Хто сапраўды ўваходзіць у клуб вялікіх дзяржаў
- 3.06.2026, 16:02
Эпоха глабальнага суперніцтва пачалася, але не ўсе прэтэндэнты праходзяць адбор.
У эпоху новага глабальнага суперніцтва ўсё часцей гучаць заявы пра шматпалярны свет і з'яўленне новых цэнтраў сілы. Аднак далёка не ўсе дзяржавы, што прэтэндуюць на ролю сусветных лідараў, сапраўды могуць лічыцца вялікімі дзяржаўамі. Паводле меркавання шэрагу заходніх аналітыкаў, сёння гэтаму статусу адпавядаюць толькі чатыры краіны — ЗША, Кітай, Расія і Вялікабрытанія, піша Foreign Policy (пераклад — сайт Charter97.org).
Эксперты прапануюць ацэньваць вялікія дзяржавы паводле чатырох ключавых крытэрыяў: рэсурсаў, глабальнага ўплыву, міжнароднага аўтарытэту і ўстойлівасці да крызісаў.
Першым фактарам застаюцца ваенная і эканамічная магутнасць. ЗША захоўваюць лідарства па абаронных выдатках і магчымасцях праекцыі сілы па ўсім свеце. Кітай хутка скарачае адставанне дзякуючы найбуйнейшай прамысловай базе і ваенному патэнцыялу, які расце. Расія, нягледзячы на адносна сціплыя эканамічныя паказчыкі, захоўвае статус вялікай дзяржавы дзякуючы найбуйнейшаму ў свеце ядзернаму арсеналу і здольнасці ўплываць на міжнародную бяспеку. Вялікабрытанія застаецца адным з вядучых ваенных і дыпламатычных гульцоў Захаду.
Не менш важным лічыцца глабальны ахоп. Вялікія дзяржавы здольныя дзейнічаць далёка за межамі ўласных межаў, уплываць на міжнародныя арганізацыі і ўдзельнічаць у вырашэнні найбуйнейшых сусветных крызісаў. ЗША валодаюць найбуйнейшай сеткай замежных ваенных баз. Кітай узмацняе ўплыў праз гандаль, інвестыцыі і кантроль над стратэгічнымі ланцужкамі паставак. Расія захоўвае магчымасці ўздзеяння праз ваенную прысутнасць, энергетыку і інфармацыйныя інструменты. Вялікабрытанія працягвае абапірацца на развітую дыпламатычную сетку і ключавыя ваенныя аб'екты па ўсім свеце.
Трэцім крытэрыем з'яўляецца рэпутацыя. Вялікая дзяржава павінна не толькі валодаць сілай, але і ўспрымацца іншымі краінамі як адзін з архітэктараў сусветнага парадку. Усе чатыры дзяржавы ўваходзяць у лік пастаянных членаў Савета Бяспекі ААН і валодаюць правам вета.
Нарэшце, найважнейшую ролю адыгрывае ўстойлівасць. Гісторыя паказвае, што вялікія дзяржавы вызначаюцца здольнасцю перажываць паразы, унутраныя крызісы і эканамічныя ўзрушэнні, захоўваючы ўплыў на сусветнай арэне.
Пры гэтым шэраг буйных дзяржаў застаецца па-за межамі клуба вялікіх дзяржаў. Германія і Японія валодаюць магутнымі эканомікамі, але не маюць уласнага ядзернага патэнцыялу. Індыя мае ядзерную зброю і эканоміку, якая хутка расце, аднак яе ўплыў пакуль носіць пераважна рэгіянальны характар. Нявызначаным застаецца і статус Францыі, якая захоўвае значны ўплыў, але сутыкаецца з абмежаваннямі ўнутры Еўрапейскага саюза і стратай пазіцый у шэрагу рэгіёнаў.
Паводле аўтараў даследавання, нягледзячы на размовы пра фармаванне новага сусветнага парадку, склад вядучых сусветных гульцоў застаецца дзіўна стабільным і ў многім нагадвае сістэму, што існавала яшчэ некалькі пакаленняў таму.