«Мы проста хацелі пабудаваць дом»

• 21.05.2026, 9:18

Як адзін подпіс цалкам змяніў жыццё беларускай жанчыны.

Таццяна Пачэпка уклала сямейныя грошы ў будаўніцтва дома і падпісала дамову паручыцельства. Тады ёй здавалася, што яна рэалізуе сваю мару і ўдзельнічае ў звычайным праекце, які скончыцца новым домам. Праз 13 гадоў у яе ўжо няма свайой зямельнай дзялянкі, кватэра арыштаваная, а доўг перад банкам складае больш за 2,3 млн рублёў. Пра тое, як адзін подпіс можа цалкам змяніць жыццё чалавека, піша Onliner.

«Мы проста хацелі пабудаваць дом»

Гэта гісторыя пачалася ў 2013 годзе, калі заробкі ў краіне яшчэ лічыліся мільёнамі, а па тэлевізары круцілі «Еўрабачанне». Тады Таццяне было крыху за 30, яна працавала галоўным бухгалтарам у адной з мінскіх паліклінік і ведала, што ў дакументах важна кожнае слова.

— У 2013 годзе я была зусім іншым чалавекам. Я працавала галоўным бухгалтарам, любіла сваю працу, у мяне было нармальнае жыццё, сям’я, планы. Я заўсёды лічыла сябе вельмі адказнай, бо прафесія абавязвае. Праз мяне праходзілі дамовы, каштарысы, будоўлі, бухгалтарскія дакументы, і за ўсю маю працу ў мяне не было ні аднаго парушэння. Таму я не магу сказаць, што была чалавекам, які нічога не разумеў у дакументах або проста падпісваў усё запар.

У той момант у яе была звычайная, зразумелая многім мара — вырашыць жыллёвае пытанне.

— Мы хацелі пабудаваць дом, дзе маглі б жыць побач з бацькам і сям’ёй брата. Брат сказаў, што ёсць праект будаўніцтва вялікага дома для некалькіх сем’яў. Ідэя была ў тым, што мы і яшчэ некалькі сем’яў укладваемся ў зямлю і будоўлю, а потым у кожнага будзе свая доля ў гатовым доме.

Усім гэтым праектам займаўся блізкі сябар майго брата. Яны сябравалі шмат гадоў, яшчэ з часоў студэнцтва. Гэта быў чалавек, якога наша сям’я вельмі добра ведала. Ён пастаянна бываў у нас дома, на святах, на сямейных сустрэчах. У нас былі агульныя кампаніі сяброў, агульныя фотаздымкі. Таму ў мяне ўвогуле не ўзнікала адчування, што варта ў нечым сумнявацца ці нешта дадаткова правяраць.

Гэты чалавек тлумачыў, што ўсё ўжо арганізавана: у яго была свая будаўнічая фірма. Мой брат павінен быў займацца працамі на будоўлі, а ён — дакументамі і пастаўкай будаўнічых матэрыялаў.

Для куплі зямлі я ўклала каля $65 тыс. Гэта былі грошы ўсёй сям’і. Частку даў бацька, частку — брат, частка была нашымі агульнымі назапашваннямі.

Для нас гэта былі вельмі вялікія грошы, фактычна мы ўклалі ўсё, што мелі.

«Банк атрымаў права патрабаваць увесь доўг з мяне»

Важны момант: удзел Таццяны ў праекце не абмяжоўваўся ўкладаннем грошай. Праз некаторы час ёй прапанавалі падпісаць дакументы, звязаныя з фінансаваннем будоўлі.

— Сябар брата тлумачыў, што для рэалізацыі праекта патрэбныя грошы, а каб у банку выдалі крэдыт на будоўлю, трэба падпісаць дакументы, сярод якіх была дамова паручыцельства. Я разумела, што падпісваю дакументы пад будаўніцтва і пад банкаўскае фінансаванне, але тады гэта ўспрымалася як фармальнасць. Мне тлумачылі, што гэта абавязковая ўмова банка для будоўлі і што ўсё будзе добра, перажываць мне няма за што.

Крэдыт бралі на будаўнічую фірму сябра брата, ён запрасіў мяне да сябе ў офіс, дзе ляжала вялікая стос дакументаў: дамовы, паперы па будоўлі, па закладзе, па крэдыце. Усё гэта выглядала як звыклае афармленне праекта. Ён казаў: «Таня, не замарочвайся, усё будзе добра».

