Пашынян развітваецца з Расіяй
- 4.05.2026, 9:35
Еўрапейскія лідары з'язджаюцца на два беспрэцэдэнтныя саміты ў Арменію.
Сімвалізм гэтай падзеі для краіны з насельніцтвам менш як тры мільёны чалавек цяжка пераацаніць: Арменія з'яўляецца членам Еўразійскага эканамічнага саюза, створанага прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным, а на армянскай тэрыторыі размешчана расійская вайсковая база, паведамляе BBC.
У панядзелак больш за 30 еўрапейскіх лідараў і прэм'ер-міністр Канады возьмуць удзел у саміце Еўрапейскай палітычнай супольнасці (ЕПС), які адбудзецца ў Ерэване.
У аўторак пройдзе першы ў гісторыі двухбаковы саміт ЕС—Арменія, у якім прымуць удзел старшыня Еўрапейскай камісіі Урсула фон дэр Ляен і старшыня Еўрапейскага савета Антоніу Кошта.
Арменія ў значнай ступені залежыць ад Расіі ў плане энергарэсурсаў. Яна набывае расійскі газ па ільготных цэнах — пра гэта Пуцін спецыяльна ўзгадаў падчас візіту прэм'ер-міністра Нікола Пашыняна у Маскву 1 красавіка.
Ён адзначыў, што Расія прадае газ Арменіі па цане 177,5 долара за 1000 кубаметраў, тады як у Еўропе ён каштуе 600 долараў.
«Розніца вялікая, яна істотная», — сказаў расійскі прэзідэнт.
Як краіна, так моцна ўбудаваная ў арбіту Расіі, апынулася краінай, што прымае большасць еўрапейскіх лідараў?
Пераломным момантам стала вайна 2023 года паміж Арменіяй і суседнім Азербайджанам.
Тады Азербайджан распачаў маланкавую ваенную аперацыю з мэтай завяршыць захоп Нагорнага Карабаху, выгнаўшы адтуль больш за 100 000 этнічных армян. Расія, якая мела там міратворцаў, засталася ўбаку.
Раней уварванні Азербайджана на тэрыторыю Арменіі таксама заставаліся без адказу з боку Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бяспецы (АДКБ), якую ўзначальвае Расія.
«Мы зразумелі, што існая архітэктура бяспекі не працуе», — заявіў BBC Саргіс Ханданян, старшыня камітэта па міжнародных адносінах Нацыянальнага сходу Арменіі.
Годам раней ЕС выступіў пасярэднікам у заключэнні пагаднення аб прызнанні межаў, у межах якога ён разгарнуў грамадзянскую місію назірання.
«Фізічная прысутнасць Еўрапейскага саюза змяніла ўспрыманне нашых грамадзян», — сказаў Ханданян. «Мы зразумелі, што ў насельніцтва ёсць запыт на больш цесныя адносіны з ЕС», — дадаў ён.
У сакавіку 2025 года парламент Арменіі прыняў закон аб пачатку працэсу ўступлення ў ЕС.
Мірны працэс паміж Арменіяй і Азербайджанам таксама паскорыўся.
У жніўні лідары дзвюх краін падпісалі ў Белым доме гістарычнае пагадненне, накіраванае на спыненне шматгадовага канфлікту.
Там жа яны абвясцілі пра запуск «Маршруту Трампа» для міжнароднага міру і дабрабыту — буйнога транспартнага калідора, які пройдзе ўздоўж мяжы Арменіі з Іранам і злучыць рэгіён з еўрапейскімі рынкамі.
Аднак мірны працэс паміж дзвюма суседнімі краінамі па-ранейшаму застаецца нестабільным, а збліжэнне Еўропы з Арменіяй абярнулася для яе дыпламатычнымі выдаткамі.
На мінулым тыдні парламент Азербайджана прагаласаваў за прыпыненне адносін з Еўрапарламентам у сувязі з рэзалюцыяй дэпутатаў Еўрапарламента, якая заклікае забяспечыць права на вяртанне армян Нагорнага Карабаху, што ўцяклі ў 2023 годзе, а таксама вызваліць армянскіх зняволеных, якіх утрымлівае Баку.
Тым часам Масква з несхаванай раздражнёнасцю назірае за ўсё больш цёплымі адносінамі Арменіі з ЕС.
Падчас сустрэчы ў Крэмлі Пуцін усміхнуўся, калі Пашынян хваліўся свабодамі ў сваёй краіне.
«Сацыяльныя сеткі ў Арменіі на 100 % свабодныя, без якіх-небудзь абмежаванняў», — сказаў ён расійскаму лідару. У Расіі ўсе буйныя заходнія платформы заблакаваныя.
