«Я гэтых грошай нават у руках не трымаў»

• 25.06.2026, 11:38

Беларус стаў паручыцелем і зламаў сабе жыццё.

Больш за 20 гадоў таму мінчанін Аляксандр пагадзіўся дапамагчы сябру, якога ведаў шмат гадоў. На просьбу прадпрымальніка ён адкрыў на сваё імя фірму, а потым падпісаў паруку па банкаўскім крэдыце. Тады ўсё гэта здавалася яму звычайнай фармальнасцю і паслугай для блізкага чалавека. Аднак праз некалькі месяцаў сябра арыштавалі і адправілі ў калонію, а Аляксандр застаўся сам-насам з чужым доўгам. Ён страціў сям’ю, кватэру, значную частку даходаў і дагэтуль выплачвае крэдыт, грошай ад якога ніколі не бачыў. Як так атрымалася, чытайце ў матэрыяле, піша Onliner.

«Падруга пазнаёміла з бізнесменам»

Да ўсёй гэтай гісторыі жыццё Аляксандра складалася цалкам звычайна. Ён з маладосці працаваў з тэхнікай і аўтамабілямі, скончыў інстытут па профільнай спецыяльнасці і заўсёды лічыў сябе чалавекам працы. На пачатку 1990-х некалькі гадоў правёў на заробках у Германіі, а потым вярнуўся ў Беларусь на ўласнай машыне — па тых часах гэта ўжо лічылася сур’ёзным дасягненнем.

— Увогуле, дзевяностыя былі зусім іншым часам. Тады за $50 можна было пражыць месяц, а тую ж машыну можна было абмяняць на кватэру. Бізнес толькі з’яўляўся, многія пачыналі нешта прадаваць, вазіць, адкрываць фірмы. Усё трымалася найперш на даверы і асабістых знаёмствах.

Дык вось, пасля майго вяртання адна знаёмая пазнаёміла мяне з Валянцінам — пачынаючым бізнесоўцам, які займаўся пастаўкамі аргтэхнікі. Гэта былі самыя першыя камп’ютары, што толькі пачалі масава з’яўляцца ў нас. Памятаю, яшчэ прадавалі 386-я мадэлі, факсы, ксероксы.

Першапачаткова Валянцін ствараў добрае ўражанне: камунікабельны, энергічны, заўсёды ў руху, пастаянна з нейкімі ідэямі і праектамі. Ён умеў знаходзіць агульную мову з людзьмі, быў вясёлым, кампанійскім чалавекам. Вакол яго заўсёды нехта круціўся, пастаянна ішлі нейкія справы, перамовы, пастаўкі. Было відаць, што чалавек умее зарабляць грошы і адчувае сябе ўпэўнена.

Ён прапанаваў мне працаваць кіроўцам на сваёй машыне. Я пагадзіўся.

Спачатку нас злучала толькі праца, але паступова адносіны сталі значна бліжэйшымі. Мы кантактавалі сем’ямі, разам адзначалі дні нараджэння і святы.

Вядома, я бачыў, што Валянцін быў не без заганаў: мог выпіць, любіў казіно, часам уплёўваўся ў сумнеўныя гісторыі. Але тады мне здавалася, што гэта проста асаблівасці характару паспяховага бізнесоўца з дзевяностых. Нічога такога, што прымусіла б перастаць давяраць яму, я не заўважаў.

«Ён прапанаваў адкрыць фірму на маё імя і стаць паручыцелем»

Так прайшлі амаль два дзесяцігоддзі. За гэты час Аляксандр завёў сям’ю, ажаніўся, у яго нарадзіўся сын. Валянцін таксама не стаяў на месцы. Яго бізнес пастаянна змяняўся: пасля аргтэхнікі былі харчовыя прадукты і іншыя напрамкі.

— За ўвесь гэты час у мяне ні разу не ўзнікла думкі, што аднойчы менавіта гэта знаёмства цалкам разбурыць маё жыццё.

Пераломны момант адбыўся прыкладна ў 2013 годзе. На той момант мы з Валянцінам ведалі адзін аднаго больш за 20 гадоў. Таму, калі ён папрасіў мяне адкрыць на сваё імя фірму, нічога падазронага ў гэтым я не ўбачыў.

Ён патлумачыў усё проста: патрэбна яшчэ адна кампанія для працы. Што менавіта праз яе будуць рабіць, я асабліва не распытваў. Ды і, шчыра кажучы, ніколі не лез у яго бізнес. У кожнага была свая праца. Я займаўся сваімі справамі, ён — сваімі. За 20 гадоў ён ні разу мяне не падводзіў, таму прычын не давяраць яму ў мяне не было.

