Дэфіцыт бензіну ці дэфіцыт галаўнога мозгу

• Ігар Якаўенка
• 3.07.2026, 9:55

Абвастраецца пытанне.

Хто кіруе Расіяй? Папярэдняя гіпотэза, што «Расія кіруецца Богам», не пацвярджаецца. Пуцін відавочна не цягне. Правільны адказ: яна нікем не кіруецца.

Хацеў бы пагаварыць сёння, адштурхоўваючыся ад паліўнага крызісу — гэта галоўная тэма сённяшняй размовы, — але пагаварыць крыху ў цэлым пра праблему таго, хто ўвогуле насамрэч цяпер кіруе Расіяй. Давайце па пунктах.

Я сапраўды хачу прааналізаваць на аснове таго, што цяпер з’яўляецца галоўным у Расіі, — гэта паліўны крызіс.

Такім чынам, Расія пачала імпартаваць бензін з Індыі. Лічбы там дастаткова вялікія: 60 тысяч тон бензіну былі адпраўлены з Індыі ў Расію. Два танкеры ідуць у Расію. Гэта паказчык, які сведчыць пра дзіўную гісторыю, таму што Індыя цяпер — абсалютны лідар па закупках расійскай сырой нафты. Тры краіны, якія фактычна вычэрпваюць пералік тых, куды ідзе расійская нафта, — гэта Індыя, Кітай і Турцыя.

Дык вось, Індыя цяпер лідзіруе па колькасці сырой нафты, якая адпраўляецца з Расіі. І вось назад адпраўляецца бензін. Відавочна, што кошт там у шмат разоў вышэй. Гэта ўвогуле сітуацыя, канечне, цалкам парадаксальная.

У цэлым Расія збіраецца атрымаць ад іншых краін значную частку бензіну. Беларусь, напрыклад, паставіла за мінулы месяц у тры разы больш, чым за папярэдні. І што характэрна: з пачатку мая кошт беларускага бензіну з пастаўкамі ў Расію павялічыўся ў 1,8 раза. То бок амаль у два разы.

Цяпер наконт таго, як, уласна кажучы, збіраюцца ў Расіі змагацца з гэтым бензінавым крызісам. На пасяджэнні Савета Федэрацыі, калі адзін з сенатараў падняў пытанне пра тое, што трэба нешта рабіць, таму што насамрэч, акрамя таго, што людзі стаяць шмат гадзін у чэргах на запраўках, фактычна ва многіх месцах Расіі бензіну няма, гэта ўжо дэфіцыт. І было паднятае пытанне пра тое, што пад пагрозай пасяўная, пад пагрозай увогуле ў прынцыпе сельская гаспадарка Расіі, якая, безумоўна, без бензіну не можа існаваць.

Мне вельмі спадабаўся адказ Валянціны Іванаўны Матвіенкі. Ён нас крыху выводзіць на галоўную тэму нашай размовы. Матвіенка ў адказ на заклапочанасць сенатара сказала, што яна заклікала ўсіх не драматызаваць сітуацыю з бензінам. Бо Уладзімір Пуцін правёў нараду па гэтым пытанні. А значыць, ён гэтым займаецца. Дзе Пуцін, там перамога.

Прыходзім да наступнага моманту нашых з вамі разваг. Як Пяскоў адрэагаваў на пытанне пра дэфіцыт паліва? Ён сказаў, што дэфіцыт паліва ў Расіі вырашае віцэ-прэм’ер Новак. Давайце я цытую дакладна, таму што гэта важна для нашага агульнага вываду.

Такім чынам, 30 чэрвеня. Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў у адказ на пытанне, як улады змагаюцца з дэфіцытам паліва, дэфіцытам бензіну канкрэтна, сказаў: «Аляксандр Новак, уласна, у ручным рэжыме фактычна штодня займаецца гэтымі пытаннямі. І на нарадах у прэзідэнта, і на штодзённых нарадах у Новака абмяркоўваецца комплекс мер па стабілізацыі рынку паліва».

Гэта было сказана 30 чэрвеня. На наступны дзень, 1 ліпеня, віцэ-прэм’ер урада Расіі Аляксандр Новак паведамляе, зноў цытата прамая: «Зараз у нас на ўнутраным рынку здараюцца асобныя дэфіцыты і перабоі на асобных запраўках».

