Пераход эпічнага ў камічнае

• Таццяна Рыбакова
• 9.06.2026, 11:59

Палітолагі ўсіх краін тыкаюць пальцамі ў экран.

Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум (ПМЭФ) пачаўся амаль эпічна, працягнуўся драматычна, а скончыўся амаль камічна — і прымусіў успомніць знакамітую сцэну з культавага фільма Фрэнсіса Копполы.

Форум адкрыўся, як цяпер жартуюць, з агеньчыкам. І з клубамі чорнага дыму ад палаючага Пецярбургскага нафтавага тэрмінала, дзе, згодна з відэа, украінскія дроны трапілі ў адзін з рэзервуараў. Эпічнае адкрыццё пагоршыла рэакцыя прысутных на мерапрыемстве. «Ну нешта загарэлася, нешта, нічога страшнага», — казаў адзін з чыноўнікаў журналістам. «Былі, вядома, пэўныя праблемы, але яны заўсёды бываюць. Усё ж гэта была атака, няпростая, складаная атака. Але мы да яе рыхтаваліся, мы годна сустрэлі нашых ворагаў», — заявіў пецярбургскі губернатар Александр Беглов.

Дызайнеры супраць ядзернай зброі

Пакуль іншагароднія і замежныя госці спрабавалі дабрацца да Пецярбурга (аэрапорт «Пулкава» закрывалі з-за няпростай, складанай атакі), сабраных забаўлялі небезвядомыя Константин Малофеев і Александр Дугин — сваімі сцэнарамі будучыні Расіі. Калі каротка, то калі мы «усіх пераможам, усіх заб'ём, усіх, каго трэба, абрабуем — усё будзе, як мы любім», як у свой час заяўляў z-блогер Владлен Татарский, цяпер ужо нябожчык, то Расія да 2036 года будзе трымаць за горла ўвесь свет. У «інэрцыйным» сцэнары ўсё не так добра, але таксама нічога.

А вось калі скончыць вайну, будзе вельмі-вельмі дрэнна.

Малофееў нават графікі паказваў і наракаў, што дызайнеры, якія іх малявалі, «усё пераблыталі». Напрыклад, не пазначылі магчымасць ужывання Расіяй ядзернай зброі. «А гэта будзе добры сцэнар», — адзначыў Малофееў. Спадзяюся, падчас гэтай бомбічнай, у прамым сэнсе слова, прэзентацыі кандыцыянеры ў зале працавалі добра, і паху дыму ад палаючай нафты слухачы не адчувалі.

Вядома, такое адкрыццё ПМЭФ арганізатары выбралі невыпадкова.

З аднаго боку, гэта павінна было паказаць, што Крэмль не мае тармазоў. З другога — мерапрыемствы ў «нулявы» дзень традыцыйна носяць, так бы мовіць, забаўляльны, нефармальны характар. Дык што ў выпадку чаго таму ж Трампу заўсёды можна сказаць — ды гэта не мы, гэта ўсякія маргіналы лухту нясуць. І шэптам дадаць: «Бачыце, з якім крыважэрным народам нам даводзіцца мець справу?». Але ўкраінскія-то дроны ў сцэнарыі не былі прадугледжаныя, таму пэўную дваістасць сітуацыі адчулі ўсе. Таму жаданага эфекту дасягнуць не ўдалося.

Самазваная дэлегацыя

Шмат хто не зарыентаваўся, спрабуючы працягваць гуляць паводле сцэнару, калі ўсё ўжо пайшло наперакас. Тыя, каго журналісты не пыталі, з усіх сіл рабілі выгляд, нібыта нічога не адбылося. Работнікі расійскіх тэлеканалаў са спехам распавядалі, як у Пецярбург «прыбываюць замежныя дэлегацыі»! Нават амерыканцы! Сапраўдная афіцыйная дэлегацыя, на чале з… тут карэспандэнтка спатыкнулася, не здолеўшы адшукаць у сваім блакноце імя таго, хто ж гэта магутны чалавек. З часам высветлілася — «афіцыйная» дэлегацыя з ЗША аказалася архітэктарам, які кансультуе Трампа пры будаўніцтве бальнай залы. Да яго прыкладаліся два браты-гвалтаўнікі з крымінальнымі справамі і расследаваннямі ў некалькіх краінах і нязменны Стивен Сигал, які раздаўся ўшыр на расійскіх хлебах. Ах так, яшчэ блогерка — прыхільніца тэорый змовы.

