Не туды ваюем

• Ірына Халіп
• 31.07.2026, 10:09

Беларусы не выбіралі ні Дзіму Білана, ні Лукашэнку.

У выхадныя ў Беларусі прайшоў чарговы фестываль Viva Braslav. А перад фестывалем у сацыяльных сетках беларусы, што з'ехалі, пламенна асуджалі беларусаў, якія засталіся, за тое, што тыя збіраюцца ехаць на фестываль: як гэта можна, усе прыстойныя людзі даўно з'ехалі, беларускія музыканты выступаюць за мяжой, а тут панагналі рускіх, і ехаць у Браслаў слухаць Дзіму Білана — гэта здрада.

Мне гэта вельмі нагадала такія ж жарсці перад рок-фестывалем Outloud, які прайшоў у Варшаве ў чэрвені. Здавалася б, там усё стэрыльна: выключна тыя, хто з'ехаў, выключна «ворагі народа», выключна апазіцыя. Але тады ў сацсетках суайчыннікі заклявалі Лявона Вольскага, абрынуўшыся на яго з магутнасцю партаргаў: як можа «наша ўсё» адважыцца выйсці на адну сцэну з Барысам Грэбеншчыковым? БГ жа рускі, гэта недастойна Вольскага, мы яму не даруем здрады нацыянальных інтарэсаў! І Лявон здаўся. Не вытрымаў такога масавага асуджэння. У выніку Вольскі пазбавіўся магчымасці выступіць перад велізарнай і вельмі ўдзячнай аўдыторыяй — перад аднадумцамі з розных краін. А фестываль, дарэчы, толькі выйграў: замест Вольскага выступіла група «Дай дарогу!», і Юрый Стыльскі сваёй шалёнай харызмай і тэмпераментам па-сапраўднаму «парваў» танцпол. Публіка спявала яго песні, усе разам крычалі «Жыве Беларусь!» і «Слава Украіне!», слэмілі, разгортвалі сцягі і браталіся. Украінцы і расіяне, якія раней не ведалі «Дай дарогу!», проста на фестывалі шукалі ў тэлефонах іх песні і спампоўвалі, каб потым пераслухаць. Бліскучае было выступленне, як і ў J:Морс на тым жа фестывалі.

У Беларусі ні тыя, ні другія выступіць цяпер не могуць. Краіна асірацела, але там па-ранейшаму жывуць людзі. Там мільёны беларусаў, з якімі мы разам стаялі ў счэпках і сядзелі ў аўтазаках. І гэтыя людзі цяпер жывуць у пастаянным напружанні і чаканні, што сілавікі выламаюць дзверы, шарахаюцца ад машын з таніраванымі шыбамі, не могуць расслабіцца нават у выхадныя і пастаянна чысцяць тэлефоны. І калі яны хочуць выбрацца на выхадныя туды, дзе іх чакае хаця б ілюзія свабоды і зносіны з такімі ж, хто прагне гэтай самай свабоды, ім раптам з-за мяжы кажуць: нельга, гэтым вы здрадзіце нашай агульнай справе.

Дарэчы, для нямногіх беларускіх музыкаў, якія засталіся ў краіне, Viva Braslav — апошняя даступная ім пляцоўка. У гэтых музыкаў таксама быў выбар — або прысягаць рэжыму і без праблем атрымліваць «гастролькі», выступаць перад чыноўнікамі на дзяржаўных святах і публічна клясціся ў вечнай любові да кіраўніка, або заставацца ў межах паўпадпольнага існавання на радзіме і радавацца таму, што існуе хаця б Viva Braslav, дзе ёсць шанец выступіць перад сваімі. Перад тымі, хто разумее.

Сёлета ў фестывалі ўдзельнічалі тры беларускія выканаўцы: гурт «Давай на ты», трыо з Наваполацка VARZAN & ROOMEE & KAPSHUL і Кірыл Ермакоў, які выступае пад псеўданімам LYRIQ. У мінулым годзе — Police in Paris, Almary і HollyFlame. Так, гэта зусім не фестывалі мінулага дзесяцігоддзя, калі там выступалі і «Ляпісы», і «Мутнаевока», і Iowa, і ЛСП. Ды і ў мінулым дзесяцігоддзі яшчэ не саджалі тысячамі за касаваты позірк. І фестываляў было мноства. Таму казаць «во тады былі часы, а цяпер нельга» бессэнсоўна. (Часы, дарэчы, і тады былі паршівыя, толькі большасць аддавала перавагу гэтага не ведаць.) У цяперашняй сітуацыі арганізатары Viva Braslav прынамсі спрабуюць даць людзям шанец правесці два дні ўдалечыні ад ГУБАЗіКа і страху. І тыя, хто куды паехаў, дакладна не павінны быць абвінавачаныя ў тым, што слухаюць «не тую» музыку. Я, напрыклад, ні за што не пайду на канцэрт NaviBand — гурт для мяне скончыўся ў 2017 годзе, калі выступіў для КДБ на іх карпаратыўным свяце. Але мне і ў галаву не прыйдзе крычаць у сацсетках нешта кшталту «не смейце хадзіць на канцэрты гэтых гэбэшных прыхвасняў!». Кожны слухае, што хоча.

Я не кажу, што мы не павінны крытыкаваць адно аднаго. Яшчэ як павінны — за нерэшучасць, за адсутнасць крытычнага мыслення, за кароткую памяць, за гатоўнасць верыць усякаму самазванцу з любога боку. Але дакладна не за тое, якую музыку мы слухаем. Нават калі гэта Дзіма Білан.

І, нарэшце, яшчэ адна рэч. Аднойчы, калі зноў пачнуцца масавыя пратэсты — а гэта непазбежна адбудзецца, прычым нечакана для ўсіх, — менавіта яны, тыя, хто ў мінулыя выхадныя слухаў Дзіму Білана, будуць гінуць на барыкадах за нас, шчасліва ўратаваных ад рэпрэсій і якія знаходзяцца ў бяспецы. Мы проста не паспеем прыйсці на дапамогу. Дарэчы, Дзіму Білана яны не выбіралі. Як не выбіралі і Лукашэнку.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org