У мяне тады не было адчування, што адбываецца нешта небяспечнае.

Я наогул па сваёй працы прывыкла ўважліва ставіцца да дакументаў. Але тут усё трымалася на даверы да чалавека, якога мы ведалі шмат гадоў, таму я проста ўсё падпісала і пайшла.

Потым ён патэлефанаваў мне і сказаў: «Таня, ты не ўсе лісты падпісала». Я яшчэ здзівілася, бо ў мяне такое амаль ніколі не здаралася. Я зноў прыехала да яго ў офіс, але поўнага пакета дакументаў ужо не было, на стале ляжалі толькі асобныя лісты. Я спытала, дзе астатнія дакументы. Мне адказалі, што ўвесь пакет знаходзіцца ў банку на праверцы і трэба проста дападпісаць паперы, што я і зрабіла.

Пазней, ужо праз гады, Таццяна даведалася, што ў дакументах фігураваў наступны сказ: «Пры невыкананні або неналежным выкананні даўжніком абавязацельстваў па крэдытнай дамове паручыцель і даўжнік нясуць адказнасць перад крэдыторам салідарна».

Гэта азначае, што банк атрымаў права патрабаваць усю суму доўгу не толькі з фірмы-заёмшчыка, але і з любога з паручыцеляў у поўным аб’ёме.

Непрадбачаныя абставіны

Першы час будоўля сапраўды ішла. Па словах Таццяны, на аб’екце працавалі людзі, завозіліся матэрыялы. Паралельна рос і банкаўскі крэдыт. Спачатку будаўнічай фірме адкрылі крэдытную лінію прыкладна на $169 тыс., але потым сумы пачалі хутка павялічвацца — спачатку да $300 тыс., потым да $500 тыс., а ў выніку больш чым да $1 млн.

Пры гэтым сам праект паступова пачаў змяняцца.

— Паводле дакументаў гаворка ішла пра блакаваны жылы дом на тры секцыі: прыкладна па 170 квадратных метраў для мяне, для брата і для бацькоў. То бок звычайны дом для трох сем’яў, нічога грандыёзнага. Менавіта гэта было прапісана ў дамове падраду, і менавіта пад такі праект мы падпісвалі дакументы. Але потым будаўнічая фірма фактычна пачала будаваць зусім іншы аб’ект. Замест дома на тры сем’і з’явіўся праект прыкладна на 2300 квадратных метраў і 21 кватэру. Нас ніхто не пытаў і нічога не тлумачыў. Проста ў пэўны момант будоўля стала зусім іншага маштабу.

У выніку атрымалася, што замест звычайнага дома для сям’і мне фактычна навязалі долю ў велізарным незавершаным аб’екце. Я разлічвала на 170 метраў жылля, а ў выніку апынулася саўладальніцай прыкладна 760 «квадратаў» у недабудаваным шматкватэрным будынку. Для звычайнага чалавека гэта ўвогуле выглядае нерэальна.

Потым пачалі ўсплываць пытанні па зямлі і па самім будаўніцтве. Высветлілася, што аб’ект выйшаў за межы таго ўчастка, які быў аформлены першапачаткова. То бок фактычна будоўля зайшла ўжо на тэрыторыю горада. Атрыманая абсурдная сітуацыя: каб аформіць дадатковую зямлю, трэба было спачатку вызваліць участак, а каб вызваліць участак, трэба было зносіць пабудаваную бетонную каробку. Але ў аб’ект на той момант ужо былі ўкладзеныя велізарныя грошы — як сямейныя, так і банкаўскія.

Па словах Таццяны, ніхто не хацеў браць на сябе адказнасць за знос практычна гатовага каркаса велізарнага будынку.

— Грошы ў будоўлю ўжо ўклалі, а на выхадзе атрымаўся велізарны недабуд, які немагчыма было нармальна аформіць і скончыць. Зносіць яго азначала прызнаць, што ўсё будаўніцтва зайшло ў тупік і ўсе грошы страчаныя. Таму да канца 2013 года будоўля проста завісла.

