Пал Лаіч ці вусаты таракан?

• Аляксандр Адэльфінскі
• 30.05.2026, 12:44

Хтанічныя сутнасці пазбаўлены стваральнага пачатку і зразумелай логікі.

Тое, што віцэ-прэм’ер Дзмітрый Патрушаў, дакладваючы на сустрэчы ў Крэмлі Путіну пра поспехі пасяўной кампаніі, нечакана агаварыўся і назваў таго не Уладзімірам Уладзіміравічам, а, як вынікае з афіцыйнага відэа, нейкім «Пал Лаічам», не надта дзівосна, калі ўлічваць кантэкст краіны ў эпоху імперскага рашызму.

Глядач даўно прызвычаіўся да разючых змен знешнасці першай асобы, аж да яе росту, таму новы сюрпрыз цалкам укладваецца ў логіку дзяржаўнай вымарочнай сістэмы, дзе, напрыклад, ужо колькі гадоў з моманту ўварвання Расіі ва Украіну рашысцкая хунта не ў стане сфармуляваць хаця б адну, сталую, зразумелую версію таго, навошта і дзеля чаго распачата і цягнецца гэта міжнароднае ваеннае злачынства.

Адпаведна, да таго персанажа, што з’яўляецца на тэлеэкранах і бурмоча пра «першапрычыны канфлікту», у хоць колькі-небудзь крытычна мыслячага насельніцтва такое ж стаўленне, як да хатняга надакучлівага прывіда, непазбежнага і незменнага, праўда, які ўвасабляе нелагічную і небяспечную ўладу. Мянушка «ВВП» неўпрыкмет змянілася на «дзед», але гэты вобраз — не ўтульны надзейны дзядулечка, а хтанічны фальклорны Вій.

Як вядома, хтанічныя сутнасці пазбаўлены стваральнага пачатку і зразумелай логікі. Вобраз пуцінскай Расіі менавіта такі: не прапаноўваючы нават падабенства канструктыўнага вобразу будучыні, у якой хацелася б жыць, яна навязвае разбурэнне і згубу, што настіне ўсіх насуперак іхняй волі і без разумення, навошта гэта трэба. Такія ўтварэнні не лічаць патрэбным тлумачыць матывы сваіх дзеянняў і поўныя паталагічнага, па-сапраўднаму містычнага туману няпэўнасці.

Пусціць туман — вось расійская тактыка кожнага дня. У адным выпадку гэта значыць умацоўваць прынцып «усё неадназначна», у другім — ствараць няпэўнасць рэпрэсій, калі шараговым грамадзянам немагчыма адсачыць, што, як і на колькі адныне забаронена, і як за гэта пакараюць. У трэцім — ці будзе новая хваля мабілізацыі, і навошта раптам зноў пачалі выклікаць у ваенкаматы, каб «звяраць» і «ўносіць даныя».

Выпадкаў такога кшталту занадта шмат для чалавечай псіхікі, і яна не вытрымлівае. На гэтым фоне, здавалася б, раней немагчымыя дзеянні становяцца для аглушанага насельніцтва магчымымі, а раней табуяваныя сцэнары гісторыі — цалкам прымальнымі, як стаўшыя вечнымі тэлевізійныя абяцанні прымяніць ядзерную зброю... проста так — таму што «ўсюды абдурылі».

«Пал Лаіч» — магутны зварот да «дарагога Уладзіміра Уладзіміравіча». Але, па сутнасці, «цягнік сышоў»: дзяржаўнае нематываванае расійскае вар’яцтва ўцягнула ў чарговы віраж кашмару кожнага, у каго ў доме ёсць тэлевізар, і главара хунты можна, у прынцыпе, называць як заўгодна. Сёння «Пал Лаіч», заўтра «Лай Палыч», паслязаўтра...

А вось на паслязаўтра дурная, хоць і хітрая, рашысцкая ўлада заклала сабе міну запаволенага дзеяння. Насельніцтву настолькі рупліва і траўматычна прамываюць мазгі, забіваючы ў людзях пачуццё рэальнасці, што аднойчы ў «гадзіну Ікс» яны проста прамаўчаць, праігнаруюць сітуацыю, калі ў галаву «дзядзькі Вовы» прыляціць, скажам, такі жаданы для справы міру добры дрон. І тады ні вар’яцкага царака, ні вымарочную імперыю ніхто не прыйдзе абараняць. Бо ўсё гэта ўвасоблена ў словазлучэнні «Пал Лаіч».

Пуцінская Расія, як калісьці царская, сама стварае сітуацыі, пры якіх якасці, што «скрэпныя» ўлады патрабуюць ад падданых, аднойчы згуляюць супраць яе. У той момант важна, каб улада не трапіла ў шчупальцы нейкага новага «Пал Лаіча», хай то будзе шэрая моль, падобная да Пуціна, ці ж вусаты таракан, падобны да Сталіна.

Аляксандр Адэльфінскі, kasparovru.com