Выбары ў Арменіі: Расія страчвае Паўднёвы Каўказ
- Нікіта Шэндароўскі, УНІАН
- 9.06.2026, 12:56
Чарговая дэманстрацыя слабасці Крэмля.
У нядзелю, 7 чэрвеня, ў Арменіі адбыліся выбары, за якіямі ўважліва сачылі многія гульцы па-за межамі гэтай краіны. Паводле вынікаў падліку 100% галасоў, партыя дзейнага лідара Нікола Пашыняна «Грамадзянскі дагавор» набрала 49,81% галасоў, атрымаўшы большасць у парламенце (61 мандат са 105) і магчымасць самастойна сфарміраваць урад.
На другім месцы — прарасійскі альянс Самвела Карапетяна «Моцная Арменія», які набраў 23,29% галасоў, на трэцім месцы — выбарчы блок «Арменія» з вынікам 9,94% галасоў. Чацвёртае месца заняла партыя «Працвітаючая Арменія» з 4%. Яшчэ адна партыя — «Крылы адзінства» — з 2,30% галасоў заняла пятае месца, аднак у склад новага парламента яна ўжо не ўвайшла.
Другое месца «Моцнай Арменіі» з амаль удвая меншай, чым у лідара гонкі, колькасцю галасоў — даволі паказальна. Яе лідар Самвел Карапетян — армянскі мільярдэр, які з’яўляецца адной з самых уплывовых і багатых фігур у Арменіі, — фактычна зарабіў свой стан на працы з Масквой. І менавіта на гэтую палітычную сілу (як асноўную) рабіў сваю стаўку Крэмль.
Правал «электаральнага дэсанта»
На працягу ўсяго перыяду выбарчай кампаніі ў Арменіі Расія спрабавала паўплываць на працэс. У ход ішлі ўсе, даўно адпрацаваныя на іншых пляцоўках, інструменты — ад шантажу і запалохвання «лёсам Украіны» да завозу на галасаванне зручных для Масквы выбаршчыкаў.
На фінішнай прамой план быў просты: паколькі армянскае заканадаўства не прадугледжвае волевыяўлення за мяжой, грамадзян Арменіі, якія пастаянна пражываюць у Расіі, павінны былі даставіць самалётамі ледзь не да выбарчых участкаў. Аднак дзейным армянскім уладам удалося перагуляць расіян.
«У аэрапорце “Звартноц” прыбылых чакаў сюрпрыз: мужчынам прызыўнога ўзросту і рэзервістам пачалі ўручаць павесткі на 25-дзённыя вайсковыя зборы, — адзначыў намеснік кіраўніка СБУ ў 2014–2015 гадах, генерал-маёр запасу СБУ Віктар. — Для многіх гэта стала непрыемнай нечаканасцю, бо замест кароткай палітычнай паездкі яны рызыкавалі правесці амаль месяц у вайсковых часцях або вучэбных цэнтрах… Падаецца, у Ерэване вырашылі, што калі грамадзянін раптам успомніў пра сваю Радзіму напярэдадні выбараў, то і Радзіма мае поўнае права нагадаць яму пра канстытуцыйныя абавязкі».
У выніку колькасць ахвотных аддаць свой голас у інтарэсах Расіі моцна скарацілася. Крамлёўская аперацыя «электаральны дэсант» правалілася.
У цэлым, нягледзячы на жахалкі, якімі Расія спрабавала запалохаць армян, у дзень галасавання ўсё прайшло спакойна. Як напісала на сваёй старонцы ў адной з сацсецяў народная дэпутатка Украіны Ірына Герашчанка, якая працавала на выбарах у Арменіі ў міжнароднай назіральнай місіі, у Ерэване нават былі чэргі на ўчастках, яўка была высокай.
«Кожны ўчастак абсталяваны спецыяльнымі камерамі, якія ў анлайн-рэжыме транслююць галасаванне. Выбаршчыкаў ідэнтыфікуюць па пашпартах і біяметрычных даных, спецыяльныя апараты фіксуюць кожнага і робяць спецыяльны талон з фота», — падзялілася яна падрабязнасцямі.
