І вось тут пачынаецца самае цікавае
- 31.05.2026, 10:41
Сярэдні заробак — хітрая штука.
Беларусам зноў паказалі, дзе ў краіне сапраўдная «стабільнасць»: не ў цэху, не ў школе і не ў бальніцы, а ў дзяржаўным кіраванні. У Мінску сярэдні заробак чыноўнікаў амаль дацягнуўся да 5 тысяч рублёў, а асобныя ўпраўленцы могуць атрымліваць і ўдвая больш. Служэнне народу, як высвятляецца, нядрэнна аплачваецца самім народам, піша выданне «Беларусы і рынак».
Чыноўнік ужо не бедны служачы з папкай
У Беларусі зноў выраслі заробкі ў дзяржаўным кіраванні. І гэта той выпадак, калі сухая статыстыка гучыць амаль як рэкламны буклет Акадэміі кіравання: паступайце, вучыцеся, вытрымайце іерархію — і праз некалькі гадоў будзеце глядзець на сярэдні заробак па рэгіёне са спачуваннем. Ці ўвогуле не будзеце глядзець на тых, каму і па ролі, і па стаўленні адведзена толькі пакорліва працаваць.
Важна не падманвацца словам «сярэдняя». Гэта не значыць, што кожны спецыяліст райвыканкама або міністэрства атрымлівае амаль 5 тысяч рублёў.
Сярэдні заробак — хітрая штука: зверху яго цягнуць кіраўнікі, начальнікі ўпраўленняў, дэпартаментаў і іншыя чыноўнікі, якія саромеюцца называць сваю зарплату, запускаючы абедзве рукі ў агульны кацёл, куды збіраюцца грошы ўсяго народу. Проста людзі так узяць не могуць.
Сама карціна ўжо паказальная. Дзяржаўнае кіраванне перастала быць сферай «сціплай дзяржаўнай службы». Калі такія часы наогул былі, то цяпер яны недзе побач з легендамі пра танныя камунальныя паслугі і сумленную чаргу без званка зверху.
Цікавы прыклад на 9356 рублёў
Прыклад з вакансіяй начальніка ўпраўлення ў Нацыянальным банку, дзе зарплата 9356 рублёў, дае разуменне, што вышэйшыя чыноўнікі ў сістэме відавочна не бедуюць. Начальнік упраўлення — гэта не старшыня Нацбанка, не яго намеснік і не фігура з тэлевізара, якую паказваюць пад сцягамі і гербамі. Гэта кіраўнічая пасада ўнутры сістэмы.
Для параўнання: сярэдні налічаны заробак у Мінску ў красавіку склаў 3889,4 рубля. То-бок такая вакансія можа быць прыкладна ў 2,4 раза вышэй за сярэдні заробак па сталіцы.
І вось тут пачынаецца самае цікавае. Калі ўлада гаворыць пра сціпласць, служэнне, адказнасць і «народнасць» дзяржапарата, статыстыка ветліва кладзе на стол калькулятар. Бо служэнне служэннем, а 10 тысяч рублёў на месяц самі сабой не налічацца.
У рэгіёнах разрыў яшчэ больш прыкметны
Мінск лідзіруе па абсалютнай суме: амаль 5 тысяч рублёў у дзяржаўным кіраванні. Але калі глядзець не толькі на суму, а на разрыў са звычайнымі заробкамі па тэрыторыі, карціна становіцца яшчэ больш выразнай.
У Брэсцкай вобласці сярэдні заробак у дзяржаўным кіраванні — 3761 рубель. Сярэдні налічаны заробак па вобласці — каля 2610 рублёў. Розніца — прыблізна ў 1,44 раза.
У Гродзенскай вобласці дзяржаўнае кіраванне дае каля 3755 рублёў пры сярэднім па рэгіёне каля 2650 рублёў. Гэта прыкладна ў 1,42 раза вышэй.
У Віцебскай вобласці — 3727 рублёў супраць прыкладна 2519 рублёў па рэгіёне. Амаль у 1,48 раза вышэй.
У Магілёўскай вобласці — 3701 рубель супраць прыкладна 2472 рублёў. Разрыў амаль у паўтара раза.
У Гомельскай вобласці — 3688 рублёў супраць прыкладна 2600 рублёў. Таксама больш чым на 40%.
То-бок у рэгіёнах чыноўніцкі заробак выглядае асабліва вагома. Для Мінска 4948 рублёў — гэта добры даход, але сталіца ўсё ж жыве ў сваёй асобнай эканамічнай рэальнасці. А вось для раёнаў і вобласцяў зарплата ў дзяржаўным кіраванні становіцца ўжо не проста «стабільнай працай», а прамым трапляннем у верхнюю частку мясцовай зарплатнай піраміды.
Рост хутчэй за інфляцыю
Паводле дадзеных за красавік, рэальныя заробкі работнікаў дзяржаўнага кіравання — то-бок ужо з улікам інфляцыі — выраслі ў гадавым выражэнні ва ўсіх рэгіёнах:
у Мінску: +17,7%;
Гродзенская вобласць: +15,7%;
Віцебская — +15,2%;
Гомельская — +14,4%;
Мінская і Магілёўская вобласці — +13,9%;
У Брэсцкай вобласці рост быў самым сціплым — плюс 12,1%.
