Экс-пасол Арменіі ў Расіі: Лукашэнку і Пуціну пара да гэтага прывыкнуць
- 6.05.2026, 17:42
Ерэван ідзе ў Еўропу.
Спікер парламента Арменіі Ален Сіманян заявіў, што Ерэван не дазволіць ператварыць краіну ў «губерню» і не будзе кіравацца так, як Беларусь. У Мінску на гэтыя словы адрэагавалі нервовай тырадай МЗС, што толькі падкрэсліла балючасць параўнання рэжыму Лукашэнкі з васалам Крамля.
Чаму словы Алена Сіманяна так балюча ўдарылі па рэжыму Лукашэнкі?
Сайт Charter97.org папрасіў пракаментаваць тое, што адбываецца, аднаго з лідараў дэмакратычнага руху ў Арменіі ў 1990-х гадах, былога дэпутата Вярхоўнага Савета рэспублікі і экс-пасла Арменіі ў Расіі Стэпана Грыгар’яна:
— Па-першае, я хацеў бы разглядаць дзве заявы Міністэрства замежных спраў Беларусі ў адным кантэксце. Гэтыя словы Ален Сіманян сказаў прыкладна за два-тры дні да саміту. Вы ведаеце, 4 мая ў Ерэване прайшоў саміт Еўрапейскага палітычнага супольніцтва, а 5 мая — саміт Еўрапейскі саюз — Арменія.
— Ален Сіманян зрабіў гэтую заяву яшчэ да саміту ў сувязі з тым, што Расія пачала ўводзіць супраць Арменіі вельмі жорсткія гандлёвыя абмежаванні. Не буду цяпер паглыбляцца, гэта асобная тэма, але гэта была моцная спроба пакараць Арменію.
Напрыклад, у нас ёсць Jermuk Group — кампанія, якая пастаўляе ў Расію мінеральную ваду Jermuk. Было адклікана больш за паўтара мільёна бутэлек. Гэта сур’ёзная санкцыя. Ёсць і іншыя абмежаванні, звязаныя, у прыватнасці, з кампаніяй Wildberries. І Ален Сіманян адрэагаваў абсалютна адэкватна.
Ён выразна сказаў, што Арменія не стане губерняй. Мы зробім усё, каб гэтага не адбылося. Чаму Расія так дзейнічае? Яна фактычна кажа: не прымайце саміт Еўрапейскага саюза ў Ерэване. Калі прымаеце — мы вас будзем караць.
І другая частка яго выказвання была пра тое, што мы не дазволім рабіць з Арменіяй тое самае, што Расія робіць з Беларуссю.
Чаму я аб’ядноўваю гэта з тым, што адбылося на саміце? Таму што ўрад Арменіі афіцыйна запрасіў туды Святлану Ціханоўскую. Гэта паказвае пазіцыю Арменіі адносна дэмакратыі і аўтакратаў, якія пераследуюць дэмакратаў.
На абодва гэтыя падзеі — заяву Алена Сіманяна і ўдзел Ціханоўскай у саміце — вельмі балюча адрэагаваў беларускі МЗС. Выклікалі часовага паверанага ў справах Арменіі ў Мінску і, груба кажучы, адчыталі, уручылі ноту пратэсту. А пазней пасля гэтага адбылася другая рэакцыя — ужо наконт слоў Алена Сіманяна. Там было сказана, што гэта «некарэктнае выказванне», што «Беларусь незалежная», што яна нібыта «сама вядзе стратэгічнае партнёрства з Расіяй».
Але такія казкі можна расказваць каму заўгодна, толькі не нам. Усе ведаюць, што Лукашэнка знаходзіцца пад вонкавым кіраваннем з боку Крамля. Гэта не такі ўжо вялікі сакрэт.
Важнае іншае: беларускі МЗС вельмі балюча адрэагаваў на абедзве падзеі. Але яны заслугоўваюць гэтай крытыкі. І, вядома, я вітаю тое, што ўрад Арменіі знайшоў у сабе сілы і прынцыповасць заняць такую пазіцыю.
— У Ерэване сабраліся лідары Еўропы і прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі — у краіне, якую Масква доўга лічыла сваім саюзнікам. Ці стаў гэты саміт асабістым ляпасам Пуціну і ці азначае ён, што Арменія ўжо незваротна сыходзіць з расійскай арбіты? Як цяпер могуць развівацца адносіны Ерэвана і Масквы?
