Экстраардынарная падзея

• Канстанцін Эгерт
• 21.06.2026, 22:02

ФСБ рыхтуецца да эпохі «пасля Пуціна».

Арышт Іллі Трабера, «аўтарытэтнага бізнесмена» са Санкт-Пецярбурга, нагадаў мне пра мяцеж Яўгена Прыгожына. Не толькі і не столькі, скажам далікатна, з-за падабенства жыццёвага шляху і сацыяльнага асяроддзя, у якім сфармаваліся Ілля Ільіч і нябожчык Яўген Віктаравіч.

І нават не ў тым справа, што абодва былі блізкія, хай і крыху па-рознаму, з Уладзімірам Пуціным. Падабенства ў тым, што і прыгажынскі мяцеж 24 чэрвеня 2023 года, і раптоўнае затрыманне Трабера нібыта прыўзнялі на некалькі гістарычных імгненняў заслону над сапраўдным станам спраў у глыбінях пуцінскага рэжыму.

Чым падобныя справа Трабера і мяцеж Прыгожына

Без малога тры гады таму, калі баевікі ПВК «Вагнер» без адзінага стрэлу захапілі больш як мільённы Растоў-на-Доне і заблакавалі штаб Паўднёвага ваеннага акругу, прычым паспеўшы пры гэтым зрабіць мноства сэлфі з захопленымі гараджанамі, стала ясна: сістэма, пабудаваная расійскім дыктатарам, не здольная рэагаваць на нештатныя сітуацыі і сур'ёзныя крызісы.

Яна аказваецца цалкам паралізаванай, таму што ўсе — ад паставога паліцэйскага да камандуючага акругай, ад стрэлачніка да губернатара — чакаюць указанняў зверху. Тое, што Прыгожын да апошняга моманту лічыўся выканаўцам волі Крамля, вядома, тады паставіла многіх у тупік. Што таксама лагічна — у Расіі нефармальныя «паняцці» і «доступ да цела» начальства важнейшыя за фармальны статус, не кажучы ўжо пра законы.

Арышт Іллі Трабера таксама прыадкрыў заслону над тым, што адбываецца ў сістэме. Прычым гэта важна яшчэ і таму, што цяперашні палітычны і ваенны кантэкст кардынальна адрозніваецца ад чэрвеня 2023 года. Арышт фактычнага гаспадара амаль усёй портавай інфраструктуры паўночнага захаду Расіі, які да таго ж мае цеснае знаёмства з Пуціным, у гэтых умовах не мог адбыцца без ведама і санкцыі самога Пуціна.

Экстраардынарная падзея

Рызыкну выказаць здагадку: абвінавачанне ў арганізацыі забойства неафіцыйнага «гаспадара Выбарга» Аляксандра Пятрова ў 2020 годзе — афіцыйная падстава, але не рэальная прычына арышту Трабера. Бо да гэтага тыдня ФСБ спакойна глядзела на тое, што чалавек, які кантралюе стратэгічныя аб'екты, кшталту порта Усць-Луга, спакойна жыў з маладой жонкай у нянавіснай Крамлю НАТАўскай Латвіі. Значыць, была каманда «Не чапаць!» А цяпер дазволілі ўзяць.

Калі ўлічваць, як важная для Пуціна рэпутацыя лаяльнага да старых сяброў чалавека — ён чакае ад асяроддзя такой жа лаяльнасці, — то арышт і прад'яўленне абвінавачання Іллю Траберу выглядае падзеяй экстраардынарнай. Бо нават экс-міністра абароны Сяргея Шайгу, які нібыта нічога не ведаў пра маштабнае раскраданне свайго намесніка ў разгар вайны, знялі з пасады мякка, перавёўшы ў Савет бяспекі.

Хто каго кантралюе: ФСБ Пуціна ці Пуцін — ФСБ?

Магчыма, Трабер зрабіў нешта, што Пуцін успрыняў як асабістую здраду. Магчыма, ён ніякай неляяльнасці не праяўляў, але ФСБ пераканала Пуціна ў тым, што бізнесмен здрадзіў яму. У любым выпадку, цяпер паўночна-заходнімі портамі будзе кіраваць стаўленік ФСБ. Гэта маштабная спецаперацыя па пастаноўцы пад кантроль расійскай тайнай паліцыі важных актываў на Балтыцы, якія да таго ж абслугоўваюць ценявы флот Расіі. То бок тайная паліцыя гатовая не толькі атрымліваць даходы, але і несці ўсе рызыкі, звязаныя з кіраваннем портавай інфраструктурай паўночнага захаду краіны перад тварам дронавых і ракетных атак Украіны.

Болей маладое пакаленне нашчадкаў КДБ будзе спрабаваць пад рознымі падставамі, рэальнымі і мнімымі, паступова адціскаць бліжэйшы круг Пуціна ад уласнасці, а потым і ад улады. Калі Пуцін цяпер гатовы пасадзіць (у гэтым не даводзіцца сумнявацца) чалавека, якога ён нядаўна зваў на свой дзень нараджэння, то значыць бліжэйшага кола недатыкальных больш няма. Дыктатару, што зачыняецца ў бункеры і ўпарта вядзе безвыніковую і бессэнсоўную вайну, няма на каго абаперціся, акрамя як на чэкістаў. А яны карыстаюцца гэтым для перадзелу ўласнасці, разлічваючы пазней выйграць змаганне за ўладу. Арышт Іллі Трабера — сімвал распаду старой сістэмы сувязяў унутры рэжыму і пачатку барацьбы за права вызначаць лёс Расіі пасля сыходу Пуціна, калі б ён ні адбыўся.

Канстанцін Эгерт, «Нямецкая хваля»