Гэта ўжо фінал

• Ігар Семіволос
• 17.06.2026, 13:25

Пагадненне замацавала вынік, але не ліквідавала супярэчнасці.

Нарэшце з'явіўся тэкст пагаднення — «Мемарандуму аб узаемаразуменні» паміж ЗША і Іранам.

Першае, што кідаецца ў вочы пры чытанні тэксту, — гэта не тое, што заяўлена, а калі і ў якой паслядоўнасці.

ЗША здымаюць марскую блакаду і выдаюць дазволы на экспарт іранскай нафты неадкладна пасля падпісання, то бок на працягу 30 дзён. Замарожаныя актывы будуць разблакаваныя па меры прасоўвання перамоваў. Вывад амерыканскіх войскаў з рэгіёна адбываецца толькі пасля заключэння канчатковага пагаднення.

Іран жа абавязваецца толькі «захоўваць статус-кво» адносна ядзернай праграмы — гэта значыць не рухацца далей, але і не адкаціцца назад. Ядзерны патэнцыял застаецца на месцы як козыр для заключных перамоваў.

Гэта класічная асіметрыя крокаў на пераходным этапе: Тэгеран атрымлівае эканамічныя льготы цяпер, а амерыканскія абавязанні па вывадзе войскаў — пазней. Іран выйшаў з перамоваў значна мацнейшым бокам, чым гэта выглядала публічна.

Найбольш рэзанансная лічба ў дакуменце — абавязанне ЗША разам з рэгіянальнымі партнёрамі забяспечыць фінансаванне аднаўлення і эканамічнага развіцця Ірана ў памеры не менш як 300 мільярдаў долараў.

Але не менш важная формула размеркавання: замарожаныя сродкі «будуць выкарыстоўвацца для любых плацяжоў канчатковым бенефіцыярам, вызначаным Цэнтральным банкам Ірана». Ніякага знешняга кантролю над размеркаваннем. Ніякага механізму праверкі таго, куды ідуць грошы.

Гэта азначае, што пытанне «хто з'яўляецца рэальным распарадчыкам рэсурсаў» — урад ці КВІР — вырашаецца не пагадненнем, а ўнутранай барацьбой у Тэгеране. І менавіта Цэнтральны банк, які знаходзіцца пад уплывам сілавых структур, становіцца першым фільтрам размеркавання. Улічваючы гістарычную заканамернасць — пасля кожнага буйнага знешняга шоку КВІР пашыраў сваю эканамічную прысутнасць, а не звужаў яе, — цяжка чакаць іншага выніку.

Такім чынам, пагадненне не вырашае пытання размеркавання, а абвастрае яго. 300 мільярдаў пры слабым арбітры ўнутры сістэмы і без знешняга кантролю — гэта не стабілізатар, а дэтанатар для фракцыйнай барацьбы, пра што я напішу асобна.

Іран «паўтарае, што ніколі не будзе вырабляць ядзерную зброю», але гэта дэкларацыя, а не механізм, які можна праверыць. Лёс узбагачанага матэрыялу і «ўсіх іншых ядзерных пытанняў» адкладзены да заключэння канчатковага пагаднення праз 60 дзён. Статус-кво захоўваецца.

Гэта азначае, што Іран уступае ў заключныя перамовы, валодаючы поўным ядзерным патэнцыялам. Калі пагадненне JCPOA 2015 года патрабавала ад Ірана дэмантажу цэнтрыфуг і вывазу ўзбагачанага ўрану, дык новае пагадненне пакуль не змяшчае нічога падобнага нават у якасці дэкларатыўнай мэты. Ядзернае пытанне застаецца адкрытым, і гэта самая моцная карта Тэгерана на наступныя 60 дзён.

У дакуменце ёсць адзін прынцыповы момант: Ізраіль у ім цалкам адсутнічае.

Ліван узгадваецца толькі як лінія спынення агню — без якіх-небудзь падрабязнасцей пра «Хезбалу», яе раззбраенне або будучы статус. Рэгіянальная сетка іранскага ўплыву, якую Тэль-Авіў лічыць экзістэнцыйнай пагрозай, застаецца па-за межамі дакумента. Гэта або свядома адкладзена да канчатковага пагаднення, або з'яўляецца самай вялікай патэнцыйнай кропкай зрыву ўсяго працэсу.

Вашынгтон і Тэгеран дамовіліся паміж сабой. Але Нетаньягу пад гэтым не падпісваўся. І менавіта гэта тлумачыць, чаму Тэгеран успрымае дакумент як перамогу, а Тэль-Авіў — як здраду, хоць ізраільскі прэм'ер і спрабуе падаць яго ізраільцянам як «перамогу». Яго апошняя прамова — гэта вяршыня палітычнай эквілібрыстыкі.

Пагадненне замацавала вынік, але не ліквідавала супярэчнасці. Наступныя 60 дзён пакажуць, ці з'яўляецца гэта пачаткам стабілізацыі — або толькі паўзай перад наступным раундам. Хаця я асабіста лічу, што гэта ўжо фінал. Часу на новую партыю ўжо няма.

Ігар Семіволос, «Фейсбук»