Ніводнае маё падарожжа не каштавала даражэй за $1000

• 28.05.2026, 12:05

Беларусы распавялі, як планаваць падарожжы без турагентаў.

Знайсці танны білет у Ryanair і спантанна злятаць на тыдзень у Барселону/Рым/Парыж — такімі самастойнымі паездкамі сёння наўрад ці каго здзівіш. Маршруты складанейшыя (з транзітнымі рэйсамі, пастаяннай зменай лакацый і арэндай аўто) патрабуюць ужо значна больш дбайнай падрыхтоўкі і, будзем шчырымі, пэўных навыкаў. У Onliner выбралі двух «народных экспертаў» сярод самастойных падарожнікаў.

Самастойна і вельмі бюджэтна: лайфхакі ад Віктара

Віктар Гольмант дазваляе сабе падарожнічаць пяць–шэсць разоў на год, пры гэтым ніколі не траціць на паездку больш за $1000, нават калі гэта, напрыклад, вельмі далёкая Камчатка. Туды-і-назад яны з сябрам ухітрыліся злятаць усяго за $375 — для такога далёкага пералёту гэта амаль нерэальна.

Увогуле, у скарбонцы Віктара ўжо багата небанальных маршрутаў: вялікае кола з намётамі па Ісландыі («гэта як іншая планета»), 180 кіламетраў вакол Манблана (Швейцарыя, Францыя, Італія), трэкінг па поўдні Партугаліі і востраве Мадэйра, насычанае падарожжа па Індыі, пасля якой усе іншыя азіяцкія краіны здаюцца нуднымі. У любімай многімі Турцыі Віктар таксама быў: аднойчы сплаўляўся на каяках уздоўж мора, а іншы раз праехаў з сябрамі на роварах каля 700 кіламетраў.

Строгага падліку наведаных краін хлопец не вядзе — прыблізна іх было «ад 30 да 40». Аднажды ў паездцы па Еўропе Віктар зачапіў 11 краін за 7 дзён, а часам 10 дзён можа даследаваць пешшу адзін невялікі горны рэгіён або вяртацца ў адну і тую ж краіну некалькі разоў. Тут усё залежыць ад настрою — падарожнічаць «для галачкі» яму нецікава.

На пытанне, калі мінчук апошні раз купляў гатовы турпакет, ён паціскае плячыма: «Здаецца, ніколі». Падарожнічае найчасцей з сябрамі: сярод іх шмат такіх жа фанатаў падарожжаў, як і ён. Ёсць нават арганізатар аўтарскіх тураў, які заўсёды рады падказаць ідэальны маршрут. У спантанную паездку Віктар можа сарвацца адзін, а апошнім часам усё часцей падарожнічае з жонкай. Нязменным застаецца правіла — не траціць на ўражанні вялікіх грошай. Калі можна зэканоміць — трэба эканоміць, таму і атрымліваецца ездзіць так часта.

Авіяквіткі

А цяпер пераходзім да канкрэтных лайфхакаў. Традыцыйна ўсё пачынаецца з пакупкі квіткоў. І тут Віктар здзіўляе: апошнім часам ён рэдка маніторыць сайты лоўкостараў — добра вядомых беларусам авіякампаній Ryanair і Wizz Air.

— Яны сталі не асабліва таннымі. Замест таго каб ляцець лоўкостарам, за тыя ж грошы, а то і яшчэ танней можна купіць квіткі ад нармальнай авіякампаніі, толькі з перасадкай. Напрыклад, на Мадэйру (невялікі партугальскі востраў у Атлантычным акіяне. — Заўв. Onlíner) я знайшоў самы аптымальны варыянт з Вільні ад Lufthansa з 6-гадзіннай перасадкай у Цюрыху. Выйшаў, сеў за 5 еўра ў цягнік, пагуляў па горадзе і назад вярнуўся. У выніку за квіткі туды-і-назад мы заплацілі 370 еўра, а бонусам атрымалі яшчэ і прагулку па Швейцарыі. Прамы рэйс лоўкостарам каштаваў даражэй.

Прапанаванні Віктар адсочвае на сайце Skyscanner і купляе квіткі, вядома, не адразу. Трэба вычакаць час і пераканацца, што гэта насамрэч самы выгадны варыянт. Чым бліжэй дата паездкі, тым квіткі, як правіла, даражэй, таму чакаць да апошняга — дрэнная стратэгія. Звычайна хлопец купляе квіткі мінімум за месяц. У той жа Пятрапаўлаўск-Камчацкі злавіў акцыйную прапанову за паўгода — у снежні купляў квіткі на жнівень.

