«Гэта галоўная небяспека для Крэмля»
- 29.07.2026, 10:15
Якія рызыкі для Пуціна нясе магчымая мабілізацыя.
Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі заявіў, што ў украінскай разведкі ёсць даныя пра падрыхтоўку Крэмлём новага этапу мабілізацыі, які можа пачацца ўжо ў бліжэйшыя месяцы.
Ці вырашыцца ўсё ж Пуцін на новую эскалацыю? Пра гэта і не толькі сайт Charter97.org пагаварыў з вядомым украінскім палітолагам, кіраўніком Цэнтра прыкладных палітычных даследаванняў «Пента» Уладзімірам Фесенкам:
— Верагоднасць даволі высокая, пра гэта кажуць розныя крыніцы, у тым ліку і расійскія. Лічбу, якую назваў Зяленскі, 300–500 тысяч чалавек, лічу рэалістычнай. Я сам пра гэта казаў яшчэ дзесьці месяц-два таму, калі толькі пачалі абмяркоўваць гэтую тэму.
У Расіі яны гатовыя па розных прычынах, у тым ліку арганізацыйных, рэсурсных, тэхнічных, прызваць, напрыклад, мільён або больш людзей. Напрыклад, увосень — 300 тысяч, потым узімку — 300 тысяч, гэта цалкам рэальна, на жаль. Гэта дазволіць папоўніць страты на фронце і стварыць пэўныя перавагі на асобных участках фронту над украінскімі войскамі.
Акрамя таго, гэта можа быць магчымасцю, напрыклад, для пачатку баявых дзеянняў з тэрыторыі Беларусі. Бо цяпер у Расіі няма рэзерваў, каб пачынаць баявыя дзеянні супраць Украіны з беларускай тэрыторыі або, напрыклад, атакаваць суседнія краіны НАТА і Еўразвязу, пра што таксама шмат размоў.
Калі ж яны створаць дадатковыя ваенныя рэзервы, тады такая рызыка ўзнікне. Іншая справа, што з правядзеннем масавай мабілізацыі, вядома, будуць праблемы. Гэта рызыкі сацыяльнай і палітычнай напружанасці.
У Расіі і так шмат незадаволенасці і раздражнення з нагоды цяперашніх праблем, звязаных з вайной. А іх можа стаць яшчэ больш у выпадку масавай мабілізацыі. Мы бачым, што мабілізацыю будуць праводзіць не па ўсёй Расіі, а ў рэгіёнах, дзе меншыя рызыкі сацыяльных і палітычных пратэстаў. Гэта расійская глыбінка, дзе мясцовае насельніцтва больш залежыць ад улады, эканамічна больш слабое. У Пензенскай вобласці якраз праводзілі такі эксперымент па кропкавай мабілізацыі, калі людзей выцягвалі і прымушалі падпісваць кантракты і адпраўлялі на фронт. Нешта падобнае можа быць і ў іншых рэгіёнах Расіі.
Калі Пуцін у бліжэйшыя месяц-два зробіць выбар на карысць эскалацыі вайны, тады такая абмежаваная масавая мабілізацыя будзе цалкам магчымай.
— Ці гатовая да гэтага Украіна?
— Раз пра гэта кажа прэзідэнт Зяленскі, думаю, што рыхтуецца з пункту гледжання тактыкі, змянення аператыўных дзеянняў на асобных участках фронту. Рыхтуецца да таго, што Расія можа павялічваць перавагі ў колькасці асабовага складу на асобных участках фронту. Ну і, магчыма, нам давядзецца таксама павялічваць маштабы і тэмпы мабілізацыі, бо ў гэтай вайне ваююць не толькі дроны.
Таму, калі Расія правядзе масавую мабілізацыю, то Украіне таксама давядзецца павялічваць маштабы мабілізацыі. Гэта, вядома, будзе вельмі няпроста. У Украіны і так ёсць праблемы з мабілізацыяй, і гэтых праблем можа стаць больш.
Гэта будзе вельмі няпросты, сур'ёзны выклік і для новага галоўнакамандуючага ЗСУ, і для новага міністра абароны. Хоць міністр абароны не займаецца мабілізацыяй. Але для новых кіраўнікоў вайсковага сектара гэта будзе, магчыма, самая складаная праблема.
— Якія патэнцыйныя рызыкі існуюць для Пуціна?
— Залежыць ад таго, як насельніцтва будзе рэагаваць. Але гэта працяг падзення даверу і папулярнасці Пуціна. Працэс ужо ідзе. Магчыма, ён не такі прыкметны і не мае прамых наступстваў, але гэта ўжо адбываецца і можа ўзмацніцца. Аднак больш значныя іншыя фактары. Калі ў Расіі ў кастрычніку 2022 года праводзілі масавую мабілізацыю, гэта выклікала паніку. З Расіі ўцякло каля мільёна чалавек.
Цяпер можа адбыцца нешта падобнае. Калі ў асобных рэгіёнах маштабы мабілізацыі і яе формы будуць дастаткова рэзкімі і вялікімі, гэта можа справакаваць рэзкі рост сацыяльнай напружанасці. У гэтых рэгіёнах могуць узнікаць канфліктныя сітуацыі. Што само па сабе небяспечна. Чыста эканамічна, мабілізацыя, нават калі яна будзе ісці порцыямі, па 300 тысяч чалавек, будзе ствараць даволі сур'ёзныя праблемы на рынку працы. Плюс паніка — людзі пачнуць бегчы, шукаць дзесьці сховішча за мяжой або ў іншых рэгіёнах, ратавацца там. Гэта можа прывесці да таго, што ў тых рэгіёнах, дзе будзе праводзіцца масавая мабілізацыя, можа ўзнікнуць хаатычная і крызісная сітуацыя на рынку працы. Гэта можа паўплываць і на эканамічную сітуацыю ў Расіі.
У цэлым — рост незадаволенасці, канфліктнай напружанасці. Галоўная небяспека — калі гэта будзе прыводзіць да канфліктных сітуацый, калі могуць быць усплёскі гвалтоўных дзеянняў, супраціву. Будзе гэта ці не — ніхто зараз сказаць не можа.
Пакуль гэта не самы верагодны сцэнар. Але рызыка ёсць у тым, што можа адбывацца назапашванне пратэстнай незадаволенасці. Пакуль гэта пасіўная незадаволенасць, звязаная з інтэрнэтам, з сітуацыяй на рынку паліва, з шматлікімі праблемамі ў сувязі з гэтай вайной. Калі яшчэ дадасца мабілізацыя, тут ужо могуць узнікаць рызыкі ланцуговай негатыўнай рэакцыі, якая можа падарваць так званы сацыяльны кантракт паміж Пуціным і большай часткай расійскага грамадства.