«Хто б мог падумаць, што ратую будучую жонку»
- 30.05.2026, 14:42
Тыя, хто выжыў пасля цісканіны на Нямізе, знайшлі адзін аднаго і пажаніліся праз 25 гадоў.
27 гадоў таму, 30 мая 1999 года, трагедыя на Нямізе забрала жыцці 53 чалавек — пераважна моладзі, якая прыйшла ў той дзень на свята. Яшчэ больш за 400 прозвішчаў значыліся ў спісах пацярпелых. Сярод тых, хто выжыў у цісканіне, былі 15‑гадовая Лена і 18‑гадовы Юра. За некалькі хвілін да іх сустрэчы Юра выцягнуў з натоўпу чалавека і адышоў у бок, каб аддыхацца. У гэты час яго аднакурснік Лёша выдраў з завалу дзяўчыну без прытомнасці. Яе прыводзілі да сябе проста на зямлі. Калі яна ачомалася, Лёша перадаў яе сябру: ад слабасці яна не магла стаяць на нагах. «Сказаў толькі: «Трымай яе», — і вярнуўся да пераходу ратаваць астатніх», — успамінае Юра. У гэта цяжка паверыць, але праз 25 гадоў Лена адшукала таго самага хлопца, і… яны пажаніліся. Падрабязнасці гісторыі, якая змяніла лёсы двух зусім чужых людзей, — у матэрыяле Onlíner.
«Я не хацела туды ісці»
Цяпер Лене і Юры за 40. Адзін з выхадных мы сустрэліся з імі ў Бабруйску — родным горадзе мужчыны. Па школьніках у белых бантах і форме савецкага ўзору, што запоўнілі цэнтральную плошчу, адчувалася, што тут адбываецца глабальная падзея кшталту апошняга званка. Калі паставіць сабе мэту і не заўважаць ультрасучасных рэчаў кшталту электрамабіляў, то цалкам можна ўявіць, што мы ў дзевяностыя. Школьную форму тады, праўда, ужо амаль не насілі, але выпускнікам было ў кайф прыйсці ў ёй на лінейку.
У 1999 годзе Лена скончыла дзявяты клас. У суботу, 29 мая, ёй споўнілася 15. На наступны дзень падруга запрасіла Лену на фестываль ля Палаца спорту.
— Я дрэнна сябе адчувала, вельмі доўга супраціўлялася, але ў выніку згадзілася, — узгадвае яна. — Гэта было маштабнае і рэдкае для таго часу свята: чакалі канцэрт папулярных выканаўцаў, абяцалі конкурсы, прызы.
На фестывалі было весела, горача, сонечна. Неўзабаве да кампаніі дзяўчат далучыўся знаёмы падругі, выпадкова сустрэты імі. Гурт «Манго-Манго» паспеў выканаць некалькі песень да таго моманту, як сталі чуваць раскаты грому.
— Было відаць, што насоўваецца дождж і трэба вяртацца дадому. Але падруга цягнула час праз таго хлопца. Калі я зразумела, што вось-вось накрые залева, сказала ім: «Ну ўсё, я пабегла»…
Дайшоўшы да падземнага пераходу станцыі метро «Няміга», Лена ўбачыла людзей, што тлуміліся каля прыступак, і ўжо было разварочвалася назад. Але натоўп, які хваляй націскаў з боку Палаца спорту, літаральна ўціснуў яе ўнутр.
— Тыя, хто быў наперадзе, пачалі падаць адзін на аднаго — і мы паляцелі ўніз услед за імі, — узгадвае суразмоўніца. — Я апынулася зверху, пад самым столлю, што, магчыма, і ўратавала мне жыццё. Некаторы час проста «вісела» ў паветры, а пасля, сама не ведаю як, апынулася на нагах побач з нейкім мужчынам. Грудная клетка ўжо была сціснута так, што немагчыма было зрабіць удых. Раптам гэты мужчына стаў штурхаць мяне ўніз, каб выбрацца самому. Крык стаяў жудасны, проста пякельны. Падумала, што гэта ўсё, і адключылася.