Яшчэ раз: «Зараз у нас на ўнутраным рынку здараюцца асобныя дэфіцыты і перабоі на асобных запраўках». Асобныя дэфіцыты і перабоі на асобных запраўках. Яны хутка ліквідуюцца. У цэлым, кажа Новак, наш унутраны рынак забяспечаны і бензінам, і дызельным палівам.

Калі коратка сказаць, то Матвіенка заяўляе: усе праблемы вырашае Пуцін, ён займаецца — усё добра. Пяскоў кажа: гэтым займаецца Новак — і ўвогуле ўсё добра. А Новак кажа: у нас увогуле няма ніякай нястачы. Ёсць асобныя нейкія перабоі. То бок, зыходзячы з гэтага, абсалютна незразумела, навошта тады ўвогуле нешта адбываецца, чаму людзі шмат гадзін стаяць у чэргах. Адкуль гэта ўсё? Не, не, нічога гэтага няма.

Цяпер давайце звернемся да рэалій. Перш чым мы выйдзем на нейкае абагульненне, звернемся да рэалій.

Сапраўды, складваецца зусім новая сітуацыя. Рэальна практычна ўсе буйныя НПЗ Расіі або цалкам спынілі працу, або сур’ёзна пашкоджаныя, і іх ніхто відавочна не збіраецца аднаўляць. Тлумачу чаму.

Поўнасцю спынены адзін з найбуйнейшых заводаў — Маскоўскі нафтаперапрацоўчы завод у Капотні. Славянскі завод у Краснадарскім краі таксама, хутчэй за ўсё, цалкам знішчаны. І на ўсіх буйных НПЗ — акрамя Омскага і Ангарскага — сітуацыя крайне цяжкая. Омскі пакуль яшчэ не знішчаны. Хутчэй за ўсё, будзе знішчаны. Ангарскі, хутчэй за ўсё, у бліжэйшы час знішчаны не будзе, але калі браць агульную магутнасць, то ён прыкладна ў два разы меншы за Омскі.

Дык вось, гэтыя НПЗ не проста цяжка рамантаваць пасля ўдараў украінскіх дронаў. Хутчэй за ўсё, уладальнікі гэтых НПЗ наўрад ці будуць гэтым займацца. Вось чаму. Разумееце, усё ж такі ўладальнікі НПЗ — гэта бізнес. Яны патрацілі вар’яцкія грошы на набыццё абсталявання, уклаліся. А тут украінскія дроны пастаянна ўсё гэта разбураюць.

І далей у прадпрымальніка, у ўладальніка НПЗ узнікае пытанне: а яму цяпер навошта аднаўляць усё гэта? Таму што на наступны дзень зноў прыляціць украінскі дрон, ад якога абсалютна ніякай абароны няма. У гэтай сітуацыі гэта — насіць ваду ў рэшаце. Ты сёння ўкладваеш шалёныя грошы ў рамонт, у аднаўленне, а заўтра ўкраінскія дроны ўсё гэта абнуляюць.

Больш за тое, пазіцыя расійскай дзяржаўнай улады заключаецца ў тым, што «Самі, самі, самі...». Гэта вашыя праблемы, вы самі павінны набываць. Калі ласка, набывайце, звяртайцеся да Трампа, набывайце СПА, Patriot і гэтак далей. Ну трызненне ж, трызненне.

У чым праблема? Дэфіцыт галаўнога мозгу.

Далей узнікае пытанне імпарту. Здавалася б, вось паглядзіце, як выдатна: Індыя дапамагае, Казахстан, натуральна, Беларусь. І далей узнікае пытанне: што такое бензін з Індыі?

Я не маю спецыяльных ведаў, адразу магу сказаць: я не спецыяліст у сферы нафтавага рынку. Тут, вядома, трэба пытацца ў Круціхіна, магчыма, у Ліпсіца. Карацей, у людзей, якія ў гэтым разбіраюцца. Але з пункту гледжання здаровага сэнсу, што такое бензін з Індыі? За ім трэба ганяць пустыя караблі, пустыя танкеры або прадуктаносы. У гэтым выпадку бензін будзе даражэйшы прыкладна ў два разы.