Калі гаварыць пра вылеты ў Еўропу, то тут Віктар адназначна за рэйсы з Вільні, хай нават з перасадкай. У Варшаву ехаць даўжэй, больш шанцаў затрымацца на мяжы, аэрапорты размешчаны далей ад цэнтра горада — адным словам, мінусаў значна больш, чым плюсаў.

Опцыяй куплі багажу Віктар з жонкай не карыстаюцца ніколі. Навошта траціць умоўныя 60 еўра, калі ўсё неабходнае змяшчаецца ў заплечніку?

— Ні пры якіх абставінах (хіба што акрамя Камчаткі) мой заплечнік не павінен важыць больш за 8 кг, інакш можна стаць яго закладнікам падчас трэкінгу. Усё, што мне трэба, цудоўна змяшчаецца. Сучасныя намёты важаць не больш за 1,6 кг, набор адзення бяру базавы, каб не цягаць лішняе. Прасьцей узяць з сабой пару капсул для прання і ўсё выпраліць у паездцы. А калі нешта забыў, заўсёды можна дакупіць.

Жыллё

З жыллём усё стандартна — амаль усе брані Віктар робіць праз Booking.

— У мяне там найвышэйшая катэгорыя, якая дае добрыя зніжкі. Вядома, ёсць праблема з аплатай беларускімі карткамі. Раней я плаціў праз Paypal, цяпер бранірую жыллё з карткі сябра з Казахстана.

Калі Віктар падарожнічае адзін або з сябрамі, абыходзіцца самай звычайнай ложкам у хостэле — па 15 еўра за ноч. У жонкі запыты крыху вышэй — абавязкова патрэбная ўласная ванная. Такія варыянты ў Еўропе пары ўдаецца знаходзіць у сярэднім па 50 еўра за ноч. І тут зэканоміць часта атрымліваецца дзякуючы машыне: шмат добрых прапаноў могуць быць на адлегласці ад мора або цікавых мясцін. Праехаць лішнія 15 хвілін звычайна не складае праблемы.

— Напрыклад, мы цяпер глядзелі возера Кома (недалёка ад Мілана). І вось ты адкрываеш карту, каб зняць жыллё, і бачыш: у гарадках, дзе ёсць нейкія вакзалы і крамы, жыллё дарагое. А на супрацьлеглым баку возера, куды, апроч як на машыне, ніяк не дабярэшася, яно ўдвая танней.

Транспарт

У большасці паездак Віктар бярэ ў арэнду машыну. Кажа, што яна пачынае акупляць сябе яшчэ ў першы дзень, калі ён дабіраецца з аэрапорта ў гасцініцу. Таксі можа каштаваць 30—50 еўра, а суткі арэнды — 30. Выключэнне — чыста гарадскія паездкі, калі з-за парковак і затораў машына становіцца цяжарам. А калі мэта — глядзець прыроду, без яе не абысціся.

— Машыны звычайна шукаю на агрэгатарах (carjet.com або рэгіянальных). Самое галоўнае — глядзець, які там дэпазіт. Калі ты бачыш, што машына здаецца ў арэнду на тыдзень за 25 еўра, а дэпазіт за яе 2,5 тысячы еўра, адразу зразумела, што гэты бізнес працуе яксьці не так і, напэўна, яны захочуць потым да нечага прычапіцца. Я звычайна стаўлю ў фільтры дэпазіт да 250 еўра. Адэкватны кошт за суткі арэнды — каля 30 еўра. Бяру заўсёды мінімальны тарыф, без страхоўкі, і ніколі ў мяне не было ніякіх праблем з вяртаннем машын.

Аўто Віктар браніруе звычайнай беларускай карткай. Падчас паездак стараецца пазбягаць платных аўтабанаў і тунэляў, але атрымліваецца не заўсёды. Аднойчы спрабаваў праехаць з фільтрам «бясплатныя дарогі» з Аўстрыі ў Венгрыю. У выніку патраціў кучу часу і нерваў — дарэмна.

— Тут, вядома, пытанне цаны і шмат што залежыць ад краіны. Калі ў цябе ёсць час і ты знаходзішся дзесьці ў Францыі, то зэканоміць можна. Але калі віньетка каштуе 10 еўра, лепш заплаціць і не парыцца, з ветрыкам паехаць па аўтабанах.