Аднак Пуцін нагадаў Пашыняну, што яго імкненне ўступіць у ЕС несумяшчальнае з членствам у Еўразійскім эканамічным саюзе.
«Немагчыма адначасова ўваходзіць у мытны саюз з Еўрапейскім саюзам і Еўразійскім эканамічным саюзам», — сказаў расійскі прэзідэнт, дадаўшы, што гэта «проста немагчыма па вызначэнні».
Усяго за некалькі дзён да саміту ЕПС Расія ўвяла забарону на імпарт армянскай мінеральнай вады.
«Гэта тыповы прыклад таго, як дзейнічаюць гібрыдныя пагрозы», — кажа Артур Папян з арганізацыі CyberHUB-AM, якая займаецца маніторынгам інфармацыйнай прасторы Арменіі.
Ён адзначыў, што за праеўрапейскімі заявамі высокапастаўленых чыноўнікаў або візітамі ў Брусель часта ішлі рашэнні аб затрыманні армянскіх грузавікоў на грузіна-расійскай мяжы, а таксама пагрозы з боку хакераў аб атаках на ўрадавыя сайты.
Мінулым месяцам ЕС ухваліў новую грамадзянскую місію ў Арменіі на бліжэйшыя два гады, прызначаную супрацьдзейнічаць расійскай дэзінфармацыі, кібератакам і незаконным фінансавым плыням, у прыватнасці напярэдадні парламенцкіх выбараў у Арменіі, якія адбудуцца ў чэрвені.
Яна створаная па ўзоры аналагічнай місіі ЕС у Малдове, што з'явілася напярэдадні выбараў 2025 года, у выніку якіх праеўрапейскія сілы ў Кішынёве захавалі ўладу.
«Я вывучыў гэтыя выпадкі, асабліва выпадкі ў Малдове і Румыніі, а таксама ва Украіне, — сказаў Папян. — Я бачу, што тут прасочваюцца агульныя тактыкі і тэхналагічныя працэсы».
У студзені яго каманда зафіксавала масіраваную атаку на WhatsApp, у выніку якой, паводле ацэнак, былі ўзламаныя некалькі сотняў тысяч уліковых запісаў. Паводле яго слоў, гэты мэсанджар шырока выкарыстоўваецца міністрамі і дзяржаўнымі чыноўнікамі.
У межах асобнай аперацыі хакеры стварылі падроблены ўліковы запіс у дадатку Signal, выдаўшы сябе за пасла ЕС у Арменіі Васіліса Марагоса, і запрасілі кіраўнікоў НДА на фальшывую канферэнцыю, прысвечаную адносінам паміж Арменіяй і ЕС.
Спасылка для рэгістрацыі выглядала праўдападобна. Нават дасведчаныя супрацоўнікі арганізацый грамадзянскай супольнасці трапілі на гэтую вуду. Калі ўдалося адсачыць крыніцу атакі, IP-адрасы ўказалі на расійскі горад Зяленаград, размешчаны на паўночны захад ад Масквы.
Напярэдадні самітаў у Ерэване Папян паведаміў, што толькі за адну раніцу ён налічыў шэсць або сем усплёскаў актыўнасці ў Telegram, якія прасоўвалі адну і тую ж ідэю: што гэтыя мерапрыемствы азначаюць для Арменіі кропку незвароту і што Расія пакарае краіну за іх правядзенне.
«Дэмакратычныя інстытуты Арменіі функцыянуюць і дамагліся рэальнага прагрэсу, але на іх аказваецца ціск», — заявіў генеральны сакратар Савета Еўропы Ален Берсэ, які бярэ ўдзел у самітах.
Яго галоўнымі занепакоенасцямі напярэдадні чэрвеньскіх выбараў у Арменіі былі замежнае ўмяшанне, дэзінфармацыя і палітычная палярызацыя ў інтэрнэце.
Паводле яго слоў, у Арменіі ёсць пэўныя прававыя інструменты для супрацьдзеяння гэтым пагрозам, але, як і ў многіх іншых краінах, «яны пакуль не цалкам адпавядаюць маштабу і складанасці пагрозы».
У той час як еўрапейскія лідары накіроўваюцца ў Ерэван з абяцаннямі стварэння грамадзянскіх місій і лібералізацыі візавага рэжыму ў бліжэйшыя два гады, ніякіх канкрэтных тэрмінаў уступлення ў ЕС, абавязацельстваў у сферы абароны або планаў па замяшчэнні расійскага газу пакуль не вызначаныя.
Без такіх цвёрдых абавязацельстваў «балансаванне» Арменіі паміж Расіяй і Захадам далёкае ад завяршэння.