Гаспадары Лукашэнкі рухаюцца да дэфолту

• Аляксей Мазартоў
• 26.07.2026, 16:06

Лічбы не сыходзяцца.

У панядзелак, 20 ліпеня, расійскі Мінфін паведаміў, што ён часова не будзе размяшчаць аблігацыі федэральнага займу. На фоне дыму ад пажараў складоў Wildberries навіна прайшла амаль незаўважанай. І, магчыма, дарэмна.

Нечаканае рашэнне

Расійскі Мінфін заявіў, што рашэнне прыпыніць продаж АФЗ прынята «з мэтай садзейнічання стабілізацыі рыначнай сітуацыі». Што там з рыначнай сітуацыяй такога адбылося, што яна раптам стала нестабільнай, Мінфін удакладняць не стаў. Хаця, насамрэч, ніякай таямніцы няма. Мінфін перастаў браць у доўг, бо ў доўг яму больш не даюць.

За некалькі дзён да гэтага рашэння Мінфіну давялося адмяніць аўкцыён па продажы АФЗ, таму што не знайшлося ахвотных іх купіць. Да гэтага з пачатку чэрвеня аўкцыёны адмяняліся двойчы. Паводле плану Мінфін у трэцім квартале разлічваў заняць на ўнутраным рынку 1,5 трыльёна расійскіх рублёў. Фактычна яму ўдалося пазычыць менш за сімвалічную суму ў 10 мільярдаў. Ну а калі вам не даюць таго, пра што вы просіце, застаецца зрабіць выгляд, што і не вельмі хацелася.

Праўда, застаецца пытанне: «дзе браць грошы». Вайна сама сябе не пракарміць. Дэфіцыт бюджэту вырас ужо амаль да 6 трыльёнаў рублёў. Не кажучы ўжо пра тое, што на мінулым тыдні, не прыцягваючы лішняй увагі, Мінфін павялічыў план па выдатках яшчэ на трыльён. Гэта значыць, дэфіцыту ў бюджэце будзе больш.

Менавіта АФЗ апошнім часам былі галоўнай крыніцай фінансавання дэфіцыту бюджэту. Таму што ніхто, акрамя расійскіх банкаў, расійскаму Мінфіну ў доўг не даваў. Праўда, нават у ўласных банкаў даводзілася пазычаць дорага. Стаўкі па АФЗ выраслі да 13–17 працэнтаў.

Таму выдаткі на абслугоўванне доўгу цяпер складаюць каля 9 працэнтаў усіх бюджэтных выдаткаў. Гэта больш, чым выдаткі на адукацыю і ахову здароўя разам узятыя. Так што фактычна расійскі Мінфін пабудаваў амаль класічную фінансавую піраміду. Калі вы бераце новыя пазыкі, каб вяртаць старыя.

Але піраміда працуе, пакуль ёсць прыток свежых грошай. Прычым паток грошай павінен пастаянна расці.

Лічбы не сыходзяцца

У 2023 годзе Расія размясціла АФЗ на 2,8 трыльёна рублёў. У 2024 годзе было ўжо на 4,5 трыльёна. У 2025 аб’ём размяшчэнняў склаў 7,2 трыльёна, хоць першапачаткова планавалася 4,8.

На гэты год Мінфін адразу запланаваў узяць у доўг 6,5 трыльёна рублёў, але нешта пайшло не так. У першым квартале яшчэ атрымалася крыху перавыканаць план. У другім квартале да плана не дацягнулі зусім нямнога. Ну а ў трэцім здарыўся поўны правал. Расійскія банкі ў прынцыпе гатовыя даваць Мінфіну ў доўг, але пад такія стаўкі, якія ён не можа сабе дазволіць.

Таму для фінансавання дэфіцыту бюджэту застаўся толькі адна сур’ёзная крыніца – сродкі Фонду нацыянальнага дабрабыту. Але ліквідных сродкаў там усяго на 3,6 трыльёна рублёў. А дэфіцыт у бюджэце ўжо цяпер амаль шэсць трыльёнаў. Пры гэтым больш за тры трыльёны трэба вярнуць па старых даўгах. А заняць грошы больш няма дзе.

А калі не атрымліваецца браць новыя пазыкі, застаецца толькі перастаць плаціць па старых. Горш ад гэтага ўжо не стане. Таму спыненне размяшчэння аблігацый — гэта можа быць першы крок да таго, каб абвясціць пра часовае прыпыненне выплат па старых даўгах «да стабілізацыі рыначнай сітуацыі». То-бок, зрабіць расійскім банкам такі маленькі дэфолт. Вопыт раптоўных дэфолтаў маецца яшчэ з 1998 года.

Аргумент супраць такога маленькага дэфолту – гэта тое, што расійскія банкі і так ужо знаходзяцца ў не вельмі добрым становішчы. За першыя дзве тыдні ліпеня кліенты вывелі з банкаў 0,5 трыльёна рублёў. То-бок банкі страчвалі наяўнасць са хуткасцю 32 мільярды рублёў у дзень. У параўнанні з чэрвенем хуткасць вываду наяўных грошай павялічылася больш чым у два разы, хаця ўжо ў чэрвені іх выводзілі занадта шмат.

І новая праблема

Паралельна з гэтым пагаршаецца сітуацыя з вяртаннем крэдытаў. Доля праблемных крэдытаў у расійскіх банках вырасла да 11 працэнтаў.

Адпаведна, у банкаў расце дэфіцыт ліквіднасці. Па стане на 20 ліпеня гэты дэфіцыт складаў каля 2,5 трыльёна рублёў, і гэта быў гістарычны рэкорд з сакавіка 2022 года.

Ну і зразумела, што рашэнне не плаціць па даўгах, яно, па-першае, ўдарыць па банках наўпрост. А па-другое, можа прывесці да таго, што людзі пачнуць яшчэ актыўней забіраць грошы.

Вядома, нават калі Мінфін цалкам спыніць выплаты, маштаб крызісу не будзе такім, якім ён быў у 1998 годзе. АФЗ цяпер складаюць значна меншую долю банкаўскіх актываў, у параўнанні з тым, колькі расійскія банкі ў 1998 годзе трымалі ў ГКО.

Але з другога боку, у 1998 годзе не было ўсіх гэтых абцяжарваючых знешніх акалічнасцей, якія ёсць цяпер. У 1998 годзе Расія не вяла паўнамаштабную вайну, у 1998 годзе ніхто не бамбіў расійскія НПЗ, у 1998 годзе не гарэлі расійскія склады.

Аляксей Мазартоў, «Беларусы і рынак»