Яшчэ адзін плюс арэнды машыны — магчымасць заехаць у рэстаран з добрым рэйтынгам у якой-небудзь глушы.

— Мы яксьці ехалі з Порту ў Лісабон — і за 25 еўра на дваіх проста аб’еліся рыбай, напіліся віна, і яшчэ ў гэты кошт уваходзілі кава з дэсертам.

Кемпінгі

Часам падарожжы Віктара — гэта самы сапраўдны паход, — тады пошук рэстаранаў і брані гатэляў у прынцыпе выносіцца за дужкі. Тут ужо стаіць выбар: спыняцца ў кемпінгу ці не. Іх падарожнікі лёгка знаходзяць па карце, галоўным застаецца пытанне кошту.

— 10 еўра з чалавека ў кемпінгу лічу нармальным, бо за гэтыя грошы можна і на лаўцы паседзець, і душ прыняць, і тэлефоны зарадзіць. За сэрвіс трэба плаціць. А калі, дапусцім, мы спыняемся ў Швейцарыі, бачым брудны кемпінг, а каштуе ён па 25 франкаў з чалавека (то-бок 30 еўра за жыллё ў намёце), то, вядома, мы ідзем далей. На нас, праўда, неяк пагражалі ў паліцыю заявіць. Але я з цяжкасцю ўяўляю такую сітуацыю. Сцямнела, ты паставіў у лесе намёт, раніцай паеў і пайшоў далей. Хто там цябе будзе ўначы шукаць?

Сувязь

З сувяззю ўсё проста: у ідэале купляць e-sim — гэта здымае мноства праблем. Віктар раіць дадатак Orange Flex — у стандартны пакет за 8,5 еўра ўваходзіць 75 ГБ па Польшчы і 12 ГБ па ўсім Еўрасаюзе — гэтага звычайна хапае на 2-тыднёвую паездку.

Пра што яшчэ важна паклапаціцца ў самастойных паездках? Мабыць, проста быць гатовым да форс-мажораў і ўмець іх разруліваць. Віктар узгадвае, што аднойчы памылкова забраніраваў «жаночы хостэл» — давялося тэрмінова шукаць іншы варыянт. Бывала, прыязджаў у аэрапорт упрытык і спазняўся на рэйс. У такіх выпадках важна набрацца смеласці і прайсці кантроль паза чаргой, патлумачыўшы іншым пасажырам сітуацыю. Дробныя «касякі» — норма для такіх паездак, ставіцца да іх трэба філасофска.

Падарожнічаем самастойна з камфортам: лайфхакі ад Марыны

У Марыны Зюліковай «стаж» самастойных паездак — больш за 12 гадоў. Пачынала ў студэнцкія часы з вельмі бюджэтных паездак (чакаць ранні вылет у аэрапорце — было нормай). Цяпер Марына падарожнічае з мужам і дзіцём. Узровень даходу вырас, а з ім і выдаткі на падарожжы.

— Я вельмі хутка «распрацавала на смак» самастойныя падарожжы і настолькі паглыбілася ва ўсю гэтую тэму арганізацыі — ад атрымання віз да пералётаў, маршрутаў і спосабаў рабіць гэта бюджэтна, што спачатку гэта стала адным з галоўных хобі і ў выніку перарасло ў блог «Збірай заплечнік» і маю асноўную дзейнасць, якой ужо 9 гадоў (да блога ў Instagram дадаўся тэлеграм-канал).

Апошнія 6 гадоў для сям’і Марыны сталі самымі насычанымі ў плане падарожжаў. Беларусы адкрылі для сябе Сербію, былі ў Албаніі, шмат разоў у Турцыі і нават атрымалі там турысцовы ВНЖ і пажылі амаль 1,5 года, зляталі ў ААЭ, Тайланд, Грэцыю, Германію. Два гады таму ў сужэнцаў нарадзілася дачка, і сям’я ўжо паспела злятаць на месяц у Турцыю, а ў сакавіку гэтага года вярнулася з зімоўкі ў Тайландзе.

З дзецьмі лятаць, вядома, складаней, але ў большасці выпадкаў страхі маладых бацькоў перабольшаныя, лічыць Марына. Для сябе самымі напружанымі ў плане арганізацыі яна лічыць «бяздзетныя падарожжы» ў перыяд пандэміі.

