Вялікі пералом

• Тацяна Рыбакова
• 22.07.2026, 13:18

Калі гэта здарыцца і ў армейскіх галовах, будзе зусім цікава.

Сыходзім, сыходзім, сыходзім!

Настануць часы пакруцей.

Група «Мумій Троль»

Я, прызнацца, люблю расійскіх камерсантаў. Яны махляраватыя, хваткія, не надта абцяжараныя праблемамі маралі і этыкі — такіх ужо выгадавалі! — але чаго ў іх не адняць, дык разумення рэчаіснасці.

Інакш не выжывеш.

І вось цяпер гэтае ўменне бачыць рэальнае становішча спраў прывяло мноства ўладальнікаў капіталаў той ці іншай велічыні да разумення, што пара, як спявае «Мумій Троль», уцякаць. Бо «ў падваротні нас чакае маньяк», і ўсе ўжо ведаюць яго па імені-па бацьку. Хацелася б, вядома, убачыць гэты паток у лічбах, але ЦБ загадзя адключыў нам магчымасць даведацца, колькі грошай выходзіць за мяжу. Але ёсць ускосныя прыкметы, і яны даволі недвухсэнсоўныя.

Вялікі зыход

Вось расійскія грамадзяне толькі за апошнія два тыдні вынеслі з банкаў наяўнымі 513 млрд рублёў, а цяпер наяўныя з банкаў уцякаюць са хуткасцю 1 млрд рублёў у гадзіну. З пачатку ліпеня хуткасць вынасу кэшу падвоілася.

ЦБ тлумачыць гэта непрацуючым інтэрнэтам і сезонам адпачынкаў. Магчыма. Але, напрыклад, «Сбериндекс» не назірае асаблівага росту спажывецкіх выдаткаў. Нават калі дапусціць, што гэта таму, што ўсюды сталі плаціць наяўнымі, цяжка паверыць, што расіяне сталі купляць у два разы больш — безнаяўныя выдаткі ж і не ўпалі. Значыць, выносяць, урэшце, не толькі дзеля таго, каб расплаціцца за бензін па дарозе на мора. Хутчэй — каб купіць долары (попыт вырас на 11% у другім квартале) і еўра (нават на 18%), каб купіць крыпту і нават фізічнае золата. І не проста купіць.

У знаёмым пецярбургскім падпольным абменніку — чарга: запісваюцца, чакаюць пару-тройку дзён, валюта прадаецца з колаў.

Вось Bloomberg піша: найбольш заможныя расіяне, у тым ліку з асяроддзя Пуціна, сталі актыўней выводзіць грошы за мяжу, баючыся пагаршэння стану эканомікі і магчымай канфіскацыі актываў. Выводзяць праз крыпту, праз экспартныя кантракты, праз вываз фізічнага золата. Колькі — палічыць немагчыма, але ў артыкуле сцвярджаецца, што гаворка пра дзясяткі мільярдаў долараў. Ускосна адток можна ацаніць па тым, як пухнуць прыватныя інвестфонды і раскупляецца элітная нерухомасць у ААЭ, Турцыі, Саудаўскай Аравіі, на Кіпры — у самых папулярных месцах «паркоўкі» выведзеных капіталаў. Выводзяць, як правіла, праз Арменію, Казахстан і Кіргізстан крывымі, як то кажуць, сцежкамі.

А вось зусім не Bloomberg, а просты расійскі жу… прабачце, кансультант, шырока вядомы ў вузкіх колах яшчэ з эпохі «абналу» і махінацый з ПДВ, які цяпер дапамагае атрымаць грамадзянства якой-небудзь краіны, адкуль можна будзе праскочыць у Еўропу ўжо не расійскім грамадзянінам, піша: вал запытаў. І не толькі ў яго: канкурэнты не канкуруюць, а просяць узяць частку іх патоку — не спраўляюцца.

А мне і ўвогуле не трэба чытаць ні Bloomberg, ні гэтага жу… кансультанта, дастаткова рускамоўных паблікаў у Сербіі. Кожны дзень аб’явы: «Мы адкрыліся!», «Унікальны сэрвіс з Расіі ўжо ў Бялградзе!» — якія чаргуюцца з пытаннямі па бізнесе і прапановамі працы і супрацоўніцтва. Гэта ўжо не вялікія грошы, пра якія піша Bloomberg, і не сярэднія капіталы, што ідуць па грамадзянства, — гэта рознай ступені маласці бізнес пацягнуўся прэч з краіны, дзе ён да апошняга спрабаваў зарабіць.

Добра, што дзякуючы ЦБ мы не можам ахапіць позіркам усю карціну гэтага вялікага зыходу. А то дух захапіла б ад маштабаў таго, што адбываецца.

Вялікі пералом

Ёсць і лічбы. Маскоўская біржа падае ўжо 19 тыдняў запар, а напрыканцы мінулага тыдня падзенне паскорылася. Падзенне на такіх велізарных абаротах, што ў поўны рост пайшлі чуткі, нібыта з акцый выходзяць нейкія «кіты». Для даведкі: расійскі рынак акцый трымаецца зусім не на плячах рознічных інвестараў, а на капіталах вялікіх інвестыцыйных кампаній, што кіруюць грашамі вельмі багатых людзей, і менавіта іх дзеянні вызначаюць трэнды.

