Кароткі курс гісторыі

• Віталь Портнікаў
• 2.06.2026, 13:43

Хто змагаецца за ўладу ў Расіі.

У 1917–1920 гадах Расійская імперыя і спадзяванні на расійскую дэмакратыю былі знішчаныя бальшавікамі. Улада перайшла да дыктатуры, якая абапіралася на тры ключавыя сілы — партыйны апарат, які кіраваў новай дзяржавай, органы бяспекі, якія праводзілі чырвоны тэрор, і армію, што перамагла ў Грамадзянскай вайне.

Між гэтымі трыма групамі амаль з першых дзён іх існавання пачалася пастаянная барацьба за ўплыў. Сталін, які ўзяў пад кантроль партыйны апарат, пасля смерці Леніна здолеў нейтралізаваць армію на чале з Троцкім і апарат тэрору, які спачатку ўзначальваў раптоўна памерлы Дзяржынскі, а потым расстраляны Ягода.

Аднак Сталін баяўся празмернага ўзмацнення партыйнай наменклатуры і зрабіў стаўку на саюз з чэкістамі. Новае пакаленне супрацоўнікаў спецслужбаў фактычна знішчыла значную частку партыйнага апарату таго часу, а таксама многіх камандзіраў ужо аслабленай арміі.

Другая сусветная вайна зноў вывела армію на першы план. Пасля вайны Сталін з дапамогай органаў бяспекі спрабаваў абмежаваць яе ўплыў і папулярнасць найбольш вядомых «маршалаў Перамогі». Але пасля яго смерці партыйны апарат, якім пачаў кіраваць Хрушчоў, у саюзе з вайскоўцамі на чале з маршалам Жукавым фактычна разграміў органы дзяржаўнай бяспекі і паставіў іх пад кантроль партыі. Праз пяць гадоў Хрушчоў пазбавіўся і ад Жукава, зноў адсунуўшы армію на другі план.

Настала эпоха дамінавання партыйнага апарату, што працягвалася да канца 1980-х гадоў, калі чэкісты ўзялі рэванш і стварылі ўмовы для забароны КПСС.

У новай Расіі яны не змаглі адразу прыйсці да ўлады і заняліся падрыхтоўкай да гэтага на фоне эканамічнага крызісу і пераразмеркавання маёмасці на карысць структур, звязаных са спецслужбамі. У 1993 годзе на авансцэну зноў выйшла армія, якая забяспечыла прэзідэнту Ельцыну перамогу над З'ездам народных дэпутатаў і стала галоўным інструментам першай чачэнскай вайны. Аднак хваля тэрору, што рушыла ўслед за гэтым канфліктам, дазволіла спецслужбам яшчэ больш умацаваць свае пазіцыі. Улада на кароткі час сканцэнтравалася ў руках Федэральнай службы аховы, а ў 2000 годзе канчаткова перайшла да ФСБ.

Сёння, калі сама Расія ўсё часцей становіцца аб'ектам атак, Федэральная служба аховы спрабуе ўзяць рэванш, а генералы ўсё больш маргіналізаванай арміі ўважліва назіраюць за тым, што адбываецца.

У будучыні барацьба за ўладу ў Расіі, верагодна, будзе разгортвацца паміж гэтымі трыма сіламі. І той, хто возьме верх, узначаліць не толькі дзяржаву, але і працяг канфліктаў на постсавецкай прасторы, бо паміж усімі гэтымі групамі існуе кансэнсус адносна неабходнасці аднаўлення расійскага ўплыву ў межах былога СССР.

Віталь Портнікаў, «Фэйсбук»