Трагедыя на Нямізе забрала жыцці 53 чалавек. Падзеі таго дня назаўсёды ўрэзаліся ў памяць тых, хто цудам застаўся жывым. Праз 20 гадоў адзін з відавочцаў распавядаў Onlíner: «Я ніколі не бачыў столькі мёртвых людзей. Было шмат далікатных дзяўчынак гадоў 14—16. У іх шанцаў не было, яны проста задушыліся пад людзьмі. Сябры спрабавалі іх выцягваць, крычалі, плакалі, не ведалі, што рабіць. Мне не верылася, што яны мёртвыя. Здавалася, што зараз лекары ім дапамогуць, прывядуць да прытомнасці. А лекары таксама хадзілі разгубленыя, глядзелі на ўсё гэта. Было відаць, што і яны такога ніколі не бачылі».
«Хто б мог падумаць, што трымаю будучую жонку»
Юра разам са сваімі аднакурснікамі таксама быў ля Палаца спорту. З іх чацвёркі, прызнаецца мужчына, толькі ён знаходзіўся ў самаволцы. Хлопцы вучыліся на другім курсе юрыдычнага факультэта Акадэміі МУС, усім ужо споўнілася па 18. Калі бацькі Лены пазней напісалі ў акадэмію падзячны ліст, Юра да апошняга адмаўляў, што адлучаўся з размяшчэння: за такое адразу прызначылі б тры нарады па-за чаргой. Таму, калі траім яго таварышам уручылі па мільёну рублёў за ратаванне людзей, ён застаўся ні з чым (праўда, пазней узнагарода ўсё ж знайшла і яго).
— Усюды круцілася рэклама: за крышачкі ад піўных бутэлек абяцалі бонус — бясплатнае піва. Мы, звабіўшыся на акцыю, і паехалі на Нямігу, — успамінае Юрый. — Чаргі стаялі велізарныя, поўным ходам ішоў канцэрт. Калі раптам пасыпаўся град, усе пабеглі да метро.
Калі натоўп у пераходзе пачаў падаць, Юра з сябрамі-курсантамі апынуліся ў самым нізе прыступак.
— Нас чацвярых заваліла людзьмі зверху. Прыціснула так моцна, што рухаць можна было толькі галавой. Запомніўся момант: кулак аднаго з курсантаў упёрся ў сонечнае спляценне іншага. Той скрозь слёзы маліў прыбраць руку, але праз дзікі ціск выцягнуць яе было фізічна немагчыма. Потым мы ўбачылі, як прыехала міліцыя і пачала разграбаць завал. Нас таксама выцягнулі.
Аддыхаўшыся, хлопцы кінуліся дапамагаць астатнім. Фізічна, прызнаецца Юра, гэта было неверагодна цяжка, яны хутка стамляліся.
— Я выцягнуў чарговага чалавека і стаяў каля ўваходу [ў пераход], спрабуючы аддыхацца. І тут Лёша перадае мне ў рукі дзяўчынку: «На, трымай яе!». Я кажу: «Пастой, дай аддыхацца, куды ты мне яе даеш?» А яна ўся змучаная, плача, стаяць не можа. Узяў яе, трымаю, каб не ўпала. Хто б мог падумаць тады, што гэта мая будучая жонка, — кажа Юрый.
Лене неверагодна пашанцавала: у натоўпе яе своечасова заўважыў Лёша. Калі завал крыху зрушыўся, ён схапіў дзяўчыну за руку і выдраў яе вонкі. Яна ўжо не дыхала. Яе вынеслі на вуліцу і пачалі прыводзіць да сябе проста на зямлі.
