Наталля Радзіна: Найлепшы перамоўшчык з Лукашэнкам ёсць у Украіны

• 26.05.2026, 12:16

ЗСУ пачынаюць перамагаць у вайне.

Чаму прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон патэлефанаваў Лукашэнку? Ці ёсць пагроза нападу на Украіну з тэрыторыі Беларусі? Чым пагражае Захаду зняцце санкцый з «Беларуськалія»? Ці набліжаюць поспехі Украіны вызваленне Беларусі?

Пра гэта і не толькі мы пагаварылі з галоўнай рэдактаркай сайта Charter97.org Наталляй Радзінай.

— У апошнія тыдні заходнія СМІ пішуць пра пераход ініцыятывы на фронце да Украіны. ЗСУ пачалі біць па Маскве, а традыцыйны парад 9 мая стаў дэманстрацыяй слабасці Пуціна. Ці бачыце вы ў гэтых падзеях пазітыўныя сігналы для Беларусі?

— Безумоўна. Памятаю, калі год таму, выступаючы на канферэнцыі бяспекі імя Ленарта Мэры ў Таліне, я казала, што для заканчэння вайны Украіна мае права наносіць ракетныя ўдары па Маскве, гэта многімі было ўспрынята як вельмі радыкальная прапанова. Цяпер жа гэта звычайнасць, і ўсё новыя і новыя ўкраінскія дроны далятаюць да расійскай сталіцы. Украіна пачынае перамагаць у вайне. Пры такім хуткім развіцці падзей я не выключаю і хутчэйшага, чым мы можам сабе ўявіць, краху рэжымаў як у Расіі, так і ў Беларусі.

— Прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон упершыню з лютага 2022 года патэлефанаваў Лукашэнку. Французскія СМІ пішуць, што беларускага дыктатара папярэдзілі пра наступствы ўцягвання ў вайну супраць Украіны. Напярэдадні размовы з Лукашэнкам Макрон званіў прэзідэнту Украіны Уладзіміру Зяленскаму, які на працягу апошніх тыдняў гаворыць пра пагрозу з тэрыторыі нашай краіны. Ці ёсць рызыка новага нападу з Беларусі?

— Канкрэтна ў дадзены момант мы не назіраем у Беларусі канцэнтрацыі вялікай колькасці расійскіх войскаў і цяжкай тэхнікі, але патэнцыйна, пакуль Беларусь знаходзіцца пад расійскім уплывам, рызыка нападу з тэрыторыі Беларусі ёсць заўсёды. У тым ліку верагоднасць ракетнага абстрэлу як з тэрыторыі, так і з паветранай прасторы Беларусі, што неаднаразова адбывалася падчас вайны.

Сітуацыя пагоршылася ў сувязі з намерам Расіі размясціць у Беларусі ракеты з ядзернымі боегалоўкамі і комплекс «Арэшнік», а таксама з правядзеннем ужо другі раз за апошнія два гады расійска-беларускіх ядзерных вучэнняў. Адсюль і званок прэзідэнта Францыі Эмануэля Макрона дыктатару Лукашэнку з папярэджаннем пра наступствы ў выпадку, калі з тэрыторыі РБ нешта паляціць у той ці іншы бок, асабліва калі ракеты з ядзернымі боегалоўкамі. У сітуацыі няпэўнасці амерыканскай знешняй палітыкі цяпер Францыя, няхай пакуль нефармальна, трымае ядзерны парасон над усёй Еўропай. Думаю, прэзідэнт Макрон дакладна і ясна папярэдзіў Лукашэнку, што яго чакае ў выпадку нанясення ядзернага ўдару з тэрыторыі Беларусі па Украіне або суседніх краінах НАТА.

