Пуцін страчвае Каўказ
- 6.06.2026, 19:57
Чаму выбары ў Арменіі важныя для свету.
У нядзелю, 7 чэрвеня, у Арменіі адбудуцца парламенцкія выбары — і стаўкі вельмі высокія. З 2022 года краіна пад кіраўніцтвам дзеючага прэм’ер-міністра Нікола Пашыняна узяла курс на асцярожнае дыстанцыяванне ад Расіі.
Замест гэтага Ерэван вырашыў рухацца ў напрамку супрацоўніцтва з Еўрапейскім саюзам, а таксама ЗША. Падрабязней распавядае «Тэлеграф».
Для Украіны выбары ў Арменіі важныя перш за ўсё таму, што яны вызначаюць далейшую ролю Расіі на Паўднёвым Каўказе — у рэгіёне, які застаецца адным з ключавых элементаў яе постсавецкай сферы ўплыву. Пасля вайны ў Нагорным Карабаху і паступовага аслаблення расійскіх пазіцый Арменія пачала змяняць знешнюю палітыку ў пошуках падтрымкі Захаду.
Калі гэтая тэндэнцыя замацуецца, гэта будзе азначаць далейшае выцісканне расіян з рэгіёна і скарачэнне іх магчымасцяў уплываць на сітуацыю бяспекі па-за прамой вайной супраць Украіны. Чым слабей краіна-агрэсар — тым лепш.
«Поле бою»
У Вашынгтоне адкрыта кажуць пра тое, што расіяне «не надта задаволены» палітыкай урада Пашыняна — і ёсць доказы, што яны хацелі б паразы яго партыі.
Напрыклад, расійскі дыктатар Пуцін публічна пагражаў Арменіі «сцэнарыем Украіны» з-за яе еўраінтэграцыйных намераў. Маўляў, «крызіс ва Украіне» таксама нібыта пачаўся з-за жадання Кіева далучыцца да заходняга блока.
Варта ўлічваць, што ў Арменіі афіцыйна прыняты закон аб пачатку працэсу ўступлення ў Еўрасаюз. Адзін з дыпламатаў у Бруселі адзначае, што афіцыйная заяўка з боку Ерэвана — «толькі пытанне часу». На сённяшні дзень у актыўнай працы — бязвізавы рэжым, які дазволіць грамадзянам Арменіі свабодна падарожнічаць па Еўропе.
На пачатку мая ў сталіцы краіны адбыўся саміт Еўрапейскай палітычнай супольнасці, а таксама першы ў гісторыі саміт Арменія—ЕС. Ерэван гасцінна прыняў усіх лідараў свабоднага свету, уключна з прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім.
У расійскім МЗС убачылі ў гэтым спробы Еўропы «ўцягнуць Арменію ў антырасійскую арбіту». У адказ Масква развязала супраць армян сапраўдную гандлёвую вайну — увяла забарону на ўвоз з краіны некаторых відаў кветак, гародніны, садавіны, мінеральнай вады і іншых тавараў. Цудоўна разумеючы, што гэта моцна ўдарыць па эканоміцы краіны, якая ў значнай ступені залежыць ад экспарту на расійскі рынак.
Больш за тое, РФ пагражала прыпыніць або нават ануляваць пагадненне аб пастаўках газу, нафтапрадуктаў і дыяментаў, калі Ерэван і далей будзе імкнуцца да ўступлення ў ЕС.
- Нядаўнія пагрозы з боку Расіі — калі літаральна перад выбарамі ўводзяцца забароны на гандаль — гэта вельмі танныя спробы запалохаць людзей і прымусіць іх галасаваць супраць Пашыняна. Я не думаю, што гэта спрацуе так, як задумана. Наадварот, людзі рэагуюць процілегла — яны мабілізуюцца супраць РФ праз такія дзеянні, — адзначыла падчас мерапрыемства ў Chatham House Сона Айвазян, выканаўчая дырэктарка Transparency International Арменія.
Што важна: у ЕС не далі задні ход і адкрыта выступілі ў падтрымку ўрада і народа Арменіі. Старшыня Еўрапейскай камісіі Урсула фон дэр Ляен анансавала для краіны неадкладную фінансавую дапамогу на суму больш за 50 мільёнаў еўра.
- Масква выкарыстоўвае эканамічныя адносіны як зброю для палітычнага ціску. Мы вельмі добра ведаем гэты падыход. Вось чаму Еўропа цвёрда падтрымлівае Арменію. Мы рыхтуем пакет падтрымкі ЕС, — паведаміла фон дэр Ляен 4 чэрвеня.
