Чырванавокасць

• Аляксандр Адэльфінскі
• 11.08.2026, 14:58

Гэта нельга чытаць на ноч.

Гэта нельга чытаць на ноч – сасніцца, аднак шмат што залежыць ад вашай іранічнасці. Гісторыя з жыцця паказвае, як сістэма імперскага падпарадкавання працуе супраць самой сябе.

Канец васьмідзясятых, горад Горкі (Ніжні Ноўгарад). Ваенная частка будаўнічага батальёна, які цяпер адраджае Пуцін. Наш камандзір толькі што быў пераведзены з Фароса: ададзерты ад гарбачоўскай дачы, ён адчуваў сябе горкаўскім ссыльным, як акадэмік Сахараў, толькі з супрацьлеглага боку, і хацеў пераводу ў сталіцу.

Камандзір рыхтаваў часць да прыезду высокага начальства, таму калечыў і без таго кандовы казармавы краявід савецкай нагляднай агітацыяй. Акрамя іх асноўнай працы ён яшчэ і прымусіў падневольных салдатаў-зварачнікаў, і тыя праз кожныя пяцьдзясят метраў узвялі на рамах гіганцкія жалезныя шчыты для патрыятычных выяваў.

Наш шараговец, прызначаны «жывапісцам», не быў вызвалены ад іншых абавязкаў, таму ён маляваў на метале духапад'ёмныя кампазіцыі тады, калі быў стомлены пасля змены на дрэваапрацоўчым камбінаце, дзе з намі працавалі былыя лагерныя сядзельцы па цяжкіх і асабліва цяжкіх крымінальных артыкулах.

Спачатку ён наносіў адзін колер паслядоўна на ўсіх шчытах, потым, з іншай банкі, — іншы колер, то бок фарбы накладаліся адным прыёмам у патрэбных для задумаў месцах. Напярэдадні хлопец затрымаўся ў цэху, ён пасля працы маляваў ужо пад цьмянымі ліхтарамі ці ўдалечыні ад іх. Напрыканцы ён паплёўся спаць хоць бы на тры гадзіны перад пад'ёмам.

Я ў тыя суткі быў дзяжурным па КПП, то бок пры ўваходзе ў часць. У рускай мове ёсць цудоўна абязособленыя словы, што выражаюць з'явы, якія ідуць па-над воляй гаворачага, напрыклад, слова «светало». І якраз настаў час, калі «светало» і нават злёгку «щебетало». Я накіраваўся гасіць ліхтары.

Праходзячы міма аднаго з духапад'ёмных шчытоў з выявай драпежна звіваючыхся сцягоў, тыпавых, як пяціпавярхоўкі, бярозак, ракет, што мроілі паразіць НАТА, «вызваленчых» танкаў і салдат з нечувана мэтанакіраванымі аднолькавымі тварамі, я ўздрыгнуў. Як-ніяк, але сюррэалістычны жах не ўваходзіў у эстэтыку будаўнічага батальёна нават тады, калі ад тугі запіваў наш зампаліт.

За некалькі метраў ад мяне ў камуністычную даль глядзеў намаляваны салдат. І побач з ім — таксама глядзеў. І яшчэ. Я адчуў нядобры халадок вар'яцтва: у іх усіх вочы былі... колеру артэрыяльнай крыві! Я ахнуў і азірнуўся. Чырванавокасць бязмоўна вытарашчвалася адусюль: наш рысавальнік усё ж пераблытаў банкі. Птушкі запелі мацней, абвяшчаючы раніцу савецкага абсурду.

Пакуль свірэпае з пахмелля армейскае начальства зволіла спачываць, я пабег будзіць «мастака». Ён быў надзвычай сонны, і да першага плаката я літаральна цягнуў яго. «Глядзі», — толькі і змог я прамовіць. «Куды, Сань?» — разгубіўся ён. «Сюды, блін, апамятайся!»

Пасля аглушальнай паўзы нявер'я ўласным вачам, проста пад выявай у «жывапісца» здарылася істэрыка: і праз яе, адчайным і выразным знаходлівым матам, ён распавёў мне ўсё, што думае і пра краіну, і пра армію, і пра гэтае жыццё, і пра гэтыя «традыцыі».

Разам і нерэальна хутка мы паправілі сітуацыю, запомніўшы яе назаўжды. Што цікава, толькі пасля гэтага ў ім выявіўся мастак — без двукосся...

Кожны элемент гэтай гісторыі, калі прыгледзецца ўважліва, вельмі шмат гаворыць пра вось такую імперыю. Узгадайце, чытач, маладосць, калі вы служылі ў арміі, — і справа не ў тым, савецкая ці расійская была служба. Калі ж вы там не былі, дык падумаем: падобнае існуе ў імперскім царстве-дзяржаве заўсёды, чаго і каго б яно ні кранула.

Аляксандр Адэльфінскі, kasparovru.com