Фірму зарэгістравалі на мяне. Фармальна я лічыўся дырэктарам, але фактычна ніякімі працэсамі не кіраваў. Наколькі я разумею, усімі рахункамі, дакументамі і бухгалтэрыяй займаліся Валянцін і бухгалтар. Я туды практычна не ўмешваўся.

Праз нейкі час я вырашыў, што фірму пара закрываць. Сказаў пра гэта Валянціну. Ён адказаў, што закрыць кампанію не так проста, як адкрыць, і спачатку трэба вырашыць яшчэ адно пытанне.

Тады і з’явілася гісторыя з парукай.

Памятаю, ён пазваніў мне і папрасіў прыехаць у банк. Калі я прыехаў, дакументы ўжо былі гатовыя. Мне патлумачылі, што трэба падпісаць паруку па крэдыце для яго фірмы. Адразу скажу: ідэя мне не спадабалася. Я не хацеў станавіцца паручыцелем і браць на сябе чужыя абавязанні.

Але Валянцін упэўніваў, што гэта звычайная фармальнасць. Казаў, што без гэтага банк не выдасць крэдыт, а потым ужо можна будзе спакойна закрыць фірму, аформленую на мяне. Ніякіх праблем, паводле яго слоў, узнікнуць не магло.

Я шмат разоў задаваў сабе пытанне, чаму тады не адмовіўся. Напэўна, таму што перад мной быў не выпадковы чалавек. Гэта быў сябра, якога я ведаў шмат гадоў, чалавек, з якім мы працавалі поруч амаль палову жыцця. Таму я проста ўзяў асадку і паставіў подпіс.

«Сябра пасадзілі, а даўгі перайшлі на мяне»

Пазней Аляксандр даведаўся, што падпісаў паруку па крэдыце на суму 195 млн недэнамінаваных беларускіх рублёў (прыблізна $22—23 тыс.). Згодна з дамовай, грошы прадастаўляліся фірме Валянціна ў выглядзе овердрафту тэрмінам на адзін год — да студзеня 2014-га.

Пры гэтым адказнасць паручыцеля не абмяжоўвалася толькі сумай крэдыту. У дакуменце было ўказана, што ў выпадку праблем з выплатамі Аляксандр адказвае перад банкам практычна на роўні з пазычальнікам — за асноўны доўг, працэнты, камісіі і магчымыя штрафныя санкцыі.

— Пасля таго як я падпісаў паруку, нейкі час нічога не адбывалася. Фірму, якую адкрывалі на мяне, у выніку закрылі. Я падумаў, што на гэтым уся гісторыя скончылася. Працягваў працаваць, займаўся сваімі справамі.

Праўда, неўзабаве Валянцін сказаў, што я яму больш не патрэбны, і звольніў мяне. Але тут я асабліва не засмуціўся. Я даўно хацеў вярнуцца да працы з аўтамабілямі, таму амаль адразу ўладкаваўся майстрам на СТА. Калі шчыра, тады мне нават здавалася, што ўсё складаецца да лепшага.

Але літаральна праз пару месяцаў пачаліся непрыемнасці.

Мне распавядалі, што ў офіс да Валянціна прыйшлі сілавікі. Сапраўднае «маскі-шоў» — з вобшукамі, праверкамі і ўсім астатнім. Я на той момант там ужо не працаваў, таму наўпрост мяне гэта не закранула. Але потым пачалі выклікаць у Следчы камітэт, дапытвалі, задавалі пытанні. Пазней я яшчэ і ў судзе выступаў сведкам.

Што менавіта яны там рабілі, я дагэтуль толкам не ведаю. Казалі пра нейкія схемы з абнаяўленнем грошай, але я ў гэтыя справы ніколі не лез. У мяне была свая праца: адвезці, прывезці, нешта даставіць. У бухгалтэрыю і фінансы я не ўмешваўся.

У выніку Валянціну далі 6 гадоў калоніі. Яшчэ некалькі чалавек таксама атрымалі рэальныя тэрміны. Памятаю, тады я падумаў: добра, што мяне ўжо не было ў гэтай кампаніі і гэта гісторыя абышла мяне бокам. Як аказалася, памыляўся.

Праз нейкі час мне прыйшла позва ў суд. У суд з’явіўся прадстаўнік банка з нейкімі разлікамі і дакументамі. Мяне спыталі толькі адно: падпісваў паруку? Я адказаў, што падпісваў. Тады я ўпершыню зразумеў, што крэдыт, які браў Валянцін, цяпер хочуць спагнаць з мяне.

«У выніку сума даўгу вырасла ўдвая»

— Калі мне агучылі суму, я быў у шоку. Сам крэдыт быў на 195 млн рублёў — тады гэта было больш за $20 тыс. Але пакуль ішло следства, суды і ўсе гэтыя разборы, банк працягваў налічваць працэнты. У выніку сума вырасла прыблізна да 258 млн рублёў.