— Памятаю, як не спала ўсю ноч, рыхтуючы дакументы для тайскай візы ў 2022 годзе. Тады іх трэба было яшчэ падаваць у консульства (цяпер e-visa запытваецца анлайн). І ў кожным пункце была нейкая закавыка з-за кавіду: брані спецыяльнага зацверджанага гатэля праз пэўны сайт, аплата ПЦР-тэстаў, нейкія QR-коды, якія таксама не выслалі своечасова, і шмат чаго яшчэ. Але складанасці нас не спынялі. У цэлым гэта быў добры час для падарожжаў — танна і мала людзей.

Сакрэт насычаных самастойных паездак — гэта, вядома, дбайная падрыхтоўка. Вывучэнне славутасцяў, схем грамадскага транспарту, складанне падрабязнага плана — усім гэтым павінен нехта займацца. Марына прызнаецца: 90% усіх пытанняў, звязаных з падарожжамі, вырашае яна сама.

— Забаўна, але мой муж нават не ведае, як купіць білет на самалёт, не кажучы ўжо пра атрыманне віз і амаль усе астатнія аргпытанні. Ён проста гэтым ніколі не займаўся і дэталёва не цікавіўся. Затое ў яго выдатна атрымліваецца літаральна адшукваць добрае жыллё і дамаўляцца з уладальнікамі на лепшыя ўмовы. Таму ў нас кожны займаецца тым, што ўмее найлепш.

Звычайна я пачынаю з відэа на YouTube для агульнага ўражання пра лакацыі, вельмі інфарматыўныя влогі экспатаў і імігрантаў. Паралельна шукаю путэўнікі і артыкулы, профільныя каналы ў Telegram, вывучаю ўсе месцы і актыўнасці, якія хацелася б наведаць. Часам купляю гатовыя гайды, калі знаходжу цікавыя аўтары. І велізарны пласт інфармацыі — у англамоўным Гугле.

Увогуле, я пастаянна і шмат чытаю пра розныя краіны і лакацыі (нават калі яны асабіста для мяне ў дадзены момант неактуальныя), таму складана назваць напрамак, па якім у мяне не было б каркаса з базай для арганізацыі паездкі.

Авіяквіткі

Цяпер самае цікавае: як знаходзіць выгадныя квіткі? Марына падбірае рэйсы як праз пошукавікі авіяквіткоў кшталту Aviasales або Skyscanner (у апошнім, дарэчы, не будзе рэйсаў у/з Расіі), так і збірае маршрут уручную (то-бок вывучае палётныя праграмы канкрэтных авіякампаній). Гэта больш складаны і не ўсім патрэбны варыянт.

— Пошукавікі не прадаюць квіткі, а толькі даюць інфармацыю па рэйсах пад ваш запыт (адкуль, куды, калі). Купіць жа іх танней за ўсё часцей прапануюць авіякасы-пасрэднікі, але калі розніцы ў цане няма або яна мінімальная, лепш браніраваць наўпрост праз сайт авіякампаніі. Прадаўцы-пасрэднікі таксама выручаць, калі не атрымліваецца аплаціць квіткі на сайце авіякампаніі карткай беларускага банка (у большасці выпадкаў гэта цяпер праблема).

Жыллё

Паколькі ў сям’і маленькае дзіця і найчасцей ребята лётаюць на доўгі перыяд, прыярытэт аддаецца кватэрам або дамам з кухняй, пральнай машынай і іншымі зручнасцямі.

— Прыватнае жыллё — гэта ў асноўным Airbnb. Менш, але ўсё ж ёсць выбар кватэр на Booking.com, Trip.com і некаторых расійскіх сэрвісах тыпу «Островок». Але калі гаворка пра перыяд знаходжання ад месяца — у большасці выпадкаў мы шукаем варыянты на Airbnb або лакальных сайтах з жыллём і дамаўляемся з уладальнікамі або агентамі. Больш рызыкоўны варыянт — тэматычныя групы і чаты ў Telegram і Facebook, але на кароткі тэрмін гэты спосаб неактуальны.

У межах адной паездкі ў нас звычайна некалькі лакацый. Напрыклад, у апошнім падарожжы ў Тайланд у нас быў і транзітны гатэль ад авіякампаніі ў Пекіне, і кватэра ў Бангкоку на 4 дні праз Airbnb, і дамоўленасці з уладальнікамі дамоў на Самуі і Пхукеце. У Азіі добра ў гэтым плане працуе маркетплейс Facebook.