Вядома, беларуская прапаганда паспрабавала падаць гэты званок як пэўнае прызнанне легітымнасці Лукашэнкі, але гэта не так. Нагадаю, што Макрон ужо званіў Лукашэнку ў першыя дні маштабнай вайны Расіі супраць Украіны, 26 лютага 2022 года. Тады дыктатара таксама жорстка папярэдзілі, і беларуская армія так і не ўступіла ў вайну супраць суседняй краіны.

Папярэдзіла Лукашэнку і Украіна: у выпадку паўторнага наступу з беларускай тэрыторыі расійскай арміі ЗСУ нанесуць ракетныя ўдары па вядучых беларускіх прадпрыемствах, у першую чаргу, па нафтаперапрацоўчых заводах у Мазыры і Наваполацку. А гэтага рэжым сапраўды баіцца. Памятаю, некалькі гадоў таму, калі гэтая тэма яшчэ не была мэйнстрымам, у інтэрв’ю ўкраінскім СМІ я выказала думку, што ў выпадку пагрозы ЗСУ маюць права ўдарыць па беларускіх НПЗ. Лукашэнка адразу ж на гэта адрэагаваў, зрабіў публічную заяву пра недапушчальнасць такіх крокаў і даручыў усталяваць сістэмы СПА бліжэй да завода ў Мазыры. Калі яго так напалохалі словы журналісткі, то ўявіце сабе яго рэакцыю, калі да яго з такімі ж папярэджаннямі звяртаецца камандуючы Сіламі беспілотных сістэм ЗСУ Роберт «Мадзяр» Броўдзі? Дык што на цяперашні момант «Мадзяр» — найлепшы перамоўшчык з Лукашэнкам.

— Злучаныя Штаты папрасілі Літву, Польшу і Украіну зняць санкцыі з беларускага калію, каб дазволіць транзіт гэтай прадукцыі праз іх тэрыторыю. Пра гэта сведчыць нефармальны зварот Дзярждэпартамента ЗША ў адрас трох сталіц. Выстаўлялася шмат версій, чаму адміністрацыя Трампа пайшла на перамовы з Лукашэнкам. Выходзіць, галоўная прычына — калійныя ўгнаенні?

— Думаю, што калійныя ўгнаенні — адна з асноўных прычын гэтых перамоў. Мяне зусім не здзівіла навіна пра зварот Дзярждэпартамента ЗША да Літвы, Польшчы і Украіны з просьбай аб зняцці санкцый з беларускага калію. Насамрэч, наколькі я ведаю, нефармальны ціск на Літву з боку амерыканцаў аказваецца ўжо каля года. Амерыканцам неабходна, каб беларускія ўгнаенні атрымалі доступ да бліжэйшых партоў на Балтыйскім і Чорным морах, бо расійскія порты знаходзяцца значна далей і не маюць неабходнай інфраструктуры. Таксама ўпэўнена, што на зняцці санкцый ЕС у перамовах з амерыканцамі настойвае і сам Лукашэнка, бо па яго рэжыме балючай за ўсё б’юць не амерыканскія, а менавіта еўрапейскія абмежаванні.

Аднак не думаю, што краіны ЕС і Украіна пойдуць на гэта ва ўмовах вайны. Я ўжо размаўляла з некаторымі афіцыйнымі прадстаўнікамі гэтых краін і пакуль стаўленне да прапановы амерыканскага боку адмоўнае. «Для амерыканцаў гэта эканамічная выгода, для нас — пагроза бяспецы», — казалі мае суразмоўцы.

— У чым небяспека для Польшчы, Літвы і Украіны, калі яны пагодзяцца з прапановай ЗША і здымуць санкцыі з беларускага калію?