«Будоўля спынілася, а нас гадамі ніхто не чапаў»

Наступныя некалькі гадоў удзельнікі праекта жылі ў стане пастаяннага чакання і спробаў узаконіць аб’ект.

— Ніхто тады не казаў, што ўсё канчаткова рухнула. Наадварот, пастаянна былі размовы, што зараз вырашыцца пытанне з зямлёй, што падаўжаць тэрміны будаўніцтва, падпішуць новыя дакументы, знойдуць фінансаванне — і будоўля працягнецца.

Па словах Таццяны, аб’ект працягваў лічыцца як незавершанае будаўніцтва, а вакол яго ўвесь час ішлі нейкія перамовы, суды і спробы нешта перааформіць.

— Усё гэта цягнулася гадамі. То казалі пра новыя тэрміны, то пра дадатковыя пагадненні, то пра нейкія варыянты узаконіць будоўлю.

Але вернемся да грошай. Паводле дакументаў будаўнічая фірма павінна была цалкам вярнуць крэдыт да 2 красавіка 2015 года.

— Калі прыйшоў час выплат, будаўнічая фірма пачала сыходзіць у банкруцтва, і тады нам стала зразумела, што яна фактычна пустая. Матэрыялы былі спісаныя праз накладныя як перададзеныя на аб’ект, а іншага маёмасці ў яе не было.

Канчаткова будаўнічая фірма сышла ў банкруцтва і была ліквідавана ў 2022 годзе. Пры гэтым, па словах Таццяны, банк доўгі час не выстаўляў сур’ёзных патрабаванняў да паручыцеляў.

— Гэта таксама выглядала дзіўна: крэдыт велізарны, будоўля стаіць, а нас гадамі асабліва ніхто не чапаў.

«Я адкрыла дакументы і ўбачыла $778 тыс. доўгу»

Усё змянілася ў лютым 2019 года. Да таго моманту пасля спынення будоўлі прайшло ўжо шэсць гадоў. Сам аб’ект так і не быў добудаваны, а Таццяна жыла звычайным жыццём: выйшла замуж, змяніла прозвішча і нарадзіла дзіця.

— Да гэтага моманту ў мяне не было адчування, што банк у пэўны момант прыйдзе менавіта да мяне і запатрабуе такія грошы. Так, будоўля даўно стаяла, былі праблемы, але ўсе гэтыя гады здавалася, што гісторыя проста завісла. Ніхто не казаў, што з мяне будуць спаганяць амаль $800 тыс.

Менавіта тады пачалося прымусовае спагнанне.

— Я добра памятаю гэты дзень. Мне прыйшлі дакументы з органаў прымусовага выканання. Адкрываю паперы і бачу суму — каля $778 тыс. У мяне быў проста шок.

Адно — праблемная будоўля, а зусім іншае — калі ты бачыш афіцыйныя дакументы, дзе напісана, што ты павінна банку амаль мільён долараў.

Доўг на сёння

Пасля таго як у 2019 годзе на мяне зваліўся гэты доўг, жыццё проста падзялілася на «да» і «пасля». Калі пачаліся выканаўчыя вытворчасці, у нас пачалі забирать маёмасць. Мы прадалі зямлю пад Ракавам, потым і кватэра апынулася пад арыштам. Яе таксама б забралі, калі б яна не была маім адзіным жыллём.

Ты жывеш з пастаянным адчуваннем, што ў любы момант можа прыйсці чарговы ліст, чарговае пастанова або чарговае патрабаванне банка. І самае страшнае ў гэтым нават не самі дакументы, а тое, што гэтае стан ніколі не заканчваецца. Яно цягнецца гадамі і становіцца фонам усяго жыцця.

У пэўны момант я зразумела, што больш не змагу працаваць галоўным бухгалтарам. Звонку часта думаюць, што гэта проста офісная праца, але насамрэч яна патрабуе велізарнай колькасці энергіі, увагі і ўнутранага рэсурсу. Трэба пастаянна трымаць у галаве лічбы, дакументы, тэрміны, адказнасць за чужыя грошы і рашэнні. А ў мяне ўнутры ўжо проста нічога не засталося.

Гэтыя 13 гадоў пастаяннага стрэсу, судоў, страху і барацьбы цалкам мяне выжглі.

