайсці іншага чалавека.
— Гэта зацягванне тэрмінаў, каб чалавек не пайшоў у іншую кампанію. Ладна яшчэ, калі трэба месяц ці два перадаваць справы, але наўрад ці новы наймальнік будзе доўга чакаць супрацоўніка.
Па словах Альгі, да гэтага дадавалася і пастаяннае псіхалагічнае напружанне: службовыя запіскі, дысцыплінарнае спагнанне і рызыка страціць большую частку даходу.
— Гэта гісторыя не пра тое, як «мяне пакрыўдзілі», а пра больш сістэмную праблему і немагчымасць звольніцца. Работніку вельмі складана абараніць свае інтарэсы, гэта каштуе вельмі вялікіх рэсурсаў. Яго пераконваюць, што ён не зможа выйграць у судзе, калі вырашыць туды звярнуцца. Нават калі падаць скаргу ў дэпартамент па працы, трэба месяц чакаць адказ і працаваць у кампаніі, каб было вынесена нейкае рашэнне.
Ужо пасля інтэрв'ю стала вядома, што Альзе ўдалося звольніцца па пагадненні бакоў — на гэта пайшло амаль тры месяцы. У выніку з работніцы вырашылі зняць дысцыплінарнае спагнанне (тае самае, якое рэзка памяншала яе зарплату), а яна забрала заяву з Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы.
Як законна звольніцца па пагадненні бакоў
Юрыст Таццяна Рэвінская адзначае, што звальненне па пагадненні бакоў (артыкул 37 Працоўнага кодэкса) — гэта самы часты і зручны спосаб разысціся мірна. У адрозненне ад іншых варыянтаў, тут усё грунтуецца на ўзаемнай згодзе работніка і кіраўніка.
Галоўныя плюсы і правілы гэтага спосабу:
Падыходзіць для любога дагавора — неважна, чалавек працуе па кантракце на год або аформлены на пастаяннай аснове без тэрміну (частка I артыкула 17 ПК).
Можна сысці ў любы дзень, хоць сёння, калі кіраўнік не супраць. Ніякіх абавязковых «адпрацовак» у дзве тыдні або месяц законам не ўстаноўлена, аднак наймальнікам у любым выпадку павінны быць выкананыя патрабаванні па канчатковым разліку з работнікам (частка I артыкула 77 ПК) і выдачы працоўнай кніжкі (частка VI артыкула 50 ПК).
Хвароба або адпачынак — не праблема: скасаваць дагавор можна нават у той час, калі работнік знаходзіцца на бальнічным або адпачывае.
Ніхто нікога не павінен загадзя папярэджваць. Работніку не трэба пісаць заяву за месяц, а наймальніку — загадзя дасылаць паведамленні. Усё вырашаецца тут і цяпер.
Грошы і дакументы — адразу. У дзень звальнення наймальнік абавязаны выдаць на рукі працоўную кніжку і выплаціць усе належныя грошы (зарплату і кампенсацыю за невыкарыстаны адпачынак).
Паводле закона па пагадненні бакоў можна звольніць амаль любога работніка. Але ёсць выключэнні.
Нельга звальняць па пагадненні бакоў наступныя катэгорыі работнікаў:
Маладыя спецыялісты і рабочыя па размеркаванні. Іх нельга звальняць, пакуль не скончыўся тэрмін абавязковай адпрацоўкі, указаны ў накіраванні (пункт 34 Палажэння аб размеркаванні).
Маладыя спецыялісты-мэтавікі. Тыя, хто вучыўся за кошт канкрэтнай арганізацыі, павінны цалкам адпрацаваць належны паводле дагавора тэрмін (пункт 34 Палажэння аб размеркаванні).
Абавязаныя бацькі. Гэта бацькі, у якіх забралі дзяцей і якія паводле закону павінны кампенсаваць дзяржаве выдаткі на іх утрыманне (пункт III артыкула 32 Закона аб занятасці).
Асуджаныя і тыя, хто адбывае пакаранне ў выглядзе выпраўленчых работ. Звольніць такога работніка можна толькі ў адным выпадку: калі крымінальна-выканаўчая інспекцыя дасць на гэта пісьмовае дазвол (частка III артыкула 38 Крымінальна-выканаўчага кодэкса).