Немногія ведаюць, што пры працяглай перасадцы ў аэрапорце некаторыя авіякампаніі прадастаўляюць праграму Stopover, то-бок можна бясплатна або са зніжкай пераначаваць у гатэлі і скарыстацца паслугай трансферу. Звычайна гэта магчыма ў «базавым аэрапорце» гэтага перавозчыка. Напрыклад, у Turkish Airlines — гэта Стамбул, у Emirates — Дубай, у Ethiopian Airlines — Адыс-Абеба, у Qatar Airways — Доха і г. д. (гэтыя авіякампаніі не лётаюць з Мінска, але лётаюць з аэрапортаў Расіі).

Часам апроч гатэля і трансферу ўключаны нават аглядныя экскурсіі па горадзе і зніжкі на забавы.

— Лепш загадзя вывучыць умовы стоповера і толькі потым браніраваць квіткі, бо, напрыклад, пры перасадцы ў 6 гадзін гатэль можа не быць належным, а калі выбраць стыкоўку ў 8 гадзін — можна правесці іх з камфортам і нават паспець паглядзець па дарозе горад. І ўсё гэта за кошт перавозчыка. Так, на гэтую зімоўку ў Тайланд мы ляцелі авіякампаніяй Air China з перасадкай у Пекіне, дзе я спецыяльна выбрала стыкоўку 12 гадзін у абодва бакі. Быў і бясплатны гатэль, і бясплатны трансфер, а таксама ў гатэлі добры сняданак. З маленькім дзіцем у доўгай дарозе гэта вельмі зручна і мэтазгодна.

Браніраваць транзітны гатэль у межах стоповера найчасцей трэба загадзя.

Транспарт

У буйных гарадах мы часцей карыстаемся грамадскім транспартам, нават з дзіцем. У такіх месцах сістэма транспарту звычайна наладжаная цудоўна, а таксама няма праблем з перамяшчэннем з каляскай: амаль паўсюль ліфты, пандусы і эскалатары.

— У Стамбуле — метро, Мармарай, паромы, трамваі. У Бангкоку таксама ездзілі на метро. У курортных гарадах Турцыі — выдатнейшая транспартная інфраструктура (лёгка і танна перамяшчацца на маршрутках-«долмушах» і аўтобусах). У еўрапейскіх гарадах тым больш усё даступна і зразумела. Галоўнае — загадзя вывучаць схемы руху транспарту, спосабы аплаты праезду, варыянты з больш выгаднымі праязнымі, спампаваць карты і г. д. Для пабудовы маршрутаў вельмі зручныя сэрвісы кшталту Rome2Rio. Напрыклад, у мінулай паездцы ў Германію мы купілі адзіны праязны D-Ticket амаль на ўсе віды транспарту за 49 еўра на чалавека. Ён акупіўся ў першыя ж 2 дні.

Пры неабходнасці амаль паўсюль не праблема выклікаць таксі, адзначае Марына. Але ў дадатках для рэгістрацыі часам патрэбны мясцовы нумар тэлефона.

— У Азіі асобнае важнае пытанне — арэнда транспарту. На гэты раз з маленькім дзіцем пра байк і гаворкі не было ўвогуле, таму арандавалі машыну. І я атрымала два месяцы шыкоўнага досведу ваджэння ў краіне з левабаковым рухам.

Сувязь

Для сувязі Марына таксама раіць купляць віртуальныя сім-карты e-sim, напрыклад Airalo, Yesim і дзясяткі аналагічных. Але не ўсе тэлефоны падтрымліваюць e-sim і сумяшчальныя з віртуальнымі сімкамі канкрэтных сэрвісаў. Гэта трэба ўдакладняць да пакупкі пакетаў трафіку.

— Калі e-sim — не ваш варыянт, то выратуюць пакеты інтэрнэт-трафіку ў роўмінгу ад вашага беларускага аператара, мясцовая турыстычная сімка ў краіне знаходжання або міжнародныя турыстычныя сім-карты тыпу Drimsim.

Колькі каштуюць такія падарожжы?

Як і іншыя фанаты паездак, Марына стараецца траціць на іх як мага менш, каб зэканомленыя грошы ўкласці ў наступнае падарожжа.