Апошнія пяць гадоў я не працую, атрымліваю толькі пенсію па доглядзе за сынам з інваліднасцю і адначасова даглядаю маму пасля інсульту. У сына аўтызм, а мама ўжо шэсць гадоў не ходзіць, не размаўляе і не можа сама сябе абслугоўваць. Таму ўсё маё жыццё цяпер — гэта пастаянны догляд за імі абодвума.

Сям’ю цяпер у асноўным цягнуць муж і бацька. Муж працуе зваршчыкам, бацька ўжо ў пажылым узросце, але ўсё адно працягвае дапамагаць нам і маральна, і фінансава, наколькі можа. Бо інакш мы проста не выжылі б у гэтай сітуацыі.

Мой дзень выглядае прыкладна аднолькава ўжо шмат гадоў запар. Раніцай я вяду сына ў школу, потым вяртаюся дадому да мамы — таблеткі, ежа, памперсы, ціск, гігіена. Потым зноў трэба забіраць сына, займацца ўрокамі, везці яго на трэніроўкі і заняткі.

З цягам часу ў мяне пачаліся сур’ёзныя праблемы з псіхалагічным станам.

Я звярталася да спецыялістаў, і псіхолаг прама сказаў, што мой арганізм шмат гадоў жыве ў рэжыме пастаяннага выжывання і трывогі. Былі перыяды цяжкай дэпрэсіі, былі моманты, калі з’яўляліся думкі пра смерць. Цяпер я магу гаварыць пра гэта спакойна, бо разумею: людзі ў падобных сітуацыях часта перажываюць тое ж самае, але баяцца прызнацца нават самім сабе.

Але пры гэтым я заўсёды разумела, што ў мяне няма права здацца. Без мяне не выжыве мама, без мяне не справіцца сын. Таму, як бы ні было цяжка, раніцай ты ўсё роўна ўстаеш і працягваеш жыць далей — не таму, што ты нейкі асабліва моцны чалавек, а таму, што ў цябе проста няма іншага выхаду.

— А як вы цяпер камунікуеце з тым сябрам брата?

— Пасля ўсёй гэтай гісторыі мы з ім больш не кантактуем. Мой тата яшчэ шмат гадоў таму спрабаваў разабрацца, што наогул адбылося з гэтымі грашыма і будоўляй. Ён пісаў лісты заснавальніку фірмы, наўпрост абвінавачваў яго ў тым, што грошы выводзіліся з фірмы, а крэдыт спецыяльна не вярталі, але нічога не дамогся.

«Маю долю ў 760 «квадратаў» прадалі за 67 тыс. рублёў»

— Пасля таго як пачалося спагнанне, я пачала вывучаць крэдытныя дамовы, дамовы паручыцельства, дакументы па закладзе, перапіску, выканаўчыя дакументы, матэрыялы судоў. І чым глыбей я ў гэта пагружалася, тым больш пытанняў у мяне з’яўлялася. Напрыклад, я дагэтуль лічу дамову паручыцельства незаключанай, таму што не была ў банку пры яе афармленні. Са мной не працавалі супрацоўнікі банка, банк афіцыйна прызнаў, што не правяраў маю плацежаздольнасць і фінансавае становішча, а арыгінала дамовы ў мяне на руках ніколі не было.

Асобнай гісторыяй для мяне стала доля ў гэтым доме. Першапачаткова ўся логіка праекта трымалася на тым, што ў нашай сям’і будзе прыкладна траціна аб’екта — каля 760 квадратных метраў. Але потым гэтую долю рэалізавалі праз аўкцыён. Фармальна грошы за яе былі атрыманы — 67 тыс. рублёў. Але гэтых грошай мы нават не ўбачылі, яны адразу пайшлі ў залік пагашэння доўгу перад банкам праз органы прымусовага выканання.

Для мяне дагэтуль застаецца пытаннем, як аб’ект такіх памераў і з такім аб’ёмам укладзеных грошай у выніку быў ацэнены ў настолькі малую суму.

Менавіта таму апошнія гады майго жыцця — гэта пастаянныя звароты і спробы дабіцца нармальнага разбору справы. Я пішу скаргі, падаю заявы, вывучаю дакументы, раблю запыты. Таму што ў мяне застаецца зашмат пытанняў без адказаў. Дзе заклад, які павінен быў забяспечваць крэдыт? Чаму банк працягваў павялічваць крэдытную лінію, калі фірма не плаціла? Чаму будаваўся аб’ект, які не адпавядаў дакументам?