Акрамя буйных «белых» інвесткампаній, ёсць і ціхія, невядомыя шырокай публіцы кіравальнікі вялікімі грашамі. Мяне ў гэтыя дні давялося пагаварыць з адным з іх — яго кліенты «ў грошах» ужо з пачатку ліпеня. Уласна кажучы, адразу пасля ўдару ўкраінскіх беспілотнікаў па Маскоўскім НПЗ і пачалі выходзіць з акцый і аблігацый. «Стала ясна, што адбыўся пералом», — скупа патлумачыў ён. «У вайне?», — перапытала я. «У ўсім», — быў адказ.

Пералом — правільнае слова. Ён адбыўся і працягвае адбывацца ў галовах многіх сацыяльных груп.

Прама цяпер ён адбываецца ў галовах прадаўцоў на Wildberries, якія лічылі, што можна зарабляць грошы як ні ў чым не бывала — і нават наадварот, стала лепш: ніякіх заходніх канкурэнтаў, а цэны ўдвая вышэйшыя. Цяпер яны высветлілі, што іх прыбыткі ўключалі плату за рызыку страціць усё нажытое і атрымаць ад платформы не кампенсацыю за страчаны тавар, а толькі прапанову ільготнага крэдыту. Не звярнулі ўвагі, што яшчэ 7 ліпеня платформа яксьці падазрона своечасова змяніла ўмовы дамовы і цяпер не абавязана кампенсаваць страту ў выпадку атакі дронаў. «Ozon» зрабіў тое самае. Уладальнікі маркетплейсаў — хлопцы прадбачлівыя, чаго не скажаш пра іх прадаўцоў.

Пералом проста цяпер адбываецца ў галовах тых грамадзян, якія яшчэ нядаўна запэўнялі, што жыццё цячэ па-ранейшаму і нічога страшнага ў Расіі не адбываецца, а вядомага эканаміста, які гаворыць непрыемныя рэчы, называлі Апакаліпсіцам. Цяпер жа, як сведчаць даныя апытання цалкам пракрамлёўскага ФОМа, рэкордная за 11 гадоў колькасць расіян, 22%, лічыць, што іх матэрыяльнае становішча пагоршыцца.

Пералом, падаецца, адбыўся і ў галовах людзей з асяроддзя Пуціна: арышты давераных асоб братоў Ратэнбергаў паказалі, што «блізкасць да цела» больш не гарантыя бяспекі, а арышт Іллі Трабера па мянушцы Антыквар — што не гарантыя і ўспаміны маладосці, і нават магчымы кампрамат на «першую асобу» з бурлівых 1990-х.

Пералом дакладна адбыўся ў галовах буйнага бізнесу: бенефіс аднаго з найболей закрытых мільярдэраў Андрэя Мельнічэнкі ў Economist бачыцца мне як прапанова сепаратных перамоваў. І зусім не важна, ці было яго выступленне зацверджана Пуціным, бо няма ніякага Пуціна ва ўсіх гэтых глыбакамысных разважаннях Мельнічэнкі пра неабходнасць пакінуць Расіі суверэнітэт. Капітана, здаецца, ужо спісалі з карабля, проста не знайшлі зручнай формы паведаміць яму пра гэта. А можа, ужо і паведамілі, сабраўшыся ля берагоў турэцкага Бодрума.

Вядома, нават калі ўсё так, гэта зусім не значыць, што Пуцін сыдзе. За яго спінай ужо сфармавалася расійская аналогія іранскага КВІР — карпарацыя сілавікоў, якім Пуцін патрэбны, але толькі як прыкрыццё іх усё больш усёпаглынальнай улады. Сумняваюся, што яны сумняваюцца ў сваім лёсе ў выпадку зменаў. Фраза «бабло перамагае зло» перастае быць аксіёмай і нават сцвярджэннем. І вынік гэтага супрацьстаяння невядомы да такой ступені, што вялікія і нават не вельмі вялікія грошы аддаюць перавагу чакаць яго ў бяспечных месцах.

Бунт Прыгожына паказаў, што супраць армейскіх танкаў і ПЗРК сілавыя карпарацыі аддаюць перавагу не выходзіць са сваімі папачкамі кампрамату і дубінкамі Расгвардыі. А ў вайскоўцаў цяпер свой смутак. Мала таго, што на фронце справы не дужа, дык яшчэ і мошчы двух святых — Матроны Маскоўскай і Аляксандра Неўскага, прызначаных патрыярхам Кірылам пакроўнікамі расійскай арміі, — разбітыя ўсё тымі ж злымі ўкраінскімі дронамі якраз у той момант, калі святыя мусілі містычным чынам забяспечыць ваюючую армію маторным палівам.

Насуперак сцвярджэнням патрыярха Кірыла, Бог відавочна не ў захапленні ад расійскай агрэсіі. Калі пералом адбудзецца і ў армейскіх галовах, будзе зусім цікава.

Тацяна Рыбакова, The Moscow Times