Найбольш крыўдна было нават не гэта. Я гэтых грошай у руках ніколі не трымаў, імі не карыстаўся, нічога на іх не купляў, ніякай выгоды не атрымаў. Крэдыт браў не я, бізнес быў не мой, але паводле дакументаў выходзіла, што адказваць цяпер павінен менавіта я.

Я спрабаваў зразумець, як гэта наогул магчыма.

Рахункі фірмы былі арыштаваныя, чалавек, які браў крэдыт, сядзеў у турме. Банку гэта было вядома. Адкуль у такой сітуацыі маглі ўзяцца грошы на выплаты? Але гэта нікога не цікавіла.

Памятаю сваё стан на той момант: проста шок. Мне здавалася, што такую суму я не зараблю за ўсё жыццё. Я выйшаў з суда і не разумеў, што рабіць далей.

У галаве была толькі адна думка: як наогул жыць з такім доўгам?

Практычна адразу пачалі ўводзіць абмежаванні. Мне забаранілі выезд за мяжу, потым з’явіліся праблемы з паляўнічым білетам, пачалі прыходзіць лісты ад судовых выканаўцаў. На працу прыйшла пастанова ўтрымліваць частку зарплаты. І тады я ўпершыню зразумеў, што гэтая гісторыя не скончыцца ні праз месяц, ні праз год — яна расцягнецца на дзесяцігоддзі.

Потым з’явіліся судовыя выканаўцы. Яны прыходзілі дадому, апісвалі маёмасць. Памятаю, як складалі спісы: пральная машына, мэбля, нейкія бытавыя рэчы. Нешта потым даводзілася выкупляць назад.

Паралельна пачаліся праблемы ў сям’і. Жонка таксама аказалася ўцягнутай ва ўсю гэтую гісторыю. Арыштоўвалі банкаўскія карткі, прыходзілі лісты, пастаянна былі нейкія праверкі і абмежаванні. Яна нервавала не менш за мяне. Я яе разумею: маладой сям’і і без таго няпроста, а тут раптам аказваецца, што муж вінен велізарныя грошы.

Яшчэ некалькі гадоў мы спрабавалі захаваць адносіны. Нягледзячы на даўгі і пастаянны стрэс, працягвалі жыць разам і выхоўваць сына. Аднак у выніку шлюб не вытрымаў выпрабавання — праз некалькі гадоў мы ўсё ж развяліся. Не магу сказаць, што вінаваты толькі доўг, але калі б гэтай гісторыі не было, упэўнены, маё жыццё склалася б зусім інакш. І сям’я, хутчэй за ўсё, таксама захавалася б.

Я і сам тады жыў быццам у тумане: пастаянныя суды, паперы, выканаўчая вытворчасць. Пачаліся праблемы са здароўем. Сэрца стала пашаўляць, з’явілася бессань. Памятаю, піў заспакойлівыя. Уначы ляжыш і думаеш: як наогул з гэтага выбрацца?

Найнепрыемнейшае было на працы. Калі прыходзіць папера пра ўтрыманне паловы зарплаты, людзі пачынаюць задаваць пытанні. Хтосьці зіркае касавата, хтосьці думае, што ты махляр або яшчэ штосьці нарабіў. Даводзілася кожнаму тлумачыць, што адбылося насамрэч.

«Ён выйшаў з турмы і абяцаў усё вярнуць»

— Калі Валянцін выйшаў з турмы, я, шчыра кажучы, узрадаваўся. Думаў: ну нарэшце чалавек на свабодзе, цяпер пачне разбірацца са сваімі даўгамі і выканае абяцанні. Ён сам мне патэлефанаваў, сказаў, што хоча сустрэцца. Мы сустрэліся, пагаварылі. Ён упэўніваў, што ўсё разумее і абавязкова разлічыцца. Казаў: «Не перажывай, я ўсё вярну».

Мы сустракаліся яшчэ некалькі разоў. Я прыязджаў да яго дадому ў Ждановічы. Сядзелі, размаўлялі, пілі чай. Ён зноў абяцаў, што ўсё наладзіцца і што мне няма пра што перажываць. Але час ішоў, а нічога не змянялася. Калі я пытаўся пра грошы, адказ заўсёды быў адзін і той самы: грошай няма.