— Прышла ў сябе, але не змагла ўтрымацца на нагах. Лёша перадаў мяне Юру… Не ведаю чаму, але я доўгі час была ўпэўненая, што мяне выратаваў менавіта Юра, — распавядае Лена. — Ён быў такі худзенькі, прыкладна як я. Мы стаялі ўдваіх — мокрыя, згубленыя, без сіл. Накрапваў дождж. Паўз нас праносілі людзей, укладвалі проста на паляне, гучалі сірэны «хуткай» і міліцыі…
«Нахлусіў ёй, што ў мяне ёсць дзяўчына, і з’ехаў у Бабруйск»
Хлопцы не ведалі, што рабіць са ўратаванаю Ленай. Гарадскія таксафоны працавалі з перабоямі праз перагрузку ліній, а выклікаць таксі, каб адправіць дзяўчыну дадому ў Уручча, у той вечар было нерэальна.
— Мы адвезлі Лену ў акадэмію, напаілі чаем, яна пераапранулася. У мяне ва Уруччы жылі сваякі, я нядрэнна ведаў мікрараён, таму выклікаўся правесці яе, — узгадвае Юра. — З аўтамата ў метро паспрабавалі набраць яе бацькам, каб сказаць, што з ёй усё ў парадку. На гадзінніку было ўжо каля адзінаццаці вечара. У цісканіне Лена згубіла тэлефонную картку, але я ведаў курсантскую хітрасць: каб патэлефанаваць бясплатна, трэба было рытмічна настукваць лічбы на рычагу скіду. Так я і запомніў яе хатні нумар. Калі дабраліся да месца, бацькі ўжо ведалі пра кашмар на Нямізе і паспелі абзваніць усе гарадскія бальніцы.
Не абышлося і без кур’ёзу. Да ночы моцна пахаладала, і аднакурснік Лёша аддаў таварышу свой світар. Па дарозе Юра накінуў яго на плечы дрыжачай дзяўчыне.
— І вось мы стаім у дзвярах, бацькі плачуць, абдымаюць дачку, а ў мяне ў галаве адна думка: «Аддайце світар, а то Лёша мяне потым кантужыць». Таму я хутка зняў яго з Лены і рэтыраваўся, — смяецца Юрый.
Першы час пасля перажытага кашмару дзяўчыну накрыла цяжкая апатыя. Думкі пра здарылася выціскалі ўсё астатняе, заміналі вярнуцца да ранейшага бестурботнага жыцця. Па сутнасці, так праляцела ўсё лета. Пераключыцца атрымалася толькі ў верасні, калі пачалося навучанне.
Пра курсантаў, што ўратавалі ёй жыццё, школьніца амаль нічога не ведала, апроч імёнаў і месца навучання.
— Бацькі напісалі ў акадэмію падзячны ліст. Хлопцаў знайшлі, і вось тады я пачала прыходзіць да іх у інтэрнат на святы, прыносіла тарцікі, — распавядае Лена.
Неяк сям’я запрасіла Лёшу і Юру ў госці, каб па-людску падзякаваць за ратаванне дачкі.
— Прыходзім, а там стол накрыты як на вяселле! І тут мы — вечна галодныя курсанты, — з усмешкай узгадвае Юра. — Карацей, паелі мы тады вельмі добра…
Праз некаторы час сяброўскія сустрэчы перараслі ў нешта большае.
— Калі Юра вучыўся на старэйшых курсах, а я заканчвала гімназію, мы ўпершыню сустрэліся адзін на адзін, — распавядае Алена. — Гулялі па маім раёне, трымаючыся за рукі, і я зразумела, што яму падабаюся. Гэта было ўзаемна…
Але пасля выпуску хлопец размеркаваўся ў родны Бабруйск. Прывязанасць да роднага дому ў той момант апынулася мацней за юнацкія пачуцці.
— Не ведаю, можа, смеласці тады не хапіла, а можа, бянтэжыла, што Лена яшчэ зусім юная. Карацей, я нахлусіў ёй, што ў мяне ў Бабруйску ёсць дзяўчына, і з’ехаў.