Яна таксама абвясціла пра спрашчэнне экспарту ў Еўропу некаторых армянскіх тавараў, перш за ўсё сельскагаспадарчай прадукцыі. Паводле яе слоў, Арменія мае патэнцыял стаць стратэгічным вузлом, які злучае Еўропу, Паўднёвы Каўказ і Цэнтральную Азію. Расія відавочна не зацікаўленая ў такім развіцці падзей і імкнецца захаваць свой уплыў на краіну.
- Арменія — гэта яшчэ адно поле бою. Тыя пустаты, дзе няма ЕС, вельмі хутка запаўняе Расія, — апісвае адзін з еўрапейскіх чыноўнікаў.
Людзі не хочуць чуць пра РФ
Сацыялагічныя апытанні сведчаць, што на чале перадвыбарчых сімпатый знаходзіцца правіцэйская партыя Пашыняна «Грамадзянская дамова». За яе гатовыя прагаласаваць каля 32% рэспандэнтаў.
Апазіцыйны лагер прадстаўлены трыма асноўнымі сіламі.
Каля 7% выбарцаў падтрымліваюць блок «Моцная Арменія», які ўзначальвае расійскі мільярдэр армянскага паходжання Самвел Карапецян. Зараз ён знаходзіцца пад хатнім арыштам па абвінавачаннях ва ўхіленні да гвалтоўнага захопу ўлады.
Прыблізна 4% выбарцаў гатовыя прагаласаваць за палітычнае аб’яднанне «Альянс Арменія» на чале з былым прэзідэнтам Робертам Качаранам, якога лічаць блізкім да расійскага дыктатара Уладзіміра Пуціна.
Яшчэ каля 2% падтрымкі мае партыя «Квітнеючая Арменія», заснаваная бізнесоўцам Гагікам Царуканам. Палітычная сіла з’яўляецца афіцыйным партнёрам «Адзінай Расіі».
Паказальна, што 61% апытаных грамадзян лічаць, што краіна цяпер рухаецца правільным шляхам. 27% рэспандэнтаў больш за ўсіх палітыкаў давяраюць дзеючаму прэм’еру. Не так шмат, але гэта найвышэйшы паказчык сярод усіх палітыкаў.
35% апытаных лічаць РФ галоўным палітычным партнёрам Арменіі, а 34% — Еўрапейскі саюз. Найбольш пагрозлівымі дзяржавамі армяне называюць Азербайджан, Турцыю і Расію.
- Армянскае грамадства прайшло праз працэс пераасэнсавання адносін з Расіяй. Яно прыйшло да высновы, што гэта ніколі не быў саюз роўных, а хутчэй неакаланіяльная залежнасць. І Расія не гатовая ўспрымаць Арменію як раўнапраўнага партнёра.
Значная частка гэтага руху на Захад з’яўляецца рэакцыяй на дзеянні самай Масквы — ці то яе няздольнасць або нежаданне дапамагчы Арменіі падчас вайны з Азербайджанам, агрэсіўная рыторыка або спробы выкарыстоўваць эканоміку як інструмент ціску, — сказаў падчас онлайн-дыскусіі на тэму выбараў Мікаэль Залян — былы член парламента Арменіі.
Ён звяртае ўвагу на беспрэцэдэнтныя пагрозы з боку Расіі:
- Эту рыторыку можна параўнаць хіба што з той, якую мы назіралі з боку Масквы ў дачыненні да Украіны напярэдадні поўнамаштабнага ўварвання, а магчыма, і ў дачыненні да Малдовы ў кантэксце яе выбараў. Да апошняга часу адносіны Арменіі і Расіі былі напружанымі, але расійскія афіцыйныя асобы, прынамсі, не выкарыстоўвалі такую лексыку.
Залян кажа, што некаторыя расійскія прапагандысты нават гавораць пра неабходнасць «спецыяльнай ваеннай аперацыі» ў Арменіі.
- Гэта цяжка ўявіць. Іншыя каментатары прапануюць перакрыць пастаўкі прыроднага газу, што выглядае больш рэалістычна, але ўсё ж не думаю, што Расія цяпер пойдзе на такія крокі.
Я чакаю, што пасля выбараў, асабліва калі Пашынян атрымае ўпевненую перамогу, Масква паспрабуе вярнуцца да больш нармальнага фармату адносін. Пры гэтым яе рашэнні становяцца ўсё менш прадказальнымі і ірацыянальнымі, таму сказаць дакладна складана, — сказаў былы дэпутат.
