У тонне старых тэлефонаў можа быць больш золата, чым у тонне залатой руды
- 17.08.2026, 15:51
Амаль у кожным доме знойдзецца скрыня, куды за гады траплялі ўжо не выкарыстоўваныя электронныя прылады.
Стары тэлефон, які не ўключалі пяць гадоў, заблытаныя зарадныя кабелі, планшэт з разбітым экранам, забытая фотакамера або бесправадныя навушнікі, акумулятар якіх ужо ледзь трымае. Паасобку ніводнае з іх не здаецца асабліва каштоўным. Але разам карціна зусім іншая.
У адным кілаграме электронных адходаў золата можа прысутнічаць у значна большай канцэнтрацыі, чым у пародзе, якую здабываюць на дзеючым залатым рудніку, піша Startlap.
Адсюль і паходзіць выраз «гарадная здабыча», або urban mining: каштоўную сыравіну ў гэтым выпадку здабываюць не з нетраў зямлі, а з выкінутых электронных прыладаў.
У горнай справе адзін з найважнейшых паказчыкаў — змест металу ў рудзе, то бок колькі патрэбнага металу змяшчаецца ў тонне здабытай пароды.
Згодна з дакладам 2019 года, падрыхтаваным сумесна Праграмай ААН па навакольным асяроддзі, Сусветным эканамічным форумам і членамі Кааліцыі ААН па электронных адходах, у адной тонне выкінутых электронных адходаў — напрыклад, у мабільных тэлефонах, ноўтбуках, планшэтах і маніторах — золата можа быць прыкладна ў сто разоў больш, чым у тонне сярэдняй руды з залатога рудніка.
Паводле ацэнкі дакладу, каля 7 працэнтаў сусветнага запасу золата цяпер знаходзіцца ў спісаных электронных прыладах.
Гэта, вядома, не азначае, што са старога тэлефона можна здабыць уражальную колькасць золата. Сучасны мабільны звычайна змяшчае ўсяго 25–50 мг золата. Акрамя таго, у ім ёсць невялікая колькасць срэбра, паладыю і плаціны, а таксама значна больш медзі.
Золата прысутнічае перадусім на друкаваных платах, бо яно добры праваднік электрычнасці і не схільнае да лёгкай карозіі. Вартасць золата ў адным тэлефоне можа складаць усяго некалькі долараў, таму ў хатніх умовах спрабаваць здабываць яго зусім не варта было б.
Розніца становіцца нагляднаю, калі разглядаць прылады не паасобку, а тонамі.
Тонна старых мабільных тэлефонаў можа ўтрымліваць да 140 грамаў золата
У тонне пароды, здабытай на дзеючых залатых рудніках, звычайна змяшчаецца каля 5–20 грамаў золата. Ужо канцэнтрацыя каля 5 грамаў можа лічыцца эканамічна мэтазгоднай для распрацоўкі радовішча. У процілегласць гэтаму, паводле даных сучасных перапрацоўчых прадпрыемстваў, тонна выкінутых мабільных тэлефонаў можа змяшчаць каля 140 грамаў золата.
Гэта тлумачыць, чаму ўсё часцей замест простай перапрацоўкі гавораць пра гарадную здабычу. Кампаніі, што спецыялізуюцца на гэтым, па сутнасці робяць тое ж, што і руднік: перапрацоўваюць матэрыял, з якога выдзяляюць каштоўныя металы. Розніца толькі ў тым, што радовішча знаходзіцца не на некалькі сотняў метраў пад зямлёй, а, напрыклад, на бельгійскім складзе або на шведскім прадпрыемстве па сартаванні адходаў.
У выкінутых электронных прыладах ляжаць мільярды долараў
Згодна з Global E-Waste Monitor 2024 года, у свеце ў 2022 годзе ўтварылася каля 62 мільёнаў тон электронных адходаў.
Кошт змешчаных у іх металаў па тагачасных цэнах ацанілі прыблізна ў 91 мільярд долараў. З іх каля 15 мільярдаў долараў прыпадала на золата, 19 мільярдаў — на медзь, а 16 мільярдаў — на жалеза.
То бок у дамах, на складах і на звалках свету назапашваецца велізарнае мінеральнае багацце. Праблема ў тым, што значная яго частка ніколі не вяртаецца ў эканоміку.
Той жа даклад прыйшоў да высновы, што толькі каля 22 працэнтаў сусветных электронных адходаў збіраюць і перапрацоўваюць у афіцыйнай сістэме. Засталыя 78 працэнтаў могуць трапляць на звалкі, у смеццепалільныя печы або на нефармальныя пункты перапрацоўкі, частку без дакументаў вывозяць у іншыя краіны, а мноства прылад папросту працягвае пыліцца ў дамах.
Кошт не здабытых, але тэарэтычна прыдатных да выкарыстання прыродных рэсурсаў з электронных адходаў, што ўтварыліся ў 2022 годзе, ацанілі прыкладна ў 62 мільярды долараў.
Чаму б проста не сабраць усе старыя тэлефоны
Першая праблема — сам збор. Калі горназдабыўная кампанія выяўляе залатое радовішча, руда знаходзіцца ў адным пэўным месцы.
Электронныя ж адходы, наадварот, размеркаваныя паміж некалькімі мільярдамі дамашніх гаспадарак, прычым ідзе гаворка пра дзясяткі тысяч розных варыянтаў прылад. Каб са старога тэлефона можна было здабыць каштоўныя металы, ён спачатку павінен трапіць на адпаведнае перапрацоўчае прадпрыемства.
Для гэтага патрэбныя пункты збору, транспарціроўка, сартаванне і перапрацоўка — і, натуральна, тое, каб уладальнік увогуле вырашыўся здаць прыладу. Залатому рудніку не трэба пераконваць руду з’явіцца на перапрацоўчым прадпрыемстве.
Для перапрацоўкі патрэбная сур’ёзная прамысловая база
Іншая перашкода — сама тэхналогія. Хімічныя працэсы здабывання золата з электронных прылад добра вядомыя, аднак для іх эканамічнага і бяспечнага прымянення патрэбныя буйныя спецыялізаваныя прадпрыемствы.
Больш сур’ёзныя магутнасці гарадной здабычы цяпер сканцэнтраваныя ў некалькіх краінах, у тым ліку ў Бельгіі, Германіі, Швецыі і Японіі. Да вядомых гульцоў галіны належаць, напрыклад, Umicore, Aurubis і Boliden.
Аднак гэтыя прадпрыемствы здольныя перапрацаваць толькі нязначную долю электронных адходаў, што штогод утвараюцца ў свеце.
Таму частка адходаў асядае на неафіцыйных пунктах перапрацоўкі ў Заходняй Афрыцы і Паўднёвай Азіі. Тут ва многіх выпадках металы спрабуюць здабываць кіслотнымі растворамі або спальваннем пад адкрытым небам, што можа наносіць сур’ёзную шкоду здароўю і навакольнаму асяроддзю.
Тэхналогія, з дапамогай якой можна вярнуць золата, медзь і іншыя каштоўныя металы, існуе. Галіна, што спецыялізуецца на гэтым, працуе і здольная перапрацоўваць электронныя адходы эканамічна мэтазгодна, аднак яе магутнасцей усё яшчэ далёка недастаткова. А тым часам мы год за годам купляем новыя тэлефоны, ноўтбукі, планшэты і іншыя электронныя прылады, а старыя часта так і не трапляюць нікуды.