Перамога Украіны — ужо не лозунг

• Хікмет Джавад
• 22.06.2026, 19:02

Кампрамісу не будзе.

85 гадоў таму пачалася тая самая вайна, якую ў савецкай гістарыяграфіі дзесяцігоддзямі называлі «Вялікай Айчыннай».

Назва, зручная і ідэалагічна вывераная, адразала ад памяці нязручную праўду: для СССР гэтая вайна не пачалася ў чэрвені 1941 года. Яна пачалася раней — як частка Другой сусветнай, у якой Савецкі Саюз напачатку быў не ахвярай, а саўдзельнікам. 23 жніўня 1939 года быў падпісаны пакт Молатава — Рыбентропа — дакумент, што стаў сімвалам цынічнай змовы двух таталітарных рэжымаў. У яго сакрэтных пратаколах Еўропа была падзеленая на сферы ўплыву, а лёсы мільёнаў людзей — прадвызначаныя. Польшча была разарваная, краіны Балтыі — асуджаныя, Усходняя Еўропа — аддадзеная пад бот двух дыктатур.

Гэта быў ганебны саюз, які ў Маскве доўга спрабавалі ці апраўдаць, ці забыць. Але гісторыя не знікае — яна вяртаецца. І сёння яна гучыць асабліва гучна.

Ёсць вядомая песня, найбольш вядомым яе выканаўцам быў Марк Бернес: «22 июня, ровно в четыре часа, Киев бомбили, нам объявили, что началася война». Гэтыя словы дзесяцігоддзямі ўспрымаліся як трагічны сімвал раптоўнага нападу на СССР. Але праз больш як 80 гадоў яны набылі іншы, трывожна дакладны сэнс. Бо Кіеў зноў бамбілі. Раніцай 24 лютага 2022 года — у гадзіну, калі свет яшчэ спаў, Расія пачала паўнамаштабнае ўварванне ва Украіну. Пад ударамі апынуліся Кіеў, Харкаў, Адэса, Дніпро і дзесяткі іншых гарадоў.

Гэта быў не «канфлікт», не «аперацыя» — гэта была вайна. Та самая, якую Крэмль спрабаваў выкрасліць са сваёй гісторыі, але якую сам і паўтарыў. Гістарычныя паралелі тут відавочныя. Дзяржава, якая дзесяцігоддзямі будавала міф пра «свяшчэнную вайну» супраць нацызму, сама стала агрэсарам. Рытарыка «абароны» ператварылася ў апраўданне разбурэння. Прапаганда — у інструмент дэгуманізацыі. І, як і тады, у цэнтры ўдару апынуўся Кіеў.

Але ёсць і прынцыповая розніца. Украіна — не тая краіна, якую можна зламаць за некалькі дзён. Гэтая вайна доўжыцца ўжо больш за чатыры гады. Яна аказалася больш працяглай за тую самую «Вялікую Айчынную», да якой у Маскве так любяць апеляваць. За гэты час РФ учыніла бясконцую колькасць злачынстваў: разбураныя гарады, забітыя мірныя жыхары, дэпартацыі, катаванні, знішчаная інфраструктура. Спіс можна працягваць бясконца. Але вынік аказаўся не тым, на які разлічвалі ў Крамлі. Украіна выстаяла. І не проста выстаяла — яна змянілася. Гэтая вайна стала па-сапраўднаму народнай.

Для грамадзян Украіны — незалежна ад мовы, паходжання або рэгіёна — яна стала змаганнем за права быць. За права жыць у сваёй краіне, без дыктату звонку. І ў гэтым сэнсе менавіта Украіна сёння вядзе тую самую «айчынную» вайну — не паводле назвы, а паводле сутнасці. З кожным годам становіцца ўсё больш відавочна: Расія не проста паўтарае памылкі мінулага — яна ўзнаўляе логіку імперыі, якая не здольная існаваць без экспансіі.

Але ў любой імперыі ёсць мяжа. Сёння гэта мяжа робіцца ўсё бліжэй. На фоне апошніх поспехаў украінскай арміі, на фоне сістэмных праблем унутры самой Расіі, на фоне эканамічных і іншых расійскіх крызісаў, якія ўжо немагчыма схаваць, вера ў перамогу Украіны перастае быць проста лозунгам. Яна становіцца палітычнай і ваеннай рэальнасцю. Гэтая вайна не скончыцца кампрамісам, які пакіне агрэсару шанец на рэванш. Яна павінна завяршыцца паразай імперскай палітыкі, якая зноў і зноў прыносіць вайну на чужую зямлю.

85 гадоў таму свет заплаціў жахлівую цану за спробу дамовіцца з агрэсарам. Сёння гэты ўрок ужо нельга ігнараваць. Гісторыя не проста паўтараецца — яна патрабуе высноў. І Украіна іх зрабіла.

Хікмет Джавад, «Гордон»