Навукоўцы: егіпецкія прынцэсы валодалі зброяй

• 20.07.2026, 9:38

Лукі, стрэлы і кінжалы былі не сімвалічнымі дарамі.

Аналіз костак пяці жанчын з пахаванняў Сярэдняга царства паказаў: лукі, стрэлы і кінжалы былі не сімвалічнымі дарамі. Прынцэсы мелі развітыя цягліцы, характэрныя для лучнікаў і паляўнічых. Пра гэта паведамляе «Хайтэк» са спасылкай на даследаванне ў часопісе Frontiers in Environmental Archaeology.

Шэсць царскіх мумій знайшлі ў Дахшуры, пахавальным комплексе пірамід і шахтавых грабніц, яшчэ ў 1890-х гадах. Затым яны згубіліся на дзесяцігоддзі. Паўторна іх выявілі ў Егіпецкім музеі падчас куратарскага праекта ў 2020 годзе. Чацвёра з шасці аказаліся сёстрамі, дачкамі фараона Аменемхета II. Іх пахавалі ў парных падземных камерах: прынцэсу Іту побач з прынцэсай Хэнмет, прынцэсу Ітаверэт побач з невядомай жанчынай, якую папярэдне ідэнтыфікавалі як прынцэсу Сатхатормерыт. Яшчэ дваіх — прынцэсу Нуб-Хотэп і цара Хора — даследавалі асобна.

Усе шэсць целаў старанна муміфікавалі, але мяккія тканкі ператварыліся ў парашок, а частка костак не захавалася. Чэрапы прынцэс былі страчаныя ў пачатку 1900-х гадоў. Тыя косткі, што ўцалелі, апынуліся ў добрым стане. Археолагі вызначылі ўзрост на момант смерці, рост, пол і сляды хвароб або траўмаў.

Вядучая аўтарка працы Зейнаб Хашэш распавяла: у прынцэсы Іты, маладой жанчыны 28–34 гадоў, выявілі магутныя месцы мацавання цягліц верхняй часткі цела. Такія ж сляды пакідаюць булавы і кінжалы. Прынцэса Хэнмет дажыла да 40 гадоў, яе косткі патанчэлі, але звязкі заставаліся вельмі моцнымі. Прынцэса Ітаверэт памерла ва ўзросце 20–34 гадоў. Яна перажыла пераломы рэбраў і ступні, а яе шкілет выдаваў вопытную лучніцу. Прынцэса Нуб-Хотэп і цар Хор таксама аказаліся лучнікамі.

Развіццё верхніх канечнасцяў указвае на паўтаральныя высокаінтэнсіўныя дзеянні: натягванне цяцівы і ўтрыманне зброі. Менавіта гэта тлумачыць прысутнасць лукаў, стрэл і булаў у жаночых пахаваннях. Гэта былі не сімвалічныя падарункі, а зброя, якой яны рэгулярна карысталіся.

Траўмы накшталт зламаных рэбраў у прынцэсы Ітаверэт — верагодна, ад удару або падзення з вышыні — сустракаліся часта. У некалькіх асобаў выявілі інфекцыі і сляды недаядання. У сясцёр таксама знайшлі рэдкія анамаліі пазваночніка, што ўказваюць на цеснае сваяцтва бацькоў.

Хашэш падкрэсліла: траўмы добра загойваліся. Гэта сведчыць пра доступ да перадавой для свайго часу медыцынскай дапамогі. Археолагі прызнаюць, што страта чэрапаў абмяжоўвае аналіз. Плануецца правесці аналіз стабільных ізатопаў, каб даведацца больш пра магчымы дэфіцыт харчавання. Каманда хоча пайсці далей за простую ідэнтыфікацыю і распавесці поўныя гісторыі жыцця, сем’яў, здароўя і нават палітычных роляў гэтых жанчын. Рэшткі плануюць захаваць, стварыць 3D-мадэлі для навучання і віртуальных выстаў, а таксама выставіць побач з упрыгожваннямі, зброяй і пахавальнымі прадметамі.