— Заўсёды імкнуся зэканоміць на пералётах. Часцей атрымліваецца, але часам выбару няма, напрыклад патрэбныя квіткі на дакладныя даты, і разумееш, што іншых варыянтаў няма. Разлёт лічбаў ад паездкі да паездкі каласальны: гэта можа быць 20 еўра за пералёт з Вільні ў Германію. І 720 еўра — з Мінска ў Бангкок і назад на чалавека.

Больш зручныя, але дарагія варыянты даводзіцца выбіраць дзеля дачкі. Напрыклад, у зімовай паездцы ў Тайланд за гадзінны пералёт з Бангкока на востраў Самуі давялося заплаціць $300 у адзін бок. Без дзіцяці такія выдаткі мы б нават не разглядалі, а дабіраліся б больш складаным, але танным шляхам.

Тое самае датычыцца транспарту з/у аэрапорт. Пакуль дачка маленькая, з намі каляска і чамаданы. Плюс раннія вылеты або прылёты ноччу — свядома пераплачваем за прыватныя трансферы з аўтакрэслам. Недзе па кошце выходзіць як звычайнае таксі — да $10—15. А ў Турцыі, напрыклад, давядзецца выкласці мінімум 50 еўра ў адзін бок. Пры іншых абставінах, калі трэба, я б спакойна пачакала гадзіну гарадскі шатл з аэрапорта ў горад за 1 еўра.

Па жыллі стараемся шукаць залатую сярэдзіну ў суадносінах цана — якасць. На раскошных вілах не жывём, але і самыя танныя і сумнеўныя кватэры з хостэламі дзеля эканоміі не разглядаем. Па кошце арыентуемся максімум на $4060 на суткі. Але гэта цэны пры ўмове арэнды той жа кватэры на доўгі перыяд — месяц і даўжэй. Напрыклад, на Пхукеце за $56 у суткі нам удалося знайсці цэлы двухпавярховы дом з басейнам, паркоўкай і цудоўным выглядам на джунглі.

Вядома, у папулярных гарадах Еўропы, асабліва ў краінах Скандынавіі і Бенілюкса, такіх цэн часцей не існуе, тым больш для кароткатэрміновага знаходжання. Таму да 100 еўра ў суткі за акуратнае і кампактнае жыллё на 7—10 дзён знаходжання лічу прымальным бюджэтам.

Эканоміць часам атрымліваецца на транспарце на месцы. У мегаполісах стараюся выбіраць жыллё з аптымальным размяшчэннем адносна месцаў, якія хочам наведаць, і ў пешай даступнасці ад грамадскага транспарту. Напрыклад, у Стамбуле — ад станцыі метро зручнай лініі і паромнага прычала. Гэта значна ўплывае на бюджэт.

Што можа пайсці не так?

Катастроф тыпу забытага пашпарта або адмовы ў пасадцы на рэйс у Марыны, на шчасце, не здаралася, але рубрыку «як рабіць не трэба» ўсё роўна ёсць чым папоўніць. Напрыклад, падчас паездкі ў Тайланд мы не ведалі, што патрэбныя міжнародныя вадзіцельскія правы, і, па сутнасці, ездзілі на байку незаконна. Быў выпадак, калі мы доўга знаходзіліся за мяжой з нядзейснымі страхоўкамі. Па тэрмінах усё было добра, але ў полісе не было прапісана бесперапыннае знаходжанне за мяжой больш за 30 дзён. Звычайна для такіх паездак дзейнічае павышальны каэфіцыент, і гэта трэба ўлічваць. У некаторых страхавых можна афармляць страхоўку толькі ў Беларусі, а за мяжой яе можна толькі падаўжаць.

Нягледзячы на вялікую колькасць нюансаў і час, які траціцца на падрыхтоўку, Марына нават не дапускае думкі пра тое, каб падарожнічаць як-небудзь інакш.

— Арганізаваныя туры — гэта не добра і не дрэнна, гэта проста па-іншаму, не наш фармат. Гэта, безумоўна, выдатны спосаб для адпачынку, але ён не дазваляе атрымаць увесь той досвед, які даюць самастойныя паездкі. Асабліва калі гаворка пра паездкі на доўгі перыяд і мясціны, у якія тураператары не прапануюць туры. Адзіны фармат арганізаванага турызму, які я дапускаю для сябе ў перспектыве, — аўтарскія туры ў маленькіх групах у ўнікальныя і спецыфічныя мясціны планеты, напрыклад у Ісландыю, краіны Афрыкі або нават Паўночную Карэю.