Калі цяпер у якасці спужалкі выкарыстоўваецца лічба 100 рублёў за літр, гэта азначае, што па меры павелічэння долі імпартнага бензіну гэта будзе лічба 200. У выніку, напэўна, пешшу. Аўтамабіль — гэта ўжо не сродак перамяшчэння, а раскоша. Гэта рэальная сітуацыя.

Зараз пакуль, калі казаць пра дынаміку коштаў, то ў Севастопалі бензін падаражэў на 30%. Гэта пакуль абсалютны лідар. Але рух у гэтым кірунку, відавочна, будзе адбывацца.

Цяпер далей глядзім, што адбываецца з успрыманнем людзей. Сітуацыя эканамічна ў Расіі. Якім даследаванням у гэтай сітуацыі я хацеў бы давяраць? Перш за ўсё, гэта нядаўняе даследаванне амерыканскай кампаніі Gallup, якое дае вось такія дадзеныя.

Больш за палову жыхароў Расіі — 60% — лічаць, што эканамічная сітуацыя ў горадзе або рэгіёне пагаршаецца. Гэта даследаванне вясны гэтага года, якое скончылася ў маі. І гэта рэзкі ўзлёт колькасці людзей, якія лічаць, што эканамічная сітуацыя пагаршаецца. У 2020 годзе быў максімум негатыўнага ўспрымання — 45%. Быў узлёт у 2021 годзе — 50%, гэта была пандэмія. І вось цяпер мы бачым 60%.

Акрамя гэтага, 56% жыхароў Расіі заявілі, што іх асабісты, канкрэтны ўзровень жыцця пагоршыўся. Папярэдняя лічба датычылася ацэнкі агульнай сітуацыі ў Расіі, так думаюць людзі. А тут, калі іх пытаюцца: ваш канкрэтны ўзровень жыцця як змяніўся? — 56% сказалі, што пагоршыўся. Гэта абсалютны рэкорд за апошнія 20 гадоў. 56% кажуць, што іх узровень жыцця пагоршыўся, і толькі 29% кажуць, што ён палепшыўся.

Тыя ж самыя лічбы, прыкладна той жа ўзровень, — ацэнка рынку працы. 58% лічаць, што цяпер вельмі дрэнна, цяпер вельмі цяжка шукаць працу. Літаральна год таму гэта было 50 на 50. То бок насамрэч бясспрэчнае рэзкае пагаршэнне.

Ну і, вяртаючыся да бензінавага крызісу, відавочна, што ў гэтай сітуацыі ўзнікае пытанне: хто ўвогуле кіруе Расіяй?

Мы бачылі вось гэтае слаба артыкуляванае стварэнне, якое выступае па тэлевізары, кажа, што ўсё добра, кажа, што расійская армія няўхільна наступае. Асабліва вялікіх поспехаў яна дасягнула ў Старым Асколе, які, як вядома, знаходзіцца на тэрыторыі Белгародскай вобласці.

Хто кіруе Расіяй? Ёсць такая паўанекдатычная гісторыя, калі фельдмаршал Мініх — я цяпер не збіраюся ўдавацца ў гістарычную спрэчку, ён ці яго сын — сказаў гэтую знакамітую фразу: Расія непасрэдна кіруецца Богам, інакш незразумела ўвогуле, як яна існуе.

Я думаю, што гэтая гіпотэза, незалежна ад таго, хто яе выказаў, усё ж такі не апраўдваецца. Бо інакш гэта нейкае блюзнерства. Калі Расія кіруецца Богам, атрымліваецца, што ўсе жахі, якія чыніць Расія, — гэта прамысл Божы. Я чалавек нерэлігійны, але думаю, што гэтая гіпотэза ўсё ж такі памылковая.

Наступны варыянт: Расіяй кіруе Пуцін. Так, у Расіі персаналісцкі дыктатарскі рэжым. І сапраўды, галоўныя кіраўнічыя рашэнні прымае Пуцін. Але праблема заключаецца ў тым, што ён не прымае ніякіх кіраўнічых рашэнняў па важных пытаннях. Ён жыве ў сітуацыі знаходжання ў інфармацыйным бункеры, калі той свет, у якім ён жыве, вельмі далёкі ад рэальнага. І таму фактычна яго кіраўнічыя рашэнні ні на што не ўплываюць.