Курс на Захад
Не спрацавала і запалохванне з боку Расіі «украінскім сцэнарыем». У апошнія некалькі тыдняў перад галасаваннем у інфармацыйнай прасторы можна было назіраць проста шквал заяў пра тое, што Пуцін паспрабуе паўтарыць яго ў Арменіі. Аднак ні татальная эканамічная залежнасць Ерэвана ад Масквы, ні прысутнасць у Арменіі расійскіх вайсковых баз, ні інтарэсы прарасійскіх палітыкаў і бізнесменаў, зацікаўленых у тым, каб пакінуць усё як ёсць, не пераканалі электарат.
Так, Расія напярэдадні галасавання дала зразумець, што можа перагледзець дагавор аб пастаўках у Арменію газу і бензіну (тут асаблівая пікантнасць — у РФ цяпер і для сябе бензіну не хапае), а ў МЗС РФ заявілі, што Масква «не плануе спансіраваць шлях Ерэвана ў ЕС». І, вядома, прарасійская апазіцыя выкарыстоўвала гэта ў сваёй кампаніі, каб пераканаць насельніцтва, што Пашынян сваёй палітыкай паўплывае на іх кашалькі. Але выбаршчыкі фактычна толькі пацвердзілі, што падтрымліваюць шлях, распачаты дзеючай уладай раней. У прыватнасці, у дачыненні да пераарыентацыі Арменіі з Расіі на Захад.
Перад выбарамі ў Ерэване прайшоў першы ў гісторыі саміт ЕС—Арменія, дзе была зацверджана Стратэгічная павестка дня. Пашынян атрымаў мандат на падачу афіцыйнай заяўкі на сяброўства ў Еўрасаюзе.
Вядома, у Маскве заявілі, што краіна павінна вынесці гэтае пытанне на рэферэндум, бо не можа быць адначасова членам ЕС і ЕАЭС (дарэчы, гэтак жа ёсць пытанні і да далейшага ўдзелу Арменіі ў АДКБ). Але цяпер Крэмль ужо не такі ўпэўнены, што Расіі ўдасца паўплываць на вынік плебісцыту, калі такі адбудзецца.
Таксама ўзнікаюць пытанні адносна далейшага ўдзелу Арменіі ў АДКБ, што таксама можа стаць прадметам рэферэндуму. І, вядома ж, усё гэта не абыдзецца без актыўнага ўмяшання РФ у працэсы.
Ды і ў цэлым няздольнасць Масквы дамагчыся перамогі для «сваіх» у краіне, якая з’яўляецца членам АДКБ (хаця і з прыпыненым членствам) і ЕАЭС, указвае на слабасць Крэмля не толькі ў рэгіёне, але і на міжнароднай арэне.
«Гэта — чацвёртая запар параза расійскай прапагандысцкай машыны (да гэтага былі Румынія, Малдова і Венгрыя)... Калі паглядзець крыху шырэй, гэтыя паразы паказваюць, што быць прарасійскім у палітыцы становіцца нявыгадна… У многіх прарасійскіх палітыкаў пачынае з’яўляцца страх, што формула «за Расію — значыць лузер» можа стаць усеахопнай», — нагадвае дырэктар Аналітычнага цэнтра «Дзелавая сталіца» Вадым Дзянісенка.
«Міратворца» больш не трэба
Сапраўды, толькі за апошнія гады РФ страціла свой уплыў і статус ключавога саюзніка ў шэрагу рэгіёнаў свету. Сірыйскі дыктатар Башар Асад паўтарыў досвед украінскага ўцекача Віктара Януковіча, знізіўся давер да Расіі ў Афрыцы, Злучаныя Штаты заявілі пра свае інтарэсы ў Венесуэле, на чарзе — Куба, а тут яшчэ і пад пытаннем аказваецца Паўднёвы Каўказ…
«У РФ, завязлай ва Украіне, ужо не хапае сіл, каб падтрымліваць усю сваю імперскую інфраструктуру», — лічыць кіруючы партнёр Нацыянальнай антыкрызіснай групы Тарас Загародні.