Гэтых работнікаў нельга звальняць па пагадненні бакоў. Калі звальненне ўсё ж адбудзецца, суд адновіць чалавека на працы (частка I артыкула 243 ПК), а наймальніку давядзецца несці матэрыяльную адказнасць (артыкул 245 ПК).
Такім чынам, каб звальненне па пагадненні бакоў было законным, трэба выканаць асноўныя ўмовы:
1. Узаемная згода: і работнік, і кіраўнік павінны быць згодныя разысціся. Прапанаваць звальненне можа любы з іх — галоўнае, зафіксаваць гэта пісьмова.
2. Дакладная дата. Бакі абавязаны ясна дамовіцца, які менавіта дзень стане апошнім працоўным днём.
Таццяна Рэвінская звяртае ўвагу: калі работнік і кіраўнік ужо дамовіліся аб звальненні, перадумаць у аднабаковым парадку нельга. Ануляваць гэтую дамоўленасць можна толькі разам (частка 2 пункта 11 пастановы Пленума Вярхоўнага Суда №9).
3. Толькі ўзаемная згода. Калі работнік перадумаў сыходзіць, а кіраўнік супраць, звальненне ўсё роўна адбудзецца. І наадварот: калі дырэктар перадумаў адпускаць работніка, а той хоча сысці, утрымліваць яго гвалтам нельга.
4. Усё фіксуем на паперы. Адмену звальнення трэба абавязкова зафіксаваць пісьмова: работнік піша заяву: «Прашу ануляваць маю папярэднюю заяву аб звальненні», — а кіраўнік ставіць рэзалюцыю: «Згодзен».
Як абскардзіць дысцыплінарнае спагнанне
Калі работнік лічыць, што дысцыплінарнае спагнанне накладзена неправамерна, ён мае права яго абскардзіць (частка I артыкула 202 ПК). Індвідуальныя працоўныя спрэчкі разглядаюць камісія па працоўных спрэчках (КТС) і суд.
Калі ў арганізацыі ёсць прафсаюз і створана такая камісія, спачатку трэба звяртацца туды. Калі работнік не згодны з рашэннем КТС, ён можа абскардзіць яго ў судзе (частка I артыкула 239 ПК).
Калі работнік не складаецца ў прафсаюзе, то ён мае права выбраць: звярнуцца ў КТС або адразу ў суд (частка III артыкула 236 ПК).
Звяртацца адразу ў суд (мінаючы КТС) можна толькі ў двух выпадках, і сяброўства ў прафсаюзе тут ролі не гуляе (артыкул 241 ПК):
У арганізацыі няма КТС.
Ёсць спрэчка аб аднаўленні на працы, аб змяненні даты і фармулёўкі прычыны звальнення, аб аплаце за час вымушанага прагулу.
Важнае правіла для спагнання ў выглядзе вымовы і заўвагі: калі работнік хоча аспрэчыць звычайнае спагнанне (не звальненне), а КТС у арганізацыі ёсць, звяртацца ў КТС трэба абавязкова. Калі прапусціць гэты крок і звярнуцца адразу ў суд, то суд пакіне заяву без разгляду (пункт III артыкула 128 Кодэкса грамадзянскага судаводства).
Артыкул 242 ПК усталёўвае тэрміны для звароту, каб вырашыць працоўную спрэчку:
Для звычайных спрэчак (аспрэчванне загаду аб заўвазе, вымове) — 3 месяцы з таго дня, як работнік даведаўся, што яго правы парушаны (артыкул 199, частка I артыкула 242 ПК).
Для спрэчкі аб звальненні — 1 месяц з дня, калі работніку выдалі на рукі загад аб звальненні або працоўную кніжку (альбо з дня, калі ён афіцыйна адмовіўся іх забіраць) (артыкул 242 ПК).
Калі работнік прапусціў гэты тэрмін, суд можа яго аднавіць, але толькі калі прычыны былі паважлівыя, напрыклад хвароба або працяглая камандзіроўка. Калі такіх прычын няма, у іску адмовяць.