— Дзякуй за пытанне. У ім ёсць вельмі важная частка — незваротнасць руху Арменіі ў бок еўраінтэграцыі.
Гэта пытанне ёсць у ўсіх нас. Мы падтрымліваем палітыку нашага ўрада ў бок еўраінтэграцыі, але многія прыхільнікі гэтага курсу кажуць: замарозіць удзел у Дагаворы аб калектыўнай бяспецы недастаткова, трэба выходзіць з АДКБ. Бо калі ты не выходзіш з АДКБ, тэарэтычна можаш пабегчы назад. Але я сцвярджаю: пасля таго, як урад Арменіі правёў саміт Еўрапейскага палітычнага супольніцтва, пасля таго, як прэзідэнт Зяленскі прыехаў у Арменію, назад крокаў рабіць ужо немагчыма. Гэтыя падзеі робяць працэс руху ў бок еўраінтэграцыі незваротным.
Рэакцыя Расіі ўжо вельмі жорсткая. Калі паглядзець апошнія два-тры дні, амаль усе матэрыялы прысвечаныя крытыцы ўрада Арменіі і асабіста Нікола Пашыняна.
Два дні таму Дмітрый Мядзведзеў, былы прэзідэнт Расіі, фактычна асабіста абражаў Пашыняна і Зяленскага ў сацсетках. Гэта паказвае, наколькі балюча ў Расіі ўсё ўспрынялі.
Але я хачу сказаць іншае: ім пара прывыкаць. Арменія больш не саюзніца Расіі. Расія ў 2020-м і 2023-м гадах здрадзіла Арменіі, не абараніла яе.
Не абаранілі — значыць, вы не саюзнікі. І цяпер не трэба крыўдзіцца і казаць: як гэта Арменія, саюзніца, робіць такія крокі? Мы даўно не саюзнікі — з 2020 года. Расія сама прыняла гэтае рашэнне і дэ-факта разарвала саюзніцкія адносіны з Арменіяй. Таму хай прывыкаюць да такіх крокаў армянскага ўрада.
— Што цяпер будзе з АДКБ і ЕАЭС? Ці могуць Пуцін і Лукашэнка ў выніку застацца там фактычна ўдваіх?
— Я б падзяліў гэтыя дзве арганізацыі. І ў АДКБ, і ў Еўразійскім эканамічным саюзе дамінуе Расія. Але АДКБ адносіцца да ваенна-стратэгічнай бяспекі.
Тут Арменія замарозіла свой удзел і не збіраецца вяртацца. Хаця правільней было б выйсці з гэтай арганізацыі. Такое рашэнне можа прывесці да ланцуговай рэакцыі. Я ўпэўнены, што пасля гэтага краіны Цэнтральнай Азіі, якія ўваходзяць у АДКБ, таксама перагледзяць свой удзел. І тады вы правільна меркуеце: Расія можа застацца там толькі з Беларуссю.
Але сітуацыя ў Еўразійскім эканамічным саюзе крыху іншая. Так, Арменія кажа: калі Расія будзе ўводзіць гандлёвыя санкцыі, мы выйдзем. Але на дадзены момант Арменія не гатовая да хуткага выхаду, бо доля гандлю з Расіяй вельмі вялікая — амаль 40%.
Значная частка нашага бізнесу завязаная на расійскі рынак. Таму я не бачу перспектывы, што армянскі ўрад хутка пачне выхад з ЕАЭС.
Але магчыма іншае: Расія сама пачне ўводзіць санкцыі супраць Арменіі, не пускаць армянскія тавары на свой рынак — і яна ўжо пачала гэта рабіць. Тады Арменія будзе вымушаная выйсці. Але залежнасць тут пакуль моцная.
Прыведу адну важную лічбу. Арменія пачала дыверсіфікаваць і вайсковае, і энергетычнае супрацоўніцтва. Доля Расіі ў армянскім вайсковым супрацоўніцтве ўпала з 90% да 10%. То бок у гэтай сферы мы ўжо не залежым ад Расіі.
У энергетыцы таксама шмат што змянілася. Сонечная энергія цяпер дае каля 20%. Дамінаванне расійскага газу паступова змяншаецца. Але ў гандлі расійскі ўплыў пакуль застаецца вельмі вялікім, і яго, вядома, трэба паступова змяншаць.