Канец «фінляндызацыі» і нейтралітэту
- 27.06.2026, 15:33
Еўропе неабходна пераасэнсаваць гістарычны досвед адносін з Расіяй.
Былая канцлерка Германіі Ангела Меркель зноў падняла пытанне пра ролю нейтралітэту Украіны, спаслаўшыся на прыклад Фінляндыі як паспяховага суседа Расіі, які здолеў захаваць стабільнасць і дабрабыт па-за ваеннымі блокамі. Аднак новыя ацэнкі гісторыкаў і аналітыкаў ставяць пад сумнеў гэтую мадэль як універсальнае рашэнне для Усходняй Еўропы, піша CEPA (пераклад — сайт Charter97.org).
На думку аўтара матэрыялу Пеккі Вірккі, досвед Фінляндыі ў адносінах з СССР і Расіяй аказаўся значна складанейшым, чым прынята лічыць. Пасля Другой сусветнай вайны краіна, фармальна захаваўшы незалежнасць, фактычна апынулася ў зоне моцнага палітычнага ўплыву Масквы. Гэта праяўлялася ў эканамічнай залежнасці, абмежаваннях у абароннай палітыцы і прыкметным уплыве савецкіх спецслужбаў на палітычнае і медыйнае асяроддзе.
Такая сістэма атрымала назву «фінляндызацыя» — мадэль, пры якой дзяржава захоўвае суверэнітэт, але вымушаная ўлічваць інтарэсы мацнейшага суседа. У Еўропе гэты досвед доўгі час разглядаўся як кампраміс паміж незалежнасцю і стабільнасцю, а таксама як магчымы шаблон для іншых краін, уключаючы Украіну.
Пасля распаду СССР і ўступлення Фінляндыі ў ЕС, а затым і ў НАТА, сітуацыя змянілася. Аднак аўтар сцвярджае, што асобныя элементы былых механізмаў уплыву захаваліся і трансфармаваліся, уключаючы эканамічныя і палітычныя сувязі, а таксама працу сетак уплыву, звязаных з расійскімі інтарэсамі ў Еўропе.
У матэрыяле таксама прыводзяцца прыклады Германіі і іншых краін ЕС, дзе, на думку даследчыкаў, Расія выкарыстоўвала бізнэс-сувязі і палітычныя кантакты для прасоўвання сваіх стратэгічных мэтаў. Гэта, як сцвярджаецца, адбывалася ў рамках больш шырокай палітыкі ўплыву, адаптаванай да асаблівасцяў кожнай краіны.
Еўропе неабходна пераасэнсаваць гістарычны досвед адносін з Расіяй. Мадэлі кампрамісу і «абмежаванага нейтралітэту» могуць аказацца ўразлівымі ва ўмовах сучасных гібрыдных канфліктаў. На яго думку, недаацэнка гэтых фактараў здольная прывесці да паўтарэння стратэгічных памылак мінулага.