Марко Рубио, калі журналісты яго спыталі пра гэтую дэлегацыю, відавочна ледзь стрымаўся, каб не сказаць непрыстойны аналаг рускага «вы што, з дубу рухнулі?» — але змог сабрацца і адказаць, што адміністрацыя, вядома, нікога на ПМЭФ не пасылала.

А эпічнае прадстаўленне працягвалася. Наш галоўны па перамовах з амерыканцамі пра «здзелкі стагоддзя» Кирилл Дмитриев заявіў, што «ўжо заўтра» будуць падпісаныя дакументы аб будаўніцтве сумнавядомага «тунэля Пуціна — Трампа» пад Бэрынгавым пралівам. Журналісты — ды і эксперты — некалькі… здзівіліся, але тут дапытлівы Bloomberg прымусіў-такі Дмитриева прызнацца, што гаворка ідзе пра падпісанне пагаднення з інжынернай кампаніяй аб працягненні працы па праектаванні тунэля. Праектаваць — не будаваць. «Сілу Сібіры — 2» Расія праектавала-праектавала, ды так і не выпраектавала: пагаднення з Кітаем аб будаўніцтве газаправода і ў поміне няма.

Увогуле, усе стараліся як маглі — у лад і не ў лад, то не ў стане зысці з накатанай каляіны, то нібыта не заўважаючы дыму, што цягнуўся над водамі Нявы. Але ўсіх пераплюнулі, вядома, пецярбургскі карэспандэнт, які жыццерадасна прарыкаў у камеру: «Хоррошая пагода сёння ў Пецярбургу!», і губернатар Беглов, які заявіў, што Пецярбург стаў сталіцай беспілотных тэхналогій. Шчыра кажучы, вельмі не ставала падпалкоўніка Біла Кілгора з фільма «Апакаліпсіс сёння» з яго знакамітай фразай: «Кахаю пах напалму па раніцах... Гэта пах перамогі», але эпічнасць таго, што адбывалася, і так зашкалівала.

Жыць будзем дрэнна. Але доўга

Зразумела, да канца першага дня галоўным пытаннем стала, ці прыбудзе Пуцін на запланаванае выступленне ў пятніцу? Пакуль здагадваліся, выявілася сенсацыя: старшыня ЦБ Эльвира Набуллина не прыязджала на форум. Першай версіяй прычыны безчасовага адсутнасці ў свеце ПМЭФ былі пахаванні яе дарадцы Алексея Можина, які раней доўгі час прадстаўляў Расію ў МВФ. Шчыра кажучы, версія была цалкам праўдападобная і паважная: Можин быў не толькі паплечнікам Набиуллиной, але і яе добрым сябрам.

Прэс-служба ЦБ вылучыла іншую версію: Набиуллина на бальнічным. Мала таго, што дзве праўды ў Расіі заўсёды ўспрымаюцца як іх адсутнасць, дык яшчэ і дыпламатычны бальнічны браць у нас умеюць усе без выключэння. Дарэчы, можа, і не варта вінаваціць прэс-службу: пахаванні — справа непазбежная, але Набиуллина не з'явілася ўвогуле, і гэта трэба было неяк патлумачыць.

Драматычная адсутнасць «жалезнай лэдзі» эканамічнага блока адбілася і на змесце эканамічных дэбатаў. Калі каротка: жыць будзем дрэнна — і доўга.

Дарма завсёднік і душа кампаніі, старшыня камітэта Дзярждумы па бюджэце і падатках Андрей Макаров, які даўно ўжо выконвае на ўсялякіх эканамічных форумах ролю чалавека з фыгаю ў кішэні, спрабаваў чаргаваць жарты («Я веру, што ўсе мужчыны будуць сапраўднымі джэнтльменамі і пры адсутнасці Эльвіры Сахіпзадаўны не будуць казаць, што ва ўсім вінаватая высокая ключавая стаўка») з намёкамі на крытыку («Стары свет памірае, новы свет нараджаецца ў муках, настаў час пачвараў» — перакручаная цытата філосафа і палітыка Антонио Грамши: «У гэтае міжцарства з’яўляецца вялікая колькасць паталагічных сімптомаў»).