Часам у мяне ўзнікае адчуванне, што за гэтыя гады я вывучыла банкаўскае, будаўнічае і выканаўчае права лепш, чым многія спецыялісты, — проста таму, што інакш немагчыма разабрацца ў гэтай сітуацыі. І пры гэтым доўг нікуды не знікае. Цяпер ён усё адно застаецца велізарным — каля 2,3 млн рублёў. І ты жывеш з разуменнем, што ўся гэтая гісторыя доўжыцца ўжо больш за дзесяць гадоў, а скончыць яе дагэтуль немагчыма.

«Каб падаць пазоў, патрэбныя дзесяткі тысяч долараў»

— Цяпер у мяне няма нейкіх фантазій пра багатае ці прыгожае жыццё. За гэтыя гады вельмі моцна змяняюцца жаданні і ўвогуле стаўленне да ўсяго. Калі ты жывеш унутры такой гісторыі, пачынаеш цаніць самыя простыя рэчы: каб мама не пакутавала, каб у сына ўсё атрымалася, каб дома быў звычайны спакойны дзень без чарговага ліста або званка з банка.

Больш за ўсё я хачу завяршыць гэтую гісторыю юрыдычна і дабіцца нармальнага разбору. Таму што я не лічу тое, што адбылося, справядлівым. Я хачу, каб нарэшце далі ацэнку ўсім дакументам, паручыцельствам, самому крэдыту, аб’екту будаўніцтва і таму, як наогул развівалася гэтая гісторыя.

Раней я пастаянна задавала сабе пытанні. Чаму гэта здарылася менавіта са мной? За што, што я зрабіла не так? Цяпер гэтых пытанняў ужо няма, бо я зразумела, што яны толькі разбураюць чалавека знутры. Вядома, я мяркую калі-небудзь вярнуцца да нармальнага жыцця — не жыць у рэжыме пастаяннай трывогі, не прачынацца з думкай пра доўг, суды і выканаўчыя вытворчасці.

Мы плануем падаваць яшчэ як мінімум два пазовы. Адзін звязаны з істотным змяненнем становішча паручыцеля, таму што за гэтыя гады цалкам змяніліся ўсе абставіны: фірма збанкрутавала, праекта фактычна няма, закладнога аб’екта ў тым выглядзе, як ён быў указаны ў дакументах, таксама няма. Другі пазоў датычыцца самой крэдытнай дамовы, таму што, як я лічу, банк увогуле не павінен быў выдаваць крэдыт без належнага забеспячэння закладам.

— Чаму не падавалі ў суд раней?

— Каб судзіцца, патрэбныя велізарныя грошы. Напрыклад, мы маглі б падаць пазоў аб адмене выканаўчага надпісу натарыуса, і многія спецыялісты казалі, што такі пазоў меў бы добрыя перспектывы. Але дзяржаўная пошліна разлічваецца ад сумы пазову. Пры маім доўгу гэта дзесяткі тысяч долараў дзяржпошліны.

Я звярталася ў суды з просьбай прыняць пазоў без папярэдняй аплаты дзяржпошліны і вызначыць яе ўжо пасля разгляду справы, але ў мяне нават не бралі пазоўныя заявы без аплаты.

То-бок атрымліваецца замкнёнае кола: каб паспрабаваць абараніць сябе ў судзе, ты павінен спачатку заплаціць велізарныя грошы, якіх у цябе проста няма.

І пры гэтым я разумею, што, нават калі знойдзем гэтыя грошы, ніхто не гарантуе мне перамогу ў судзе. Бо з аднаго боку сядзіць звычайны чалавек, а з другога — цэлы банк з велізарным юрыдычным апаратам.

— Што б вы параілі іншым людзям?

— Адзінае, што магу сказаць іншым: калі вам прапануюць сур’ёзную здзелку, абавязкова вазьміце паўзу. Ідзіце да незалежнага эксперта, юрыста і задавайце шмат пытанняў. Заўсёды памятайце, што ваша ўяўленне пра чалавека можа не адпавядаць рэчаіснасці.