— Павялічыцца пагроза ваеннага нападу на гэтыя краіны з тэрыторыі Беларусі. У Крамлі адназначна ўспрымуць зняцце санкцый з Беларусі як слабасць і абавязкова скарыстаюцца ўразлівасцю гэтых краін. Па-першае, дзе гарантыя, што разам з каліем у Літву, Польшчу і Украіну не будуць завозіцца зброя, выбухоўка, дыверсійныя групы? Як бы ні правяралі, калі дарога адкрытая — спосабы знойдуцца. Па-другое, калі будзе створаны прэцэдэнт, услед за каліем пачнуць здымацца абмежаванні і з іншых беларускіх тавараў. Гэтым, вядома ж, як заўсёды, адразу скарыстаецца Расія, і вось, калі ласка, — беларускі кантрабандны хаб зноў у справе. Апроч усяго іншага праз Беларусь у РФ непазбежна пойдзе і прадукцыя падвойнага прызначэння, і кампаненты для стварэння ўзбраенняў, і не выключана, што і самі ўзбраенні.

Усё гэта толькі ўмацуе расійскі і беларускі рэжымы і дазволіць ім перайсці да больш актыўнай фазы вайны як супраць Украіны, так і супраць краін Балтыі і Польшчы.

Прыведу прыклад Украіны, якая доўгія гады панавання ў Беларусі дыктатуры была адным з яе галоўных гандлёвых партнёраў. Эканамічныя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі ўлады краіны не ўвялі нават пасля жорсткага падаўлення ў 2020 годзе народных выступаў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў. У выніку — ўварванне ва Украіну з тэрыторыі Беларусі расійскіх войскаў.

А калі б тады Украіна спыніла ў вялікай колькасці закупляць беларускія нафтапрадукты і ўгнаенні, разам з ЕС абклала дыктатуру санкцыямі адразу, а не праз некалькі гадоў, наступу з тэрыторыі Беларусі магло б і не быць. Ці, як мінімум, ён быў бы чаканым і не стаў бы для ўкраінскіх уладаў «ударам нажом у спіну», як пасля наракалі прадстаўнікі офіса Уладзіміра Зяленскага.

Я ўжо не кажу пра ўнутраную сітуацыю ў Беларусі, якая толькі пагоршыцца, калі не патрабаваць ад рэжыму поўнага вызвалення ўсіх палітвязняў і спынення рэпрэсій супраць апазіцыі. У выніку перамоў Трампа з Лукашэнкам былі вызвалены толькі частка вязняў сумлення. Большасць працягваюць знаходзіцца ў зняволенні. Больш за тое, за апошні год рэжым набраў новых закладнікаў, імёнаў многіх з іх мы нават не ведаем, бо сваякоў арыштаваных запалохваюць, і яны не паведамляюць праваабаронцам пра затрыманне блізкіх. Такім чынам сілавікі не хочуць «псаваць статыстыку», каб спіс палітвязняў быў як мага карацейшы.

Таму, яшчэ раз, санкцыі з рэжыму можна пачаць здымаць толькі ў выпадку незваротных змяненняў у самой Беларусі, вызвалення ўсіх палітвязняў, поўнага спынення рэпрэсій, магчымасці бяспечнага вяртання ў краіну палітычнай эміграцыі. І, безумоўна, выхаду Беларусі з вайны Расіі супраць Украіны.

— Які адказ на пагрозы з боку рэжыму Лукашэнкі быў бы найбольш эфектыўным?

— Захаду трэба прыняць усяго адно стратэгічнае рашэнне. Рашэнне вызваліць Беларусь ад дыктатуры і расійскага ўплыву. Перастаць баяцца і азірацца на рэакцыю Масквы, а мець рашучасць рэальна, а не на словах дапамагчы беларусам вызваліць сваю краіну. Прычым гэта нават не пытанне падтрымкі дэмакратычных каштоўнасцяў або салідарнасці. Гэтая прыгожая рыторыка, якую мы чуем ад заходніх палітыкаў ужо тры дзесяцігоддзі. Патрэбныя рэальныя дзеянні дзеля абароны краінамі Еўразвязу ўласнай бяспекі, таму што Расія заўсёды будзе пагражаць яму з беларускага вайсковага пляцдарму, пакуль там правіць расійскі гауляйтэр.