Міністр фінансаў Антон Силуанов без асаблівых эвфемізмаў патлумачыў, што грошай у бюджэце не хапае і будзе не хапаць яшчэ больш — і так да 2029 года. А значыць, давядзецца неяк урэзацца ў выдатках. Не ў выдатках на вайну, вядома, — там толькі рост, — а ў нечым іншым. І адзначыў, што, маўляў, баяліся, што з ростам падаткаў з’явяцца «рызыкі, што мы перагібём палку, але не перагнулі». Бізнес трымаецца, эканоміка мацнее, рост не горшы, чым у Еўропе, доўг ніжэйшы і ўвогуле — мы ўжо амаль дасягнулі поўнай незалежнасці ад замежных крэдытаў. Крыкнуць: «Ды хто ж вам дасць!» — ніхто не адважыўся, нават Макаров.

А намеснік кіраўніка адміністрацыі Пуціна Максим Орешкин па-простаму паўтараў ужо затэртую фразу, што «пяцьдзясят працэнтаў сусветнага эканамічнага росту — гэта БРІКС, а заходнія краіны — толькі дваццаць працэнтаў». Удакладняць, якая ў БРІКС доля Кітая, а якая — Расіі, ніхто не стаў.

Але ёсць, як кажуць, і добрыя навіны. Тэхналагічны збор на электроніку могуць перанесці на 1 снежня 2026 года, заявіў намеснік міністра прамысловасці і гандлю Василий Шпак. Найбольш патрэбнае пакінулі на дэсерт, але пра гэта далей. Тут жа адзначу, што калі вельмі дасведчаны прафесіянал, галоўны эканаміст ВЭБа Андрей Клепач заяўляе, што ў свеце, у тым ліку ў эканоміцы, усё адбываецца па Боскай волі, становіцца неяк трывожна. Дарэчы, гэта ён казаў прадпрымальнікам, заклікаючы працаваць не дзеля прыбытку, а дзеля Бога. Сам ВЭБ, відаць, працуе паводле гэтага прынцыпу і таму плануе скараціць 15% персаналу з-за страт.

Прадпрымальнікі, трэба думаць, ужо зрабілі свае высновы: акурат да ПМЭФ, які наогул першапачаткова задумваўся як форум для прыцягнення інвестыцый, выйшла статыстыка Расстата: інвестыцыі бізнесу ў асноўны капітал абваліліся да мінімуму за апошнія 16 гадоў. І тое: як кажуць, якія тут інвестыцыі пры такой надвор’і.

Tutto accanto alla comedia

Зласліўцы былі пасарамлены — Пуцін у Пецярбургу з’явіўся.

Пагаварыў з прэсай. Пачаў, як заведзена, з поспехаў. Высветлілася, што ў Расіі ўсё добра — яна ўжо захапіла чатыры Украіны («здаецца, 2440 тысяч квадратных кіламетраў» — на сайце Крамля слова «тысяч» потым прыбралі), наступ ідзе па ўсіх франтах, па ВУП па ППС усё яшчэ на чацвёртым месцы і наогул, Уладзіміру Зяленскаму б не адкрытыя лісты пісаць з запрашэннем да перамоў, а выбары правесці.

Сам Пуцін вось у выбарах удзельнічае рэгулярна і не выключае для сябе ўдзел у іх у 2030 годзе — каб кіраваць да 2036-га. А там, напэўна, як Бог пашле. А што — Канстытуцыя дазволіць, калі яе зноў падрэдагаваць.

Вядома, усе адзначылі, што Пуцін не называе Зяленскага па імені — абазначае яго, як і Навальнага, «гэты спадар». Асацыяцыя ўзмацнялася і тым, што ў гэты дзень на Барысаўскіх могілках праходзіла паніхіда: быў дзень нараджэння палітыка. Вядома, усе адзначылі, што Пуцін быў незвычайна мітуслівы і няўцямны. Але раніцай апошняга дня форуму яго прэс-сакратар Дмитрий Песков ва ўсю раскручваў інтрыгу: выступленне Пуціна будзе, і яно будзе вельмі сенсацыйным.