Бліжэйшым ключавым выклікам у рэгіянальнай палітыцы Арменіі стане афіцыйнае завяршэнне вайны з Азербайджанам. Менавіта пры Пашыняне Ерэван афіцыйна пайшоў на саступкі Баку. Бакі падпісалі праект пагаднення, які прадугледжвае змены ў Канстытуцыю Арменіі з адмовай ад Карабаха.
Гэтае пытанне можа стаць першым сур’ёзным выклікам для Пашыняна, бо яго партыя мае звычайную, а не канстытуцыйную большасць (таму для рэалізацыі рашэння яму давядзецца дамаўляцца з прарасійскімі палітыкамі). Але пакуль ёсць падтрымка народа, падаецца, дзейны прэм’ер упэўнены, што яму гэта ўдасца.
«Гэта гістарычная перамога, якая адназначна забяспечыць вечнасць і развіццё Рэспублікі Арменія, і, вядома, у нас будзе працяглы і інстытуцыйны мір», — заявіў ён, абвяшчаючы пра перамогу на выбарах.
Як адзначае старшыня Меджліса крымскататарскага народа Рэфат Чубараў, з перамогай Пашыняна і яго партыі «Грамадзянскі дагавор» Арменія ўпрытул наблізілася да падпісання мірнага пагаднення з Азербайджанам, адкрыцця армяна-турэцкай мяжы і ўсталявання дыпламатычных адносін паміж Ерэванам і Анкарой.
«Прэч Расію з Каўказа», — падсумаваў ён.
Фактычна, Расія заўсёды стварала ў рэгіёне напружанасць. З аднаго боку — падтрымлівала Арменію ў канфліктах за Карабах. З другога — прадавала зброю Азербайджану…
«Расія заўсёды займалася дэстабілізацыяй гэтага рэгіёна, каб прыходзіць «рашаць праблемы» ў якасці міратворцы. Стварала такія ўмовы, каб краіны Паўднёвага Каўказа мелі патрэбу ў гэтым міратворцы», — адзначае кіруючы партнёр Нацыянальнай антыкрызіснай групы Тарас Загародні.
Бачная слабасць РФ
Але ці адбудзецца гэты гістарычны разварот канчаткова? Пакуль — пад пытаннем. З аднаго боку, пазіцыя афіцыйнага Ерэвана ў імкненні быць самастойным і арыентацыя на Захад — вельмі моцная абраза для Масквы. Пуцін, відавочна, успрымае яе ледзь не як асабістую. З іншага боку, для Крэмля прынцыпова важна захаваць Арменію ў сваёй арбіце, захаваць свой уплыў.
«Нягледзячы ні на што, Масква захоўвае значны ўплыў на рэгіён. Яна не толькі фінансава кантралюе краіну, у яе там знаходзяцца войскі, ёсць кантроль над бізнесам, рэсурсамі. Таму, незалежна ад вынікаў выбараў, Крэмль захавае свой уплыў на рэгіён», — лічыць Загародні.
«Перамога Пашыняна яшчэ не азначае поўны разрыў з Масквой, як гэта можа многім падацца. Падаецца, Пашынян паспрабуе яшчэ раз дамовіцца, асабліва ўлічваючы танны газ», — дадае Вадым Дзянісенка.
Паводле яго слоў, таксама трэба ўлічваць, што на дзейнага прэм’ера Арменіі ніхто не цісне, каб ён абавязкова разарваў адносіны з Расіяй: «Таму, калі расіяне не будуць поўнымі ідыётамі, яны змогуць захаваць цяперашні статус-кво. Калі не, пачнецца вельмі складаны працэс выціскання Расіі не толькі з Арменіі, але і з Каўказа ў цэлым».
У любым выпадку, парламенцкая кампанія ў Арменіі прадэманстравала слабасць Расіі. І нельга выключаць: гэтую слабасць заўважылі (і могуць ёй скарыстацца) тыя краіны з «расійскай арбіты», якія пакуль што лаяльныя да РФ.
Нікіта Шэндароўскі, УНІАН