Вызначальны саміт НАТА
- 6.07.2026, 15:19
Чаго чакаць ад сустрэчы ў Анкары?
Створаны новы свет, і становішча НАТА ў гэтым новым свеце зусім іншае.
У Анкары 7–8 ліпеня адбудзецца 36-ы па ліку саміт НАТА. Альянс падышоў да яго ў умовах найглыбейшага крызісу ў сваёй найноўшай гісторыі, з войнамі, што працягваюцца, ва Украіне і на Блізкім Усходзе. Бі-Бі-Сі распавядае, хто прыедзе ў Турцыю і чаго чакаць ад сустрэчы, якую прэзідэнт краіны-гаспадыні Рэджэп Таіп Эрдаган назваў «вызначальнай у гісторыі альянсу».
Мінулагодні саміт НАТА ў Гаазе — першы пасля вяртання Дональда Трампа у Белы дом — адбываўся ў напружанай абстаноўцы. Тады еўрапейскія лідары на чале з генеральным сакратаром альянсу Маркам Рутэ пастараліся зрабіць усё, каб задобрыць прэзідэнта ЗША, вядомага сваім скептыцызмам да НАТА. Гэта ўдалося — на саміце краіны дамовіліся пра беспрэцэдэнтнае павелічэнне калектыўных выдаткаў на абарону да 5% ВУП. Здавалася, гэтага можа быць дастаткова, каб пераадолець нарастаючы крызіс у адносінах ЗША і Еўропы.
Дарэмна — за год, што мінуў пасля саміту ў Гаазе, абстаноўка толькі яшчэ больш накалілася. Зімой Дональд Трамп ізноў заявіў пра прэтэнзіі ЗША на Грэнландыю, якая належыць удзельніцы альянсу — Даніі. Неўзабаве пасля гэтага ЗША і Ізраіль без кансультацый з саюзнікамі пачалі вайну на Блізкім Усходзе — што выклікала адкрытае незадаволенне Еўропы.
Разыходжанні ў бакоў ёсць і наконт падтрымкі Украіны ў вайне супраць Расіі. Улічваючы, што менавіта ЗША з’яўляюцца наймагутнейшай краінай НАТА, супярэчнасці паміж краінамі ўспрымаюцца як экзістэнцыяльная пагроза для альянсу.
«У 2025 годзе чаканні былі стрыманымі, але тады ў Еўропе яшчэ спадзяваліся, што спалучэнне ліслівасці, пышных цырымоній, абяцанняў падзяліць з ЗША цяжар выдаткаў і здзелак па закупцы ўзбраення дазволіць звесці да мінімуму трансантлантычную напружанасць і дапаможа альянсу перажыць другі тэрмін Трампа», — тлумачыць палітолаг Софія Беш, старшая даследчыца Фонду Карнегі. Цяпер, паводле яе слоў, гэтых ілюзій няма: калі раней Еўропа спадзявалася, што зможа пераканаць ЗША захаваць пазіцыі на кантыненце, то цяпер разлічвае толькі на змяншэнне шкоды ад гэтага транзіту.
Як піша Ліяна Фікс, даследчыца амерыканскай Рады ў міжнародных адносінах, да вайны з Іранам саюзнікі па НАТА спадзяваліся, што ў Анкары змогуць сфакусавацца на абмеркаванні поспехаў у павышэнні выдаткаў на абарону. Але вайна з Іранам змазала гэтыя чаканні, прызнае Фікс.
Трамп застаўся надзвычай незадаволены тым, як некаторыя еўрапейскія сталіцы адрэагавалі на крызіс у Армузскім праліве — з яго пункту гледжання, яны падвялі ЗША. Некаторыя краіны — напрыклад, Іспанія і Аўстрыя — закрылі неба для амерыканскіх самалётаў, якія ўдзельнічалі ў аперацыі. Італія забараніла ім выкарыстоўваць сваю базу. Канфлікт дасягнуў такіх маштабаў, што прывёў да дыпламатычнага скандалу і прамой перапалкі Трампа з прэм’еркай Італіі Джорджай Мелоні. А ў 2024 годзе яна была адзінай еўрапейскай лідаркай на інаўгурацыі прэзідэнта ЗША.
«Гэты раскол зацямніць саміт. У найлепшым выпадку еўрапейцам удасца дамагчыся дружалюбнага тону ў зносінах з прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам — як гэта было на саміце «Вялікай сямёркі» ў Францыі, што можа на нейкі час уберагчы іх ад раптоўных рашэнняў аб вывадзе або перадыслакацыі [амерыканскіх] войскаў», — піша Фікс.
На тое, у якой няпростай абстаноўцы пройдзе саміт у Анкары, указвае і рыторыка яго гасцей і арганізатараў. Прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган назваў яго «вызначальным у гісторыі альянсу»: «Апошнія падзеі ў нашым рэгіёне і свеце яшчэ больш павысілі значнасць саміту ў Анкары […] Сённяшні свет — гэта не працяг старога свету, у якім было заснавана НАТА. Створаны новы свет, і становішча НАТА ў гэтым новым свеце зусім іншае».