Выступленне і праўда адбылося. Падаецца, што абмен палоннымі паміж Украінай і Расіяй стаў гарантыяй адсутнасці дронавых атак у гэты дзень. Пуцін нават не спазніўся. Дакладней, спазніўся — але на сціплыя 80 хвілін; ну што гэта за спазненне, вождзя можна чакаць гадзінамі.

Затое потым — паўтары гадзіны расповедаў, што Расія яшчэ нават не дасягнула таго ўзроўню, на якім Еўропа. У еўрапейцаў і доўг вышэйшы, і рост эканомікі ніжэйшы (не зусім так, мякка кажучы), дык што нам яшчэ ёсць куды падаць, ёсць. І наогул, мы мацнейшыя і разумнейшыя, бо больш суверэнныя.

Увогуле, як раней трапна адзначыў скандальны губернатар Валагодскай вобласці Георгий Филимонов, уварванне ва Украіну дазволіла «раскрыць спячы патэнцыял» і зрабіць так, «каб людзі перасталі называць рэчы сваімі імёнамі і казаць праўду». Знайшоўся ўсё ж смелы чалавек.

Але ўсё ж Пуцін раздаў і некалькі пернікаў. Па-першае, заявіў, што для пад’ёму рэгіёнаў туды пераедуць цэнтральныя офісы буйных дзяржкампаній. «Сяргей Сямёнавіч, сталіцы гэта не пашкодзіць», — звярнуўся ён да сядзячага ў зале Сабяніна. Тут камера паказала буйным планам мэра Масквы Сергея Собянина. Трэба аддаць належнае — покерфэйс сталічны градоначальнік трымаць умее.

Сярод прызначаных для спасылкі ў рэгіёны дзяржкампаній Пуцін назваў РЖД, доўг якой складае фантастычныя 4 трлн рублёў; магчыма, Сабянин мужна стрымліваў радасць: колькі ж элітнай нерухомасці вызваліцца! А падаткаў з РЖД цяпер і так кот наплакаў.

Па-другое, Пуцін урачыста паабяцаў, што парог выручкі бізнесу для сплаты ПДВ не будуць зніжаць да 10 млн, як планавалася, а зафіксуюць на цяперашнім узроўні — 20 млн рублёў у год — відаць, гэта і задумвалася галоўнай сенсацыяй. Улічваючы, што нават паводле даследавання сервільнай «Опоры России» з-за цяперашняга парога ў 20 млн зачыніцца каля траціны малога бізнесу, а гандаль, грамадскае харчаванне і паслугі масава пераходзяць у «чорны нал», — нельга сказаць, каб гэты падарунак моцна ўдыхнуў. Як кажуць у старым анекдоце пра Чапаева: мог бы і зарубіць.

З адказаў на пытанні адзінае, што было цікава, — прызнанне Пуціна, што ён такі чытаў адкрытае пісьмо Зяленскага: «Мне тут Песков паперку падсунуў, я яе бегла праглядзеў». Пасля чаго дзесяць хвілін зноў распавядаў усё тое, што казаў раней. Што менавіта казаў — нецікава; цікава, як прызнаўся ў чытанні пісьма.

А тым часам, у залах ПМЭФ працягвалася выстава дасягненняў народнай гаспадаркі. Чаго там толькі не было! Падальныя робаты-футбалісты айчыннай вытворчасці і прыбраныя ў сарафаны кітайскія робаты. Расійскія аўтамабілі, блага скапіяваныя з кітайскіх.

А самым уражлівым быў стэнд данецкіх сепаратыстаў. На ім былі прадстаўлены водары, звязаныя з Данбасам. Напрыклад, «Трываласць металу». Ці «Стэпавы вецер». А самым вялікім поспехам, вядома, карыстаўся водар «Дымныя тэріконы».

Не, палкоўніка Кілгора на ПМЭФ рашуча не хапала. А пакуль, як дасціпна спяваецца ў чарговым роліку, што набірае папулярнасць, Fertoke: «Палітолагі ўсіх краін тыкаюць пальцамі ў экран».

Таццяна Рыбакова, The Moscow Times