Калі глядзець не на рэальныя заробкі, а проста на колькасць рублёў у налічваннях, то ў Мінску рост склаў каля 24,1%. Амаль чвэрць за год. Дзесьці ў гэты момант настаўнік, медсястра або рабочы з завода можа нервова ўсміхнуцца і ўспомніць, што таксама, увогуле, працуе на краіну.
Што гэта кажа пра сістэму
Сама па сабе высокая зарплата чыноўніка — не злачынства. Добрае кіраванне сапраўды павінна нармальна аплачвацца. Дзяржаве патрэбныя кампетэнтныя людзі, якія ўмеюць працаваць з дакументамі, бюджэтамі, праектамі, нарматыўнымі актамі і наступствамі ўласных рашэнняў. У ідэальным свеце за якасць кіравання плацяць, бо дрэннае кіраванне абыходзіцца грамадству даражэй.
Але Беларусь, як звычайна, жыве не ў ідэальным свеце, а ў свеце, дзе грамадзяніну часта тлумачаць, што трэба пацярпець, зразумець, пачакаць, увайсці ў становішча і не задаваць лішніх пытанняў. І на гэтым фоне хуткі рост заробкаў у дзяржаўным кіраванні выглядае ўжо не проста як эканамічная статыстыка, а як палітычны сігнал.
Сістэма плаціць тым, хто яе абслугоўвае. Не абавязкова раскошна ўсім запар, але прыкметна вышэй за сярэдні ўзровень па тэрыторыях. Гэта спосаб утрымліваць апарат, зніжаць кадравую ўцечку, падтрымліваць лаяльнасць і паказваць маладым: хочаце стабільнасці — ідзіце не ў бізнес, не ў незалежныя прафесіі, не туды, дзе трэба рызыкаваць, а ў вертыкаль.
Акадэмія кіравання як прагматычны выбар
Фраза пра тое, што моладзі варта выбіраць Акадэмію кіравання, гучыць як жарт, але жарт непрыемна рацыянальны. Калі падлетак або яго бацькі глядзяць на рынак працы прагматычна, то дзяржаўнае кіраванне сапраўды выглядае прывабна: стабільная занятасць, зразумелая кар’ерная лесвіца, сацыяльны статус, доступ да інфармацыі, сувязі і заробак вышэйшы за сярэдні па рэгіёне.
Дык што, калі ваша дзіця выбірае прафесію, цынічны рынак ужо даў падказку. Хочаш стабільнасці і заробак вышэйшы за сярэдні па рэгіёне — вучыся кіраваць. Хочаш проста працаваць — ну, тут дзяржава традыцыйна жадае вам цярпення, аптымізму і веры ў чарговую справаздачу пра рост даходаў.
Хоць з экранаў тэлевізара і трыбун мясцовай улады гучаць заклікі, каб бацькі накіроўвалі выпускнікоў вучыцца на рабочыя спецыяльнасці. Гэта ж зразумела — кіраўнічыя пасады — гэта ласы кавалак для дзяцей чыноўнікаў і «сілавікоў». І канкурэнцыя там нямалая.
Падзел людзей на касты ўжо адбыўся. Дзяржава, а апарат чыноўнікаў — і збіральнік падаткаў, і распарадчык, і працадаўца. Прычым гэты «працадаўца» сваіх не крыўдзіць і плаціць лепш за мясцовую эканоміку. Пасля гэтага дзівіцца ўстойлівасці бюракратыі неяк наіўна. Грошы, статус і страх страціць месца працуюць лепш за многія лозунгі.
Сярэдні заробак не паказвае ўсёй праўды
Ёсць яшчэ адзін важны момант. Усе гэтыя сумы — налічаныя заробкі. То-бок не абавязкова тое, што чалавек атрымлівае «чыстымі» на рукі пасля ўтрыманняў. Акрамя таго, сярэдні заробак не паказвае размеркаванне ўнутры сістэмы.
Адны могуць атрымліваць значна менш, іншыя — прыкметна больш. Без медыяны і разбіўкі па пасадах мы бачым толькі агульную тэмпературу па адміністрацыйнай бальніцы.
Але нават такая агульная тэмпература шмат пра што кажа. Дзяржаўнае кіраванне ў Беларусі — гэта ўжо не проста сфера ўлады. Гэта асобны рынак працы з заробкавай прэміяй. Прычым прэміяй не за вытворчасць тавараў, не за экспарт, а за кіраванне, кантроль, прыдумванне новых пакаранняў і штрафаў.
Пытанне не ў тым, ці павінны кіраўнікі атрымліваць дастойна. Павінны. Пытанне ў іншым: чаму ў краіне, дзе людзям пастаянна распавядаюць пра дысцыпліну, эканомію і неабходнасць «працаваць больш эфектыўна», менавіта кіраўнічы апарат так упэўнена адрываецца ад сярэдняга заробку па рэгіёнах?
Адказ непрыемны, але просты. У аўтарытарнай сістэме апарат — гэта не проста работнікі. Гэта нясучая канструкцыя. А нясучыя канструкцыі стараюцца не пакідаць без змазкі.