Расія ідзе шляхам «Талібана»?
- 22.05.2026, 13:30
«Сябры Лаўрова» ў Афганістане прынялі чарговы скандальны «закон».
Талібы, якія кіруюць Афганістанам, фактычна скасавалі мінімальны ўзрост для ўступлення жанчын у шлюб, замяніўшы яго спасылкай на надыход палавой сталасці. У дзяўчынак яна звычайна пачынаецца ва ўзросце ад васьмі да 13 гадоў, а, паводле найбуйнейшай і найстарэйшай суніцкай школы ісламскага права, мінімальны ўзрост палавога сталення складае дзевяць гадоў, адзначае The Times. Місія ААН па садзейнічанні Афганістану (UNAMA) асудзіла новую норму ўладаў, якія яна называе «фактычнымі», а Расія прызнала іх цалкам афіцыйна.
Урад талібаў апублікаваў дэкрэт аб разводзе «Прынцыпы разлучэння сужэнцаў», які, як адзначае UNAMA, «з'яўляецца чарговым крокам у падрыве прав афганскіх жанчын і дзяўчынак і яшчэ мацней замацоўвае сістэмную дыскрымінацыю». Асаблівую заклапочанасць у місіі выклікаў раздзел пра магчымасць разводу для дзяўчынак, што дасягнулі палавой сталасці і знаходзяцца ў шлюбе: «Гэта азначае, што дзіцячыя шлюбы дазволены». Талібан таксама ўстанавіў, што маўчанне «дзяўчынкі-цнатлівіцы», якая дасягнула палавой сталасці, можа трактавацца як згода на ўступленне ў шлюб. «Гэта падрывае прынцып свабоднай і поўнай згоды і не забяспечвае абарону найлепшых інтарэсаў дзіцяці», — настойвае UNAMA.
Міжнародныя эксперты катэгарычныя: новыя правілы фактычна легалізуюць згвалтаванне дзяцей. «Гэта яшчэ адзін узровень жорсткасці, якой талібы падвяргаюць жанчын з моманту свайго прыходу да ўлады», — заявіла The Times Хорыя Мосадык, дырэктарка арганізацыі Conflict Analysis Network.
Да гэтага часу, згодна з Грамадзянскім кодэксам Афганістана 1977 года, шлюбны ўзрост складаў 16 гадоў для дзяўчынак і 18 гадоў для хлопчыкаў. Дзяўчынкі маладзейшыя за 16 гадоў маглі выходзіць замуж з дазволу бацькі або суддзі. Шлюб дзяўчынак маладзейшых за 15 гадоў быў прызнаны крымінальна каральным у законе 2009 года «Аб ліквідацыі гвалту ў дачыненні да жанчын».
Новы закон, ухвалены вярхоўным лідарам Хайбатулай Ахундзадай і апублікаваны ў афіцыйным вестніку рэжыму, скасоўвае ўзроставы цэнз, канстатуе Мосадык:
«Калі дзяўчынка дасягае палавой сталасці ў дзевяць або дзесяць гадоў, яна лічыцца такой, што дасягнула шлюбнага ўзросту».
Расійскія ўлады ў пэўнай меры ідуць шляхам прызнаных імі талібаў, ствараючы ўмовы для таго, каб дзяўчаты-падлеткі нараджалі як мага раней. Свае вар'яцкія ідэі яны прыдумваюць у спробах выцягнуць краіну з дэмаграфічнай ямы, у якой яна апынулася ў выніку распачатай Уладзімірам Пуціным вайны і яго шматгадовай палітыкі, што прывяла да доўгатэрміновай стагнацыі ў эканоміцы і пазбавіла грамадзян хоць якой-небудзь вызначанасці адносна будучыні. Каля дзесятка рэгіёнаў увялі выплаты цяжарным школьніцам, а некаторыя нават сфармулявалі планы па іх колькасці.
Так, урад Калужскай вобласці ў канцы 2024 года ўстанавіў выплаты для цяжарных школьніц і студэнтак дзённай формы навучання, а затым зацвердзіў план, згодна з якім выплаты ў 100 тысяч рублёў на працягу трох гадоў павінны атрымаць 396 дзяўчат. Услед за ім улады Арлоўскай вобласці ў жніўні 2025 года пастанавілі, што праграма выплат цяжарным школьніцам і студэнткам павінна ахапіць у тым годзе 150 чалавек, у 2026-м — 160, а ў 2027-м — ужо 180.
Паводле новага закона талібаў, у некаторых выпадках дзяўчынка можа апынуцца ў шлюбе нават да надыходу палавой сталасці, калі яго арганізаваў яе бацька або дзед. «Закон па сутнасці прызнае, што шлюбы з удзелам непаўналетніх маюць месца, — кажа Шахарзад Акбар, выканаўчая дырэктарка афганскай праваабарончай арганізацыі Rawadari. — Калі гэта адбываецца, дзяўчына можа скасаваць шлюб, але толькі звярнуўшыся ў суд Талібана і толькі пры захаванні пэўных умоў».
У цэлым у жанчын цяпер будзе вельмі мала магчымасцяў скасаваць шлюб. У той час як мужчыны захоўваюць аднабаковае права на развод, жанчыны мусяць карыстацца складанымі і абмежавальнымі судовымі працэдурамі, канстатуе UNAMA. Акбар тлумачыць:
«Нават калі муж жорстка абыходзіцца з жонкай, гэта само па сабе не з'яўляецца падставай для разводу. Калі ваш муж учыняе гвалт і вы звяртаецеся ў суд, то замест разводу і абароны вам прапануюць спробу прымірэння».