Пры гэтым я бачыў, што жыве ён зусім не як чалавек без грошай. Яго двухпавярховы дом нікуды не дзецца, а потым ён і ўвогуле запрасіў мяне на сваё вяселле. Я дагэтуль не ведаю, як да гэтага ставіцца. Чалавек ведае, што з-за яго я больш за 10 гадоў выплачваю чужы крэдыт, ведае, што ён вінен мне грошы, ведае, у якім становішчы я знаходжуся, але пры гэтым ладзіць вяселле ў рэстаране за горадам і запрашае мяне ў госці.

Напэўна, менавіта тады да мяне канчаткова дайшло, што ўсе абяцанні так і застануцца абяцаннямі.

Я не ўчыняў скандалаў і не спрабаваў з ім сварыцца: такі ўжо я чалавек. Пасля ўсяго гэтага наша зносіны паступова сышлі на нуль. Апошнія некалькі гадоў мы наогул не размаўляем. Што б я сказаў яму цяпер? Напэўна, ужо нічога. Усе словы даўно былі сказаныя. Ды і змяніць яны ўжо нічога не змогуць.

Навучыўся жыць без грошай

Цяпер Аляксандр атрымлівае прыблізна 900 рублёў у месяц, з якіх каля 450 адразу сыходзіць у залік даўгу. У мінулыя гады сумы змяняліся разам з работай і зарплатай, але прынцып заставаўся тым жа: значная частка заробку аўтаматычна спісвалася па выканаўчай вытворчасці. Паводле слоў мужчыны, яму давялося навучыцца жыць максімальна эканамна.

— З цягам часу я проста навучыўся жыць без грошай. Атрымаеш зарплату — палову адразу забіраюць. Нейкую вопратку купіць, кудысьці з’ездзіць, нешта адкласці — пра гэта ўжо і гаворкі не было. Добра, што дапамагалі сваякі. Часам бацька прывозіў прадукты, часам хто-небудзь даваў грошай у доўг. Без гэтага было б зусім цяжка.

З кватэрай атрымалася асобная гісторыя. Калі ўсё гэта пачалося — даўгі, суды, выканаўчыя вытворчасці, — я ўжо дрэнна разбіраўся. І вось тады жонка прапанавала перааформіць кватэру на яе маці: маўляў, так будзе спакайней. У цешчы іншае прозвішча, да маіх даўгоў яна стасунку не мае — значыць, кватэру ніхто не чапне. У той момант гэта падалося мне разумным рашэннем. Я пагадзіўся і аформіў дарчую.

Тады я быў упэўнены, што кватэра застаецца ў сям’і, тым больш у дамове прапісалі маё пажыццёвае права пражывання. Я думаў: ну якая розніца, на каго аформленыя дакументы, калі ўсе свае людзі. А потым мінула некалькі гадоў, і, як я ўжо казаў, мы з жонкай развяліся.

І тут я раптам зразумеў, што кватэра мне больш не належыць. Найбольш крыўдна, што рабілася ўсё гэта дзеля сям’і, а ў выніку атрымалася так, што я застаўся і з доўгам, і без кватэры. Цяпер мы жывём у той жа трохпакаёвай кватэры: я, былая жонка і сын. Раз’ехацца магчымасці няма. Кожны жыве сваім жыццём, я маю зносіны толькі з сынам.

«Самы дарагі подпіс у маім жыцці»

— З таго подпісу мінула больш за 10 гадоў, а наступствы я разграбляю дагэтуль. Доўг амаль выплаціў, цяпер засталося каля 12,8 тыс. рублёў. Калі ўспамінаю, колькі ўжо ўтрымалі за ўсе гэтыя гады, робіцца страшна. Але выбару няма, плачу далей.

Абмежаванні таксама нікуды не дзеліся. Нядаўна мне адключылі мабільную сувязь і інтэрнэт. Для кагосьці гэта можа падацца драбязой, але калі ў цябе сын-падлетак, гэта становіцца праблемай. У яго вучоба, сябры, звычайнае жыццё, ды і мне самаму сувязь патрэбная па працы.

Перыядычна спрабуюць абмежаваць мае вадзіцельскія правы. Кожны раз даводзіцца прыносіць даведкі з працы і даказваць, што без машыны я проста не змагу зарабляць.

За гэтыя гады я шмат што пераасэнсаваў. Вядома, часта задаваў сабе пытанне, чаму тады не адмовіўся, чаму не сказаў цвёрдае «не» проста ў банку. Напэўна, таму што давяраў чалавеку.

Калі б цяпер мяне спыталі, які галоўны ўрок я вынес з гэтай гісторыі, я б адказаў проста: ніколі не станавіцеся паручыцелем, калі не гатовыя самі выплачваць гэты доўг. Не важна, хто просіць: сваяк, сябра дзяцінства або чалавек, якога вы ведаеце 20 гадоў.

І яшчэ я б параіў не даваць у доўг больш, чым вы гатовыя страціць.