Пазней, бываючы ў Мінску, Юрый некалькі разоў спрабаваў набраць знаёмы нумар з аўтамата, але Лены ніколі не аказвалася дома. Іх сувязь абарвалася. З часам у кожнага з’явіліся сем’і, дзеці.
«Знайшла Юру дзякуючы шчасліваму выпадку»
Напярэдадні 25-й гадавіны трагедыі Алена ўпершыню за доўгія гады вырашыла схадзіць на сустрэчу выпускнікоў дзявятага класа. Да гэтага часу ў яе жыцці шмат што змянілася: яна развялася, выхоўвала двух дзяцей. Па нейкім неверагодным супадзенні яе старэйшага сына завуць Юра. Адказваючы на пытанне пра гэта, толькі ўсміхаецца: маўляў, калі падбірала імя першынцу, яно «проста само прыйшло і асацыяваўся з мужнасцю».
— Нас сабралася ўсяго 10 чалавек з 30. Мы гулялі, кожны распавядаў пра сваё жыццё. Я гаварыла апошняй, — узгадвае Лена. — Успомніла Нямігу і тое, як гэты дзень перавярнуў мой лёс: я ж збіралася на фізмат, а ў выніку пайшла ў сацыяльную сферу і менеджмент. Расказала аднакласнікам, што даўно страціла сувязь з Юрам і Лёшам, а так хацелася б даведацца, як яны. І тут адзін з іх прапаноўвае: «Калі хочаш, дапамагу знайсці». Я разгубілася: «У мяне ж толькі адна старая фатаграфія і іхнія імёны — больш нічога».
Тым не менш да канца лютага ў Лены на руках быў тэлефон Юры. Яна прызнаецца, што проста хацела даведацца, як у яго справы.
— Я сядзеў у кавярні і нават не збіраўся адказваць, убачыўшы незнаёмы нумар. Але чамусьці зняў трубку, — усміхаецца Юрый. — Вакол было шумна, разчуў толькі: тэлефануе нейкая Лена. Нармальна пагаварыць удалося толькі з трэцяй спробы. Калі зразумеў, якая гэта Лена, вельмі здзівіўся. Мы прагаварылі з ёй пра ўсё на свеце.
— Ты мне ўвогуле спачатку сказаў: «Я ніякіх Лен з Мінска не ведаю!» — смеючыся, удакладняе гераіня.
Толькі калі яна згадала Нямігу і назвала імёны іншых курсантаў, у галаве ў Юры склалася мазаіка.
Юрый, як і Алена, да таго моманту быў вольны. Яны пачалі званіць адзін аднаму амаль штодня і не заўважылі, як сталі вельмі блізкімі людзьмі.
— І закруцілася-заверцелася, — кажа Юра. — Спачатку я паклікаў яе да сябе ў Бабруйск, потым — яна мяне ў Мінск. Пачалі разам падарожнічаць.
— Найбольш дзівоснае, што літаральна за год да гэтага званка мы з дзецьмі прыязджалі ў Бабруйск як турысты! — здзіўляецца Лена. — Гулялі па вуліцах, абышлі ўсе наваколлі, сфатаграфаваліся з усімі знакамітымі бабрамі, сядзелі ў мясцовых кавярнях… І я нават падумаць не магла, што ён тут жыве! Чамусьці ў маёй памяці адклалася, што ён з’ехаў у Баранавічы, а не ў Бабруйск. Я і ўявіць не магла, што неўзабаве вярнуся ў гэты горад.
У кастрычніку споўніцца роўна два гады з таго часу, як яны пажаніліся.
— Мы сотні разоў пракручвалі ў галаве нашу гісторыю, і кожны раз яна здаецца неверагоднай, — прызнаюцца героі. — Напэўна, у той страшны майскі дзень на Нямізе хтосьці зверху вырашыў, што мы проста абавязаныя выжыць. Каб праз чвэрць стагоддзя сустрэцца зноў і стаць па-сапраўднаму шчаслівымі.