І мы бачым, што Матвіенка кажа: не трэба хвалявацца, Пуцін усім займаецца. Пяскоў сцвярджае — а Пяскоў усё ж такі чалавек відавочна набліжаны да Пуціна, — Пяскоў кажа, што гэтым займаецца Новак. Новак кажа: ніякіх праблем няма. То бок і займацца-то няма чым, па сутнасці.

Насамрэч выснова, якая прасіцца, як мне падаецца, такая: цяпер, у гэты момант, сказаць, хто рэальна кіруе Расіяй, даволі складана. Не таму, што за Пуцінам хтосьці стаіць. Ды ніхто за ім не стаіць. Вось у гэтым-то і праблема.

Калі б мелі рацыю канспіролагі, якія лічаць, што за Пуцінам стаіць нейкая сіла — калегія ФСБ або яшчэ нешта ў гэтым родзе, масоны або нейкая група тайных уладараў Расіі, — гэта была б праблема, але, з майго пункту гледжання, усё ж такі не такая жахлівая. Па вельмі простай прычыне: калі насамрэч ёсць нейкія злыя сілы, якія кіруюць Расіяй праз Пуціна, а Пуцін — марыянетка, то ў гэтай сітуацыі можна было б спадзявацца, што ўсё ж такі ў гэтых злых сіл ёсць нейкі розум, які дазволіць ім змяніць сітуацыю. Напрыклад, змясціць Пуціна або загадаць яму рабіць нешта больш-менш разумнае.

Але праблема заключаецца ў тым, што рэальнай вярхоўнай уладай валодае менавіта Пуцін. І ніхто за ім не стаіць. І рэальнай праблемай становіцца тое, што галоўным дэфіцытам у Расіі з’яўляецца, вядома, не дэфіцыт бензіну, а дэфіцыт галаўнога мозгу.

То бок Расіяй кіруе чалавек, які рэальна прымае канчатковыя галоўныя рашэнні. Чалавек, які знаходзіцца ў вельмі сур’ёзным адрыве ад рэальнасці. І які відавочна ў сілу сваёй кампетэнцыі не ў стане прымаць граматныя кіраўнічыя рашэнні. А вакол сябе ён выціснуў абсалютна ўсіх. І вакол яго няма людзей, якія маглі б, адважыліся б і рашыліся б падказаць яму нейкія меры — перш за ўсё спынення вайны.

Так, ён больш за ўсё зацікаўлены ў працягненні свайго жыцця. Складана, вядома, але тэарэтычна, калі б вакол яго былі людзі, здольныя даць слушную параду, то можна было б правесці кулуарныя перамовы з кіраўнікамі вядучых краін свету аб нейкіх гарантыях для Пуціна — не забіваць яго, не саджаць яго пажыццёва.

Калі б вакол яго былі нармальныя дарадцы, то можна было б спадзявацца задаволіць патрэбу Пуціна ў захаванні яго бессэнсоўнага жыцця. Па крайняй меры, такі кансэнсус, я думаю, улічваючы стан розумаў у Еўропе, а ў Еўропе цяпер вельмі няпростая сітуацыя ў адносінах да працягнення гэтай вайны, быў бы магчымы. Шанцы на захаванне бессэнсоўнага жыцця гэтага чудовішча былі б.

Але сітуацыя зусім іншая. Пуцін, пакутуючы ад дэфіцыту галаўнога мозгу, выкараніў вакол сябе ўсіх людзей, у якіх такога дэфіцыту няма.

Таму адказ на пытанне, хто кіруе Расіяй сёння, правільны адказ — ніхто. Проста ніхто. Кіраўнічыя рашэнні перакладаюцца на рэгіянальных кіраўнікоў, на ведамасных кіраўнікоў. У выніку вось гэтая павозка, якую Гогаль апісаў у «Мёртвых душах», нясецца проста без руля і ветразяў.

Вось, мне падаецца, такая цяпер сітуацыя. Гэта значна горшая сітуацыя, чым калі б за Пуціным стаяла нейкая група разумных злых змоўшчыкаў, якія выкарыстоўваюць яго як марыянетку. На жаль, гэта не так.

Ігар Якаўенка, «Фэйсбук»