Маршрут Трампа
Хаця партыя Пашыняна фармальна захоўвае статус лідара, ёй можа не хапіць галасоў для самастойнага фармавання ўрада. Гэта можа прывесці да нестабільнасці парламента і перашкод у прыняцці ключавых рашэнняў. У прыватнасці, звязаных з дамоўленасцямі з Азербайджанам і ЗША.
Для даведкі: 9 жніўня 2025 года пры пасярэдніцтве ЗША Ерэван і Баку падпісалі мірнае пагадненне. Астярожным спробам міру папярэднічала Другая Карабахская вайна 2020 года і наступная ваенная аперацыя Азербайджана ў 2023 годзе, калі Баку аднавіў поўны кантроль над Нагорным Карабахам.
Пагадненне прадугледжвае ўзаемнае прызнанне межаў, нармалізацыю адносін і адкрыццё транспартных шляхоў, ключавым з якіх павінен стаць так званы «Маршрут Трампа» (TRIPP) — транзітны калідор уздоўж мяжы з Іранам. Кіраванне ім можа быць перададзена амерыканскай кампаніі, што фактычна змяняе баланс сіл у рэгіёне, змяншае ўплыў Расіі і адкрывае новы гандлёвы калідор паміж Каспіем, Турцыяй і Еўропай, абмінаючы Маскву і Тэгеран.
Дарэчы, прэзідэнт ЗША выказаў «поўную падтрымку» прэм’ер-міністру Пашыняну напярэдадні 7 чэрвеня. У сваім паведамленні ў сацсетцы Truth Social Трамп назваў Пашыняна «вялікім сябрам і лідарам», адзначыўшы, што ён «робіць сваю краіну моцнай, багатай і вельмі бяспечнай».
- Нікол цалкам падзяляе маё бачанне міру і дабрабыту для Арменіі і ўсяго рэгіёна Паўднёвага Каўказа… З дапамогай Нікола мы падымем Злучаныя Штаты, Арменію, Паўднёвы Каўказ і Цэнтральную Азію на вышыні, якіх яны ніколі не дасягалі.
Зробім Арменію зноў вялікай! — напісаў амерыканскі лідар.
- Чым слабей будзе ўрад Пашыняна ў выпадку яго абрання, тым мацнейшым будзе расійскі ўплыў. Чым мацнейшай будзе прарасійская апазіцыя, тым канфліктнейшымі будуць адносіны паміж Арменіяй і Азербайджанам.
Бо цяпер вельмі складана атрымаць шмат галасоў, проста заяўляючы, што Расія — наш саюзнік. Людзі ў значнай ступені расчараваныя і не хочуць пра яе чуць, — кажа Мікаэль Залян.
За выбарамі будуць уважліва сачыць нацыянальныя і міжнародныя назіральнікі, у прыватнасці, місія Бюро АБСЕ па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека. Да яе далучыцца дэлегацыя дэпутатаў Еўрапейскага парламента.
- Праграма-мінімум для Масквы — фрагментацыя будучага парламента і пазбаўленне праеўрапейскай партыі «Грамадзянская дамова» магчымасці аднаасобна прымаць знешнепалітычныя і бяспековыя рашэнні, — сцвярджае Служба знешняй разведкі Украіны.
Паводле яе інфармацыі, Крэмль укладваецца ў маштабнае медыйнае прасоўванне апазіцыйных сіл і дыскрэдытацыю Нікола Пашыняна праз расійскія і прарасійскія рэсурсы.
Армянская дыяспара — адна з самых шматлікіх у свеце ў параўнанні з насельніцтвам самой краіны. Прыблізна 7–8 мільёнаў армян жывуць па-за межамі радзімы, у той час як насельніцтва самой краіны — каля 3 мільёнаў.
- Разглядаецца магчымасць арганізаванай адпраўкі ў Арменію грамадзян армянскага паходжання, якія пражываюць у РФ, для ўдзелу ў галасаванні. Магчымы маштаб здзелкі ацэньваецца ў 100 тыс. «дадатковых» выбарцаў, кошт — каля 50 млн долараў ЗША, — высветлілі ўкраінскія разведчыкі. Што цікава, у Ерэване паабяцалі накіраваць на вайсковы збор усіх, хто прыбыў на галасаванне з расійскай тэрыторыі.
Такім чынам, хоць Арменія галасуе за сваю будучыню, наступствы гэтага выбару могуць выйсці далёка за межы краіны.