Дух Анкарыджа выпарыўся

• Пятро Алешчук
• 17.06.2026, 10:12

Што саміт G7 паказаў Украіне і Пуціну.

Саміт Вялікай сямёркі стаў важным індыкатарам таго, як змяняецца міжнародны кантэкст вайны Расіі супраць Украіны. Яго галоўнае значэнне заключаецца не толькі ў канкрэтных заявах лідараў, але перадусім у палітычным сігнале. Захад зноў дэманструе здольнасць дзейнічаць узгоднена ў пытанні Украіны. Пасля перыяду няпэўнасці, узаемных раздражненняў і спроб Масквы згуляць на рознагалоссі паміж ЗША і еўрапейскімі партнёрамі саміт паказаў, што лінія на ціск на Расію не знікла. Больш за тое, яна зноў становіцца цэнтральнай для заходняй палітыкі.

Асабліва важна, што пасля абвяшчэння Вашынгтонам рамкавых дамоўленасцей аб дээскалацыі вакол Ірана амерыканская адміністрацыя атрымала магчымасць вярнуць фокус на вайну Расіі супраць Украіны. У гэтым новым кантэксце прэзідэнт ЗША ўжо не дэманструе той варожасці да Украіны і еўрапейскіх саюзнікаў, якая раней выклікала сур'ёзную занепакоенасць. Наадварот, рыторыка Вашынгтона зноў стала бліжэй да агульнай пазіцыі Захаду. Расія павінна спыніць вайну, Пуцін мусіць ісці да пагаднення, а працяг баявых дзеянняў становіцца для Масквы ўсё больш затратным і палітычна бясперспектыўным.

Гэта не азначае, што ўсе супярэчнасці паміж ЗША, Еўропай і Украінай зніклі. Яны застаюцца. Вашынгтон імкнецца пакінуць за сабой ролю галоўнага пасярэдніка. Еўрапейцы хочуць больш прыкметнага ўдзелу ў будучай перамоўнай архітэктуры. Украіна настойвае, што мір не можа азначаць капітуляцыю або легалізацыю расійскай агрэсіі. Але прынцыпова важнае іншае. На саміце не прагучала падтрымкі расійскай логікі тэрытарыяльных саступак у абмен на спыненне вайны. Не было і прызнання таго, што Украіна нібыта не мае картаў і таму павінна прыняць любыя ўмовы Масквы. Наадварот, палітычны сэнс сустрэчы палягаў у прызнанні відавочнага факту. Расія не выйграе вайну, а Украіна захоўвае і паступова ўмацоўвае свае перамоўныя пазіцыі.

За час паўзы ў актыўным перамоўным працэсе сітуацыя сапраўды змянілася. Расія разлічвала выкарыстаць гэтую паўзу для нарошчвання ціску на фронце, знясілення ўкраінскай абароны, псіхалагічнага шантажу грамадзянскага насельніцтва і пераканання Захаду ў непазбежнасці ўкраінскіх саступак. Але гэты разлік не спрацаваў. Украіна здолела ўтрымаць фронт ад аператыўнага абвалу, працягнуць кампанію ўдараў па расійскай лагістыцы, ваенных аб'ектах і нафтаперапрацоўчай інфраструктуры, а таксама паказаць, што расійскае наступленне не ператвараецца ў стратэгічную перамогу.

Гэта мае велізарнае палітычнае значэнне. Расійская перамоўная пазіцыя заўсёды будавалася на адным тэзісе: рэаліі на зямлі нібыта непазбежна працуюць на карысць Масквы. Крэмль патрабаваў, каб Захад і Украіна прызналі гэтыя рэаліі, то бок прызналі права Расіі дыктаваць умовы сілай. Але цяпер сітуацыя выглядае інакш. Рэаліі на зямлі больш не пацвярджаюць расійскую ўпэўненасць у перамозе. Яны паказваюць зацяжны характар вайны, велізарную цану для Расіі, уразлівасць расійскай ваеннай і энергетычнай інфраструктуры, а галоўнае — няздольнасць Крамля дасягнуць сваіх максімалісцкіх мэтаў адным толькі ваенным шляхам.

Расія працягвае кампанію тэрору супраць украінскіх гарадоў, грамадзянскай інфраструктуры, энергетычных аб'ектаў і культурнай спадчыны. Але тэрор не з'яўляецца стратэгіяй перамогі. Ён можа прыносіць боль, разбурэнні і ахвяры, але не вырашае галоўнай праблемы Крамля. Украіна не капітулявае, украінская дзяржава функцыянуе, армія захоўвае баяздольнасць, а заходняя падтрымка не знікае. Менавіта гэта робіць расійскую пазіцыю ўсё менш пераканаўчай нават для тых, хто раней быў схільны ціснуць на Кіеў дзеля хуткага міру.

Таму галоўная выснова саміту Вялікай сямёркі ў тым, што адзіным рэалістычным фарматам спынення вайны застаецца неадкладнае спыненне агню без папярэдніх палітычных умоваў з боку Расіі. Не прызнанне акупацыі. Не адмова Украіны ад суверэнітэту. Не забарона на яе еўрапейскую або еўраатлантычную будучыню. Не легалізацыя расійскага ультыматуму. А менавіта спыненне агню як першы і неабходны крок, які спыніць забойствы, разбурэнні і далейшую эскалацыю.

Чым хутчэй гэта адбудзецца, тым менш будзе ахвяр. Але адказнасць за тое, што гэтага дагэтуль не адбылося, ляжыць не на Украіне. Украіна неаднаразова дэманстравала гатоўнасць да спынення агню і перамоў. Расія ж кожны раз ператварала перамовы ў інструмент зацягвання часу, ціску і палітычнай маніпуляцыі. Пуцін не хацеў міру тады, калі яму прапаноўвалі адносна выгадныя ўмовы. Ён разлічваў, што зможа дамагчыся большага: разграміць Украіну, навязаць капітуляцыю, прымусіць Захад стаміцца і пагадзіцца на расійскую версію ўрэгулявання.

Гэты шанец, падаецца, ўпушчаны. Калі Маскве яшчэ маглі прапаноўваць зняцце часткі санкцый, аднаўленне эканамічных кантактаў або асаблівы фармат адносін з Вашынгтонам, Крэмль аддаў перавагу працягваць вайну. Пуцін зрабіў стаўку на ваенную перамогу і не атрымаў яе. Цяпер ён сутыкаецца з новай рэальнасцю. Украіна не зламана, Еўропа не адступіла, ЗША вяртаюцца да ідэі ціску на Расію, а тэзіс аб непазбежнасці ўкраінскіх саступак больш не выглядае пераканаўчым нават у межах прагматычнай амерыканскай логікі.

Менавіта таму так званы дух Анкарыджа, на які так доўга спасылалася Масква, фактычна губляе практычнае значэнне. Расійская дыпламатыя спрабавала падаць яго як нейкую нефармальную дамоўленасць паміж ЗША і Расіяй, згодна з якой Вашынгтон мусіў бы ціснуць на Украіну і дамагацца ад яе саступак. Але калі Украіна ўтрымлівае фронт, узмацняе дальнабойныя магчымасці, наносіць балючыя ўдары па расійскай інфраструктуры, а Вялікая сямёрка гаворыць пра неабходнасць узмацнення ціску на Пуціна, то ранейшая схема перастае працаваць.

Для Трампа гэта таксама пытанне палітычнай рацыянальнасці. Ціснуць на Украіну ў сітуацыі, калі Расія не выйграе, азначала б браць на сябе адказнасць за нясправядлівы і нестабільны мір. Больш за тое, такі мір не стаў бы заканчэннем вайны. Ён быў бы перапынкам перад новай агрэсіяй. Расія атрымала б пацвярджэнне, што ваенная сіла і тэрор дазваляюць дамагацца палітычных вынікаў. А гэта стварыла б пагрозу не толькі для Украіны, але і для ўсёй еўрапейскай бяспекі.

Таму цяперашняя заходняя лінія выглядае значна больш рэалістычнай. Яе сэнс не ў тым, каб падштурхоўваць Украіну да капітуляцыі, а ў тым, каб прымусіць Расію прызнаць немагчымасць перамогі. Санкцыі, ціск на расійскую энергетыку, барацьба з ценявым флотам, узмацненне ўкраінскай супрацьпаветранай абароны, падтрымка ўкраінскай вытворчасці ўзбраенняў і дапамога ў абароне энергетычнай інфраструктуры становяцца элементамі адной стратэгіі. Гэта стратэгія павінна зрабіць працяг вайны для Крамля даражэйшым, чым спыненне агню.

Вядома, гэта не азначае, што Пуцін неадкладна пагодзіцца на мір. Найхутчэй Масква працягне звыклую гульню: будзе зацягваць перамовы, высоўваць невыканальныя ўмовы, спрабаваць раскалоць Захад, імітаваць гатоўнасць да дыялогу і адначасова працягваць удары па Украіне. Крэмль будзе пераконваць Трампа, што менавіта Украіна перашкаджае міру. Ён будзе апеляваць да рэалій на зямлі. Ён будзе патрабаваць прызнання акупацыі, нейтральнага статусу Украіны і абмежавання яе абараназдольнасці.

Але праблема Расіі ў тым, што яе ўласная формула пачынае працаваць супраць яе. Калі зыходзіць з рэалій на зямлі, як пастаянна патрабавала Масква, то гэтыя рэаліі ўжо не выглядаюць як расійская перамога. Яны выглядаюць як стратэгічны тупік для агрэсара. Расія нясе каласальныя страты, не здольная дамагчыся рашучага прарыву, сутыкаецца з ударамі па сваіх тылах і ўсё глыбей уцягваецца ў вайну, якая не прыносіць ёй жаданага палітычнага выніку.

Саміт Вялікай сямёркі паказаў менавіта гэта. Украіна больш не знаходзіцца ў становішчы боку, якому можна проста прад'явіць ультыматум. Яе пазіцыі не ідэальныя, але яны значна мацнейшыя, чым меркавала Масква. Калі Захад захавае адзінства, узмоцніць санкцыйны ціск і працягне ўзбройваць Украіну, то перамовы будуць адбывацца не па расійскім сцэнары капітуляцыі, а па логіцы прымушэння агрэсара да спынення вайны.

Таму галоўны вынік саміту для Украіны асцярожна пазітыўны. Захад зноў дэманструе адзінства. ЗША збліжаюцца з еўрапейскай пазіцыяй. Расія больш не выглядае бокам, які дыктуе ўмовы. Пуцін страціў магчымасць атрымаць максімальна выгадны для сябе мір, таму што занадта доўга спрабаваў атрымаць перамогу, якой не здолеў дасягнуць. Цяпер пытанне не ў тым, якія саступкі павінна зрабіць Украіна, а ў тым, якім чынам прымусіць Расію прызнаць межы сваёй сілы.

Менавіта гэта з'яўляецца самым важным палітычным сігналам саміту Вялікай сямёркі. Вайна можа завяршыцца толькі тады, калі Крэмль зразумее, што працяг агрэсіі не паляпшае, а пагаршае яго пазіцыі. Украіна і яе саюзнікі павінны зрабіць усё, каб гэтае разуменне стала для Масквы непазбежным.

Пятро Алешчук, доктар палітычных навук, прафесар КНУ імя Тараса Шаўчэнкі